<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="TX16n0008">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies, Electronic version, No. 8 第八編　律釋</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書數位版, No. 8 第八編　律釋</title>
			<author>民國 釋太虛著</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>3卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">TX</idno>.<idno type="vol">16</idno>.<idno type="no">8</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2023-01-09 01:26:50 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">第八編　律釋</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Yin-Shun Cultural and Educational Foundation</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">印順文敎基金會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【太虛】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01046">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01046</charName>
				<mapping cb:dec="984086" type="PUA">U+F0416</mapping>
			<mapping type="unicode">U+221F2</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[序-予+禾]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2022-06-14">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0001a" n="0001a"/>
<lb ed="TX" n="0001a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">優婆塞戒經講錄</cb:mulu><head>優婆塞戒經講錄上</head>
<lb ed="TX" n="0001a02"/><byline cb:type="other">⸺二十四年五月在南京中國佛學會講⸺</byline>
<lb ed="TX" n="0001a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">科分</cb:mulu>
<lb ed="TX" n="0001a04"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX16p0001a0301">　　　　懸論
<lb ed="TX" n="0001a05"/>　　　　　一　佛法與人生之關係
<lb ed="TX" n="0001a06"/>　　　　　　甲　人生難得佛法難聞
<lb ed="TX" n="0001a07"/>　　　　　　乙　人道爲罪福聖凡樞紐
<lb ed="TX" n="0001a08"/>　　　　　　丙　降生人間成佛說法
<lb ed="TX" n="0001a09"/>　　　　　二　此經在佛法中之位置
<lb ed="TX" n="0001a10"/>　　　　　　甲　五乘共法與大乘不共法
<lb ed="TX" n="0001a11"/>　　　　　　乙　在境行果中特重在行
<lb ed="TX" n="0001a12"/>　　　　　　丙　優婆塞戒中心之佛法
<lb ed="TX" n="0001a13"/>　　　　　　丁　在家菩薩中心之佛法
<lb ed="TX" n="0001a14"/>　　　　　三　本人在佛法中之意趣
<lb ed="TX" n="0001a15"/>　　　　　　甲　非研究佛書之學者
<lb ed="TX" n="0001a16"/>　　　　　　乙　不爲專承一宗徒裔
<lb ed="TX" n="0001a17"/>　　　　　　丙　無求卽時成佛貪心
<lb ed="TX" n="0001a18"/>　　　　　　丁　爲學菩薩發心修行者
<lb ed="TX" n="0001a19"/>　　　　　四　今講此經之所爲
<lb ed="TX" n="0001a20"/>　　　　　　甲　爲建立人間大乘佛敎
<lb ed="TX" n="0001a21"/>　　　　　　乙　爲提倡實踐修行
<lb ed="TX" n="0001a22"/>　　　　　　丙　爲從基本之戒學修起
<lb ed="TX" n="0001a23"/>　　　　　　丁　爲從普通之六度修去
<lb ed="TX" n="0001a24"/>　　　　　五　本經譯傳之略史
<lb ed="TX" n="0001a25"/>　　　　　　甲　曇無讖法師在北涼姑臧譯
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0002a" n="0002a"/>
<lb ed="TX" n="0002a01"/>　　　　　　乙　與此經類似各經之辨別
<lb ed="TX" n="0002a02"/>　　　　　　丙　本經與優婆塞戒本
<lb ed="TX" n="0002a03"/>　　　　釋經
<lb ed="TX" n="0002a04"/>　　　　　甲一　叙啓分
<lb ed="TX" n="0002a05"/>　　　　　　乙一　追叙嘉會
<lb ed="TX" n="0002a06"/>　　　　　　乙二　問啓綱宗
<lb ed="TX" n="0002a07"/>　　　　　　　丙一　本事問答
<lb ed="TX" n="0002a08"/>　　　　　　　　丁一　問禮六方
<lb ed="TX" n="0002a09"/>　　　　　　　　丁二　答修六度
<lb ed="TX" n="0002a10"/>　　　　　　　丙二　決擇問答
<lb ed="TX" n="0002a11"/>　　　　　　　　丁一　辨能供養之菩薩性
<lb ed="TX" n="0002a12"/>　　　　　　　　丁二　辨所發生之菩提心
<lb ed="TX" n="0002a13"/>　　　　　　　　　戊一　明十種能發因
<lb ed="TX" n="0002a14"/>　　　　　　　　　戊二　示三種所發心
<lb ed="TX" n="0002a15"/>　　　　　　　　　戊三　辨發心無定性
<lb ed="TX" n="0002a16"/>　　　　　　　　丁三　辨菩薩性之因緣生
<lb ed="TX" n="0002a17"/>　　　　　　　丙三　揭示綱宗
<lb ed="TX" n="0002a18"/>　　　　　　　　丁一　彰一切菩薩之義類
<lb ed="TX" n="0002a19"/>　　　　　　　　丁二　顯在家菩薩之殊勝
<lb ed="TX" n="0002a20"/>　　　　　甲二　正說分
<lb ed="TX" n="0002a21"/>　　　　　　乙一　明能行六度之菩薩
<lb ed="TX" n="0002a22"/>　　　　　　　丙一　廣說修成菩薩之行
<lb ed="TX" n="0002a23"/>　　　　　　　　丁一　策發心願
<lb ed="TX" n="0002a24"/>　　　　　　　　　戊一　策發總心
<lb ed="TX" n="0002a25"/>　　　　　　　　　　己一　明發心相
<lb ed="TX" n="0002a26"/>　　　　　　　　　　　庚一　善生問
<lb ed="TX" n="0002a27"/>　　　　　　　　　　　庚二　世尊說
<lb ed="TX" n="0002a28"/>　　　　　　　　　　　　辛一　分別廣說
<lb ed="TX" n="0002a29"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　信解發菩提心
<lb ed="TX" n="0002a30"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　修習發菩提心
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0003a" n="0003a"/>
<lb ed="TX" n="0003a01"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　眞正發菩提心
<lb ed="TX" n="0003a02"/>　　　　　　　　　　　　辛二　結示正宗
<lb ed="TX" n="0003a03"/>　　　　　　　　　　己二　辨發心因
<lb ed="TX" n="0003a04"/>　　　　　　　　　　　庚一　大悲生因
<lb ed="TX" n="0003a05"/>　　　　　　　　　　　　辛一　問答發因
<lb ed="TX" n="0003a06"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　通問發因
<lb ed="TX" n="0003a07"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　廣答因義
<lb ed="TX" n="0003a08"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　汎說多種因相
<lb ed="TX" n="0003a09"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二正辨悲是生因
<lb ed="TX" n="0003a10"/>　　　　　　　　　　　　辛二　問答修悲
<lb ed="TX" n="0003a11"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　善生問修悲法
<lb ed="TX" n="0003a12"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　如來說修悲相
<lb ed="TX" n="0003a13"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　三十六因明生悲
<lb ed="TX" n="0003a14"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　別以四因明大悲
<lb ed="TX" n="0003a15"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　結示修悲利益
<lb ed="TX" n="0003a16"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　總明修悲菩薩益
<lb ed="TX" n="0003a17"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　別顯在家菩薩益
<lb ed="TX" n="0003a18"/>　　　　　　　　　　　　　　癸三　結成修悲廣大益
<lb ed="TX" n="0003a19"/>　　　　　　　　　　　庚二　解脫了因
<lb ed="TX" n="0003a20"/>　　　　　　　　　　　　辛一　承前起說
<lb ed="TX" n="0003a21"/>　　　　　　　　　　　　辛二　問答推明
<lb ed="TX" n="0003a22"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　問得體義
<lb ed="TX" n="0003a23"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　問方便得
<lb ed="TX" n="0003a24"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　辨得不得
<lb ed="TX" n="0003a25"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　得解脫時
<lb ed="TX" n="0003a26"/>　　　　　　　　　　　　　　癸三　得解脫人
<lb ed="TX" n="0003a27"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　問得法相
<lb ed="TX" n="0003a28"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　正明相得
<lb ed="TX" n="0003a29"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　廣辨得人
<lb ed="TX" n="0003a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　子一　就五趣辨
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0004a" n="0004a"/>
<lb ed="TX" n="0004a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　子二　就三乘辨
<lb ed="TX" n="0004a02"/>　　　　　　　　　　　　　　癸三　作菩提種
<lb ed="TX" n="0004a03"/>　　　　　　　　　　　　　　癸四　明佛難得
<lb ed="TX" n="0004a04"/>　　　　　　　　　　　　　　癸五　顯在家勝
<lb ed="TX" n="0004a05"/>　　　　　　　　　戊二　別策勝願
<lb ed="TX" n="0004a06"/>　　　　　　　　　　己一　辨勝策發
<lb ed="TX" n="0004a07"/>　　　　　　　　　　　庚一　辨三種菩提策發
<lb ed="TX" n="0004a08"/>　　　　　　　　　　　　辛一　善生問
<lb ed="TX" n="0004a09"/>　　　　　　　　　　　　辛二　如來答
<lb ed="TX" n="0004a10"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　就所問三義答
<lb ed="TX" n="0004a11"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　別增擧八事辨
<lb ed="TX" n="0004a12"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　廣明佛功德辨
<lb ed="TX" n="0004a13"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　總示佛功德
<lb ed="TX" n="0004a14"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　別顯身心力
<lb ed="TX" n="0004a15"/>　　　　　　　　　　　　　　癸三　列擧諸德號
<lb ed="TX" n="0004a16"/>　　　　　　　　　　　　　　癸四　結非聲緣比
<lb ed="TX" n="0004a17"/>　　　　　　　　　　　　　壬四　結在家菩薩勝
<lb ed="TX" n="0004a18"/>　　　　　　　　　　　庚二　修三十二相策發
<lb ed="TX" n="0004a19"/>　　　　　　　　　　　　辛一　善生躡問
<lb ed="TX" n="0004a20"/>　　　　　　　　　　　　辛二　如來廣說
<lb ed="TX" n="0004a21"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　正答得成身力
<lb ed="TX" n="0004a22"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　總明修相功德
<lb ed="TX" n="0004a23"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　略明功德
<lb ed="TX" n="0004a24"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　較顯功德
<lb ed="TX" n="0004a25"/>　　　　　　　　　　　　　　癸三　出修相人
<lb ed="TX" n="0004a26"/>　　　　　　　　　　　　　　癸四　示修相時
<lb ed="TX" n="0004a27"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　別明修相次第
<lb ed="TX" n="0004a28"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　汎說先修何相
<lb ed="TX" n="0004a29"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　正明修相次第
<lb ed="TX" n="0004a30"/>　　　　　　　　　　　　　壬四　結在家菩薩勝
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0005a" n="0005a"/>
<lb ed="TX" n="0005a01"/>　　　　　　　　　　己二　正發勝願
<lb ed="TX" n="0005a02"/>　　　　　　　　　　　庚一　善生問答
<lb ed="TX" n="0005a03"/>　　　　　　　　　　　庚二　廣說發願
<lb ed="TX" n="0005a04"/>　　　　　　　　　　　　辛一　發願所因
<lb ed="TX" n="0005a05"/>　　　　　　　　　　　　辛二　正陳願言
<lb ed="TX" n="0005a06"/>　　　　　　　　　　　　辛三　顯示願果
<lb ed="TX" n="0005a07"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　總顯立願利益
<lb ed="TX" n="0005a08"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　別明法財長者
<lb ed="TX" n="0005a09"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　結示法王自在
<lb ed="TX" n="0005a10"/>　　　　　　　　　　　庚三　結在家勝
<lb ed="TX" n="0005a11"/>　　　　　　　　丁二　積集福智
<lb ed="TX" n="0005a12"/>　　　　　　　　　戊一　分別名義菩薩
<lb ed="TX" n="0005a13"/>　　　　　　　　　　己一　善生問
<lb ed="TX" n="0005a14"/>　　　　　　　　　　己二　如來答
<lb ed="TX" n="0005a15"/>　　　　　　　　　　　庚一　假名菩薩
<lb ed="TX" n="0005a16"/>　　　　　　　　　　　庚二　實義菩薩
<lb ed="TX" n="0005a17"/>　　　　　　　　　　　庚三　彰在家勝
<lb ed="TX" n="0005a18"/>　　　　　　　　　戊二　勉爲實義菩薩
<lb ed="TX" n="0005a19"/>　　　　　　　　　　己一　正明實義菩薩
<lb ed="TX" n="0005a20"/>　　　　　　　　　　　庚一　善生問
<lb ed="TX" n="0005a21"/>　　　　　　　　　　　庚二　如來答
<lb ed="TX" n="0005a22"/>　　　　　　　　　　　　辛一　列擧本生行
<lb ed="TX" n="0005a23"/>　　　　　　　　　　　　辛二　汎明菩薩行
<lb ed="TX" n="0005a24"/>　　　　　　　　　　　　辛三　行時自觀心
<lb ed="TX" n="0005a25"/>　　　　　　　　　　　　辛四　較顯在家勝
<lb ed="TX" n="0005a26"/>　　　　　　　　　　己二　勉修菩薩功行
<lb ed="TX" n="0005a27"/>　　　　　　　　　　　庚一　擧德勸修
<lb ed="TX" n="0005a28"/>　　　　　　　　　　　　辛一　擧自利利他勸
<lb ed="TX" n="0005a29"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　問答菩提及道
<lb ed="TX" n="0005a30"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　問答三乘同別
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0006a" n="0006a"/>
<lb ed="TX" n="0006a01"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　分別菩提學果
<lb ed="TX" n="0006a02"/>　　　　　　　　　　　　　壬四　正明自他兼利
<lb ed="TX" n="0006a03"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　示自他兼利相
<lb ed="TX" n="0006a04"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　能自他兼利行
<lb ed="TX" n="0006a05"/>　　　　　　　　　　　　　　癸三　辨自他兼利人
<lb ed="TX" n="0006a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　子一　從說法聽法辨
<lb ed="TX" n="0006a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　子二　從在家出家辨
<lb ed="TX" n="0006a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　子三　從自行化他辨
<lb ed="TX" n="0006a09"/>　　　　　　　　　　　　　壬五　顯在家菩薩勝
<lb ed="TX" n="0006a10"/>　　　　　　　　　　　　辛二　擧自他莊嚴勸
<lb ed="TX" n="0006a11"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　問答能自他利
<lb ed="TX" n="0006a12"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　問答八事所因
<lb ed="TX" n="0006a13"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　明八事所由成
<lb ed="TX" n="0006a14"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　三因緣
<lb ed="TX" n="0006a15"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　八所以
<lb ed="TX" n="0006a16"/>　　　　　　　　　　　　　壬四　由八事所成德
<lb ed="TX" n="0006a17"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　有德不憍
<lb ed="TX" n="0006a18"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　處世不動
<lb ed="TX" n="0006a19"/>　　　　　　　　　　　　　壬五　顯在家菩薩勝
<lb ed="TX" n="0006a20"/>　　　　　　　　　　　　辛三　擧福智二嚴勸
<lb ed="TX" n="0006a21"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　躡前問答
<lb ed="TX" n="0006a22"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　究因問答
<lb ed="TX" n="0006a23"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　明二嚴相
<lb ed="TX" n="0006a24"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　以果利明
<lb ed="TX" n="0006a25"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　以因行明
<lb ed="TX" n="0006a26"/>　　　　　　　　　　　　　　癸三　以別相明
<lb ed="TX" n="0006a27"/>　　　　　　　　　　　　　壬四　結在家勝
<lb ed="TX" n="0006a28"/>　　　　　　　　　　　庚二　化他攝衆
<lb ed="TX" n="0006a29"/>　　　　　　　　　　　　辛一　善生問
<lb ed="TX" n="0006a30"/>　　　　　　　　　　　　辛二　如來答
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0007a" n="0007a"/>
<lb ed="TX" n="0007a01"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　總明以四攝法蓄徒
<lb ed="TX" n="0007a02"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　無德有德蓄徒弊利
<lb ed="TX" n="0007a03"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　別辨在家出家蓄徒
<lb ed="TX" n="0007a04"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　總明出家在家
<lb ed="TX" n="0007a05"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　別辨出家在家
<lb ed="TX" n="0007a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　子一　出家敎二衆
<lb ed="TX" n="0007a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　丑一　敎出家弟子
<lb ed="TX" n="0007a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　　丑二　敎在家弟子
<lb ed="TX" n="0007a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　子二　在家敎一衆
<lb ed="TX" n="0007a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　丑一　師長敎徒衆
<lb ed="TX" n="0007a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　　丑二　國王敎民衆
<lb ed="TX" n="0007a12"/>　　　　　　　　　　　　　壬四　結顯在家菩薩難勝
<lb ed="TX" n="0007a13"/>　　　　　　　　丁三　受持戒行
<lb ed="TX" n="0007a14"/>　　　　　　　　　戊一　受戒
<lb ed="TX" n="0007a15"/>　　　　　　　　　　己一　善生問
<lb ed="TX" n="0007a16"/>　　　　　　　　　　己二　世尊答
<lb ed="TX" n="0007a17"/>　　　　　　　　　　　庚一　受前方便
<lb ed="TX" n="0007a18"/>　　　　　　　　　　　　辛一　供養
<lb ed="TX" n="0007a19"/>　　　　　　　　　　　　辛二　請許
<lb ed="TX" n="0007a20"/>　　　　　　　　　　　　辛三　問答
<lb ed="TX" n="0007a21"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　問遮難
<lb ed="TX" n="0007a22"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　審至誠
<lb ed="TX" n="0007a23"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　示歸戒
<lb ed="TX" n="0007a24"/>　　　　　　　　　　　　　壬四　廣敎誡
<lb ed="TX" n="0007a25"/>　　　　　　　　　　　　辛四　試察
<lb ed="TX" n="0007a26"/>　　　　　　　　　　　庚二　正受戒法
<lb ed="TX" n="0007a27"/>　　　　　　　　　　　　辛一　總授歸戒
<lb ed="TX" n="0007a28"/>　　　　　　　　　　　　辛二　別示重輕
<lb ed="TX" n="0007a29"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　六重戒相
<lb ed="TX" n="0007a30"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　正說
<lb ed="TX" n="0007a31"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　結讚
<lb ed="TX" n="0007a32"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　廿八輕戒
<lb ed="TX" n="0007a33"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　列擧
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0008a" n="0008a"/>
<lb ed="TX" n="0008a01"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　結讚
<lb ed="TX" n="0008a02"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　結在家勝
<lb ed="TX" n="0008a03"/>　　　　　　　　　戊二　持行
<lb ed="TX" n="0008a04"/>　　　　　　　　　　己一　持戒淸淨
<lb ed="TX" n="0008a05"/>　　　　　　　　　　　庚一　善生問
<lb ed="TX" n="0008a06"/>　　　　　　　　　　　庚二　世尊答
<lb ed="TX" n="0008a07"/>　　　　　　　　　　　　辛一　示能淨法
<lb ed="TX" n="0008a08"/>　　　　　　　　　　　　辛二　辨淨心時
<lb ed="TX" n="0008a09"/>　　　　　　　　　　　　辛三　結在家勝
<lb ed="TX" n="0008a10"/>　　　　　　　　　　己二　息除諸惡
<lb ed="TX" n="0008a11"/>　　　　　　　　　　　庚一　問答息惡
<lb ed="TX" n="0008a12"/>　　　　　　　　　　　庚二　問答修法
<lb ed="TX" n="0008a13"/>　　　　　　　　　　　　辛一　問修法
<lb ed="TX" n="0008a14"/>　　　　　　　　　　　　辛二　答念佛
<lb ed="TX" n="0008a15"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　廣觀佛德
<lb ed="TX" n="0008a16"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　結會戒淨
<lb ed="TX" n="0008a17"/>　　　　　　　　　　　　　壬三　結在家勝
<lb ed="TX" n="0008a18"/>　　　　　　　　　　己三　供養三寶
<lb ed="TX" n="0008a19"/>　　　　　　　　　　　庚一　善生問
<lb ed="TX" n="0008a20"/>　　　　　　　　　　　庚二　世尊答
<lb ed="TX" n="0008a21"/>　　　　　　　　　　　　辛一　三寶福田
<lb ed="TX" n="0008a22"/>　　　　　　　　　　　　辛二　住持三寶
<lb ed="TX" n="0008a23"/>　　　　　　　　　　　　　壬一　廣明佛寶
<lb ed="TX" n="0008a24"/>　　　　　　　　　　　　　　癸一　建供塔像
<lb ed="TX" n="0008a25"/>　　　　　　　　　　　　　　癸二　敬讚佛法
<lb ed="TX" n="0008a26"/>　　　　　　　　　　　　　壬二　略顯法僧
<lb ed="TX" n="0008a27"/>　　　　　　　　　　　　辛三　示供養益
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0009a" n="0009a"/>
<lb ed="TX" n="0009a01"/>　　　　　　　　　　　　辛四　結在家勝
<lb ed="TX" n="0009a02"/>　　　　　　　丙二　正明能行六度之相
<lb ed="TX" n="0009a03"/>　　　　　　　　丁一　善生問
<lb ed="TX" n="0009a04"/>　　　　　　　　丁二　世尊答
<lb ed="TX" n="0009a05"/>　　　　　　　　　戊一　正答能行人相
<lb ed="TX" n="0009a06"/>　　　　　　　　　戊二　別明各有四事
<lb ed="TX" n="0009a07"/>　　　　　　　　　戊三　確示定有六度
<lb ed="TX" n="0009a08"/>　　　　　　　　　戊四　出六波羅蜜相
<lb ed="TX" n="0009a09"/>　　　　　　　　　戊五　結顯在家爲難
<lb ed="TX" n="0009a10"/>　　　　　　乙二　明菩薩所修之六度
<lb ed="TX" n="0009a11"/>　　　　　　　丙一　施度
<lb ed="TX" n="0009a12"/>　　　　　　　　丁一　問答能事
<lb ed="TX" n="0009a13"/>　　　　　　　　丁二　廣明施度
<lb ed="TX" n="0009a14"/>　　　　　　　　　戊一　略示施體
<lb ed="TX" n="0009a15"/>　　　　　　　　　戊二　分別施相
<lb ed="TX" n="0009a16"/>　　　　　　　　　　己一　五種施
<lb ed="TX" n="0009a17"/>　　　　　　　　　　己二　四塵施
<lb ed="TX" n="0009a18"/>　　　　　　　　　　己三　二三施
<lb ed="TX" n="0009a19"/>　　　　　　　　　　己四　除障施
<lb ed="TX" n="0009a20"/>　　　　　　　　　　己五　辨施主
<lb ed="TX" n="0009a21"/>　　　　　　　　　　己六　觀施理
<lb ed="TX" n="0009a22"/>　　　　　　　　　　己七　能樂施
<lb ed="TX" n="0009a23"/>　　　　　　　　　　己八　策貧施
<lb ed="TX" n="0009a24"/>　　　　　　　　　戊三　論施受義
<lb ed="TX" n="0009a25"/>　　　　　　　　　　己一　略明施受
<lb ed="TX" n="0009a26"/>　　　　　　　　　　己二　陰作陰受
<lb ed="TX" n="0009a27"/>　　　　　　　　　　己三　前作後受
<lb ed="TX" n="0009a28"/>　　　　　　　　　　己四　待時成受
<lb ed="TX" n="0009a29"/>　　　　　　　　　戊四　成淨施主
<lb ed="TX" n="0009a30"/>　　　　　　　　　　己一　離不淨施
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0010a" n="0010a"/>
<lb ed="TX" n="0010a01"/>　　　　　　　　　　己二　正明淨施
<lb ed="TX" n="0010a02"/>　　　　　　　　　　己三　較量施福
<lb ed="TX" n="0010a03"/>　　　　　　　　　　己四　辨無惡果
<lb ed="TX" n="0010a04"/>　　　　　　　　　　己五　論得果別
<lb ed="TX" n="0010a05"/>　　　　　　　　　　己六　明財法施
<lb ed="TX" n="0010a06"/>　　　　　　　　　　己七　明鬼神施
<lb ed="TX" n="0010a07"/>　　　　　　　　　　己八　雜明施義
<lb ed="TX" n="0010a08"/>　　　　　　　　　　己九　施到彼岸
<lb ed="TX" n="0010a09"/>　　　　　　　　　　己十　先敎後施
<lb ed="TX" n="0010a10"/>　　　　　　　　　　己十一　醫藥施病
<lb ed="TX" n="0010a11"/>　　　　　　　　　　己十二　廣作淨施
<lb ed="TX" n="0010a12"/>　　　　　　　　丁三　結在家難
<lb ed="TX" n="0010a13"/>　　　　　　　丙二　戒度
<lb ed="TX" n="0010a14"/>　　　　　　　　丁一　三歸
<lb ed="TX" n="0010a15"/>　　　　　　　　　戊一　善生問
<lb ed="TX" n="0010a16"/>　　　　　　　　　戊二　如來答
<lb ed="TX" n="0010a17"/>　　　　　　　　　　己一　明三歸依義
<lb ed="TX" n="0010a18"/>　　　　　　　　　　己二　明三歸次第
<lb ed="TX" n="0010a19"/>　　　　　　　　　　己三　明三歸依戒
<lb ed="TX" n="0010a20"/>　　　　　　　　　　己四　明三歸得失
<lb ed="TX" n="0010a21"/>　　　　　　　　　　己五　明破邪崇正
<lb ed="TX" n="0010a22"/>　　　　　　　　　　己六　結在家難行
<lb ed="TX" n="0010a23"/>　　　　　　　　丁二　八戒齋
<lb ed="TX" n="0010a24"/>　　　　　　　　　戊一　善生問
<lb ed="TX" n="0010a25"/>　　　　　　　　　戊二　世尊答
<lb ed="TX" n="0010a26"/>　　　　　　　　　　己一　總答
<lb ed="TX" n="0010a27"/>　　　　　　　　　　己二　廣答
<lb ed="TX" n="0010a28"/>　　　　　　　　　　　庚一　說四喩顯德
<lb ed="TX" n="0010a29"/>　　　　　　　　　　　庚二　正受八戒齋
<lb ed="TX" n="0010a30"/>　　　　　　　　　　　庚三　明此時受勝
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0011a" n="0011a"/>
<lb ed="TX" n="0011a01"/>　　　　　　　　　　己三　結勝
<lb ed="TX" n="0011a02"/>　　　　　　　　丁三　五戒
<lb ed="TX" n="0011a03"/>　　　　　　　　　戊一　善生問
<lb ed="TX" n="0011a04"/>　　　　　　　　　戊二　世尊答
<lb ed="TX" n="0011a05"/>　　　　　　　　　　己一　答得歸戒
<lb ed="TX" n="0011a06"/>　　　　　　　　　　己二　分別戒相
<lb ed="TX" n="0011a07"/>　　　　　　　　　　己三　廣讚戒德
<lb ed="TX" n="0011a08"/>　　　　　　　　　　己四　別詳戒齋
<lb ed="TX" n="0011a09"/>　　　　　　　　　　己五　法非法住
<lb ed="TX" n="0011a10"/>　　　　　　　　　　己六　顯在家難
<lb ed="TX" n="0011a11"/>　　　　　　　　丁四　尸波羅蜜
<lb ed="TX" n="0011a12"/>　　　　　　　　　戊一　善生問
<lb ed="TX" n="0011a13"/>　　　　　　　　　戊二　如來答
<lb ed="TX" n="0011a14"/>　　　　　　　　　　己一　通答堅固四法
<lb ed="TX" n="0011a15"/>　　　　　　　　　　己二　別明戒爲根本
<lb ed="TX" n="0011a16"/>　　　　　　　　　　　庚一　顯戒持犯得失
<lb ed="TX" n="0011a17"/>　　　　　　　　　　　庚二　爲自爲世爲法
<lb ed="TX" n="0011a18"/>　　　　　　　　　　　庚三　持戒到於彼岸
<lb ed="TX" n="0011a19"/>　　　　　　　　　　　庚四　正明持戒諸相
<lb ed="TX" n="0011a20"/>　　　　　　　　　　己三　結成在家難勝
<lb ed="TX" n="0011a21"/>　　　　　　　　丁五　十善
<lb ed="TX" n="0011a22"/>　　　　　　　　　戊一　善生問
<lb ed="TX" n="0011a23"/>　　　　　　　　　戊二　如來答
<lb ed="TX" n="0011a24"/>　　　　　　　　　　己一　略明十善源流
<lb ed="TX" n="0011a25"/>　　　　　　　　　　己二　廣說十善法義
<lb ed="TX" n="0011a26"/>　　　　　　　　　　　庚一　開示業果勸修
<lb ed="TX" n="0011a27"/>　　　　　　　　　　　庚二　分別善惡令持
<lb ed="TX" n="0011a28"/>　　　　　　　　　　　庚三　說十不善業相
<lb ed="TX" n="0011a29"/>　　　　　　　　　　　　辛一　正說十不善業
<lb ed="TX" n="0011a30"/>　　　　　　　　　　　　辛二　分別複單輕重
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="TX" n="0012a01"/>　　　　　　　　　　　　辛三　示從貪瞋癡起
<lb ed="TX" n="0012a02"/>　　　　　　　　　　　　辛四　止十惡修十善
<lb ed="TX" n="0012a03"/>　　　　　　　　　　　　辛五　就殺廣辨業道
<lb ed="TX" n="0012a04"/>　　　　　　　　　　　　辛六　就餘總略分別
<lb ed="TX" n="0012a05"/>　　　　　　　　　　　庚四　證成作無作義
<lb ed="TX" n="0012a06"/>　　　　　　　　　　　庚五　辨明惡戒勸離
<lb ed="TX" n="0012a07"/>　　　　　　　　　　　庚六　明受戒得戒相
<lb ed="TX" n="0012a08"/>　　　　　　　　　　　庚七　別辨五逆罪相
<lb ed="TX" n="0012a09"/>　　　　　　　　　　　庚八　辨得報定不定
<lb ed="TX" n="0012a10"/>　　　　　　　　　　　庚九　顯由意成形義
<lb ed="TX" n="0012a11"/>　　　　　　　　　　　庚十　明諸戒得捨相
<lb ed="TX" n="0012a12"/>　　　　　　　　　　　庚十一　明善惡報壽命
<lb ed="TX" n="0012a13"/>　　　　　　　　　　　庚十二　總明諸業報相
<lb ed="TX" n="0012a14"/>　　　　　　　　　　己三　結成在家難勝
<lb ed="TX" n="0012a15"/>　　　　　　　丙三　忍度
<lb ed="TX" n="0012a16"/>　　　　　　　　丁一　善生問
<lb ed="TX" n="0012a17"/>　　　　　　　　丁二　如來答
<lb ed="TX" n="0012a18"/>　　　　　　　　　戊一　略出忍體
<lb ed="TX" n="0012a19"/>　　　　　　　　　戊二　忍波羅蜜
<lb ed="TX" n="0012a20"/>　　　　　　　　　戊三　示修忍法
<lb ed="TX" n="0012a21"/>　　　　　　　　　戊四　成就忍德
<lb ed="TX" n="0012a22"/>　　　　　　　　　戊五　結在家難
<lb ed="TX" n="0012a23"/>　　　　　　　丙四　進度
<lb ed="TX" n="0012a24"/>　　　　　　　　丁一　善生問
<lb ed="TX" n="0012a25"/>　　　　　　　　丁二　如來答
<lb ed="TX" n="0012a26"/>　　　　　　　　　戊一　正答正因
<lb ed="TX" n="0012a27"/>　　　　　　　　　戊二　分別邪正
<lb ed="TX" n="0012a28"/>　　　　　　　　　戊三　進波羅蜜
<lb ed="TX" n="0012a29"/>　　　　　　　　　戊四　結在家難
<lb ed="TX" n="0012a30"/>　　　　　　　丙五　禪度
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="TX" n="0013a01"/>　　　　　　　　丁一　善生問
<lb ed="TX" n="0013a02"/>　　　　　　　　丁二　如來答
<lb ed="TX" n="0013a03"/>　　　　　　　　　戊一　略明定相
<lb ed="TX" n="0013a04"/>　　　　　　　　　戊二　示修禪法
<lb ed="TX" n="0013a05"/>　　　　　　　　　戊三　顯禪功德
<lb ed="TX" n="0013a06"/>　　　　　　　　　戊四　四無量定
<lb ed="TX" n="0013a07"/>　　　　　　　　　戊五　禪波羅蜜
<lb ed="TX" n="0013a08"/>　　　　　　　　　戊六　結在家難
<lb ed="TX" n="0013a09"/>　　　　　　　丙六　慧度
<lb ed="TX" n="0013a10"/>　　　　　　　　丁一　善生問
<lb ed="TX" n="0013a11"/>　　　　　　　　丁二　如來答
<lb ed="TX" n="0013a12"/>　　　　　　　　　戊一　顯示慧相
<lb ed="TX" n="0013a13"/>　　　　　　　　　戊二　成慧功德
<lb ed="TX" n="0013a14"/>　　　　　　　　　戊三　慧波羅蜜
<lb ed="TX" n="0013a15"/>　　　　　　　　　戊四　總修六度
<lb ed="TX" n="0013a16"/>　　　　　　　　　戊五　結在家難
<lb ed="TX" n="0013a17"/>　　　　　甲三　結成分
<lb ed="TX" n="0013a18"/>　　　　重示</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="TX" n="0014a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">懸論</cb:mulu><head><seg rend="border">懸　論</seg></head>
<lb ed="TX" n="0014a02"/><p xml:id="pTX16p0014a0201">優婆塞戒經，卽今日開講之經。在未講經文之前，先將宣講此經大意略言之：</p>
<lb ed="TX" n="0014a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　佛法與人生之關係</cb:mulu><head>一　佛法與人生之關係</head>
<lb ed="TX" n="0014a04"/><p xml:id="pTX16p0014a0401">現在流行於人世之佛法，所以開導人生者最爲深切，故先就佛法與人生之關係
<lb ed="TX" n="0014a05"/>，分別明之。</p>
<lb ed="TX" n="0014a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲、人生難得佛法難聞</cb:mulu><head>甲、人生難得佛法難聞</head><p xml:id="pTX16p0014a0610" cb:place="inline">從佛法出發點言，佛法不獨爲此地球人類而說，是普
<lb ed="TX" n="0014a07"/>爲一切而說；所謂普爲盡虛空無邊世界一切衆生之類而說。但現今流傳此世界之佛
<lb ed="TX" n="0014a08"/>法，則爲釋迦牟尼在此人類中成佛所說。人類固爲衆生之一類，而在一切衆生中，
<lb ed="TX" n="0014a09"/>卻具有特殊之意義。蓋釋迦牟尼佛現身人類中說法，大部分爲依人類而施設者，佛
<lb ed="TX" n="0014a10"/>謂：『人生難得，佛法難聞』；卽言得生爲人之不易。以佛法觀人類，確有優勝之
<lb ed="TX" n="0014a11"/>點。但得到人身者，亦不一定能聞到佛法。如不聞佛法，則不知人生之眞價，而一
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="TX" n="0015a01"/>期人生，仍是空過。必要聞到佛法，方知無始以來從業受果，一生一生，生生相續
<lb ed="TX" n="0015a02"/>。因有善業，方能得到人身，而人身又復無常。假使在人生中爲惡、爲善，或發解
<lb ed="TX" n="0015a03"/>脫心，或發菩提心，則可轉受惡趣、善趣，或阿羅漢、辟支佛，以至菩薩及佛之果
<lb ed="TX" n="0015a04"/>報。此由聞到佛法，乃知人生意義之深廣，而佛法與人生關係之密切，亦可見矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0015a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙、人道爲罪福聖凡樞紐</cb:mulu><head>乙、人道爲罪福聖凡樞紐</head><p xml:id="pTX16p0015a0511" cb:place="inline">人爲無數衆生中之一類。佛法中常分衆生爲十類，
<lb ed="TX" n="0015a06"/>所謂四聖、六凡。四聖爲：阿羅漢、辟支佛、菩薩、及佛，此四聖已超脫生死輪轉
<lb ed="TX" n="0015a07"/>；其猶在生死中輪迴者，則爲六凡：天、人、阿修羅、地獄、鬼、畜生。在六凡中
<lb ed="TX" n="0015a08"/>，人道之上祇有天之一道；在人道下則爲阿修羅、地獄、餓鬼、畜生、之四道，卽
<lb ed="TX" n="0015a09"/>四惡趣，係感受惡業之果報者。阿修羅、意爲非天，近似常人所說之所謂神道，彼
<lb ed="TX" n="0015a10"/>有天之威福而無天之德，其性好鬥，故時亦受苦。此下畜生、卽飛禽走獸等類，常
<lb ed="TX" n="0015a11"/>人謂爲動物者；此爲人類能見之衆生。尙有人類所不能見者，卽所謂幽冥世界之衆
<lb ed="TX" n="0015a12"/>生，則地獄、餓鬼、兩道也。此兩道衆生，純受苦報。大致在十類中，人與天兩道
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="TX" n="0016a01"/>適居中間。但人、天雖同處中間，天道則以享受福報爲勝，其身心之創造能力，則
<lb ed="TX" n="0016a02"/>仍不及於人道。在人道中，造惡業則可受多生多劫之罪報，造善業或値遇三寶聞持
<lb ed="TX" n="0016a03"/>佛法，則可受多生多劫之福報，且從凡位轉超入四聖果位；此唯人道爲能之，如餘
<lb ed="TX" n="0016a04"/>經論中詳說。由異生⸺卽六凡⸺而生起聖道者，唯人中能之，爲別道異生所無
<lb ed="TX" n="0016a05"/>，以人道能修習布施、持戒、多聞等極多功德，雖天道亦有所不如，此爲人道特殊
<lb ed="TX" n="0016a06"/>之功能。所以謂人道爲轉生四聖及其餘五凡之樞紐。人生此種意義，唯佛法發揮盡
<lb ed="TX" n="0016a07"/>致，非佛法則不能知人生乃有超凡入聖之希望。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0016a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丙、降生人間成佛說法</cb:mulu><head>丙、降生人間成佛說法</head><p xml:id="pTX16p0016a0810" cb:place="inline">佛法是釋迦牟尼佛降生人間所證所說之法。佛有三身
<lb ed="TX" n="0016a09"/>，所謂：法性身，受用身，變化身。佛之法性身與自受用身遍一切處，無相可睹；
<lb ed="TX" n="0016a10"/>其所說八相成佛之變化身佛，則爲人類等衆生所共見之佛。此係最後身菩薩從兜率
<lb ed="TX" n="0016a11"/>天上降生人間，出家修道，成佛說法。就此八相成佛言，乃有佛所說法。然此佛法
<lb ed="TX" n="0016a12"/>非僅流行於人世，卽天宮、海藏、亦均由是而得有佛法化行。因現身成佛，說法度
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0017a" n="0017a"/>
<lb ed="TX" n="0017a01"/>生皆在人間，卽可見佛法與人間關係尤切。所以唐裴休長者作圓覺經序云：『諸天
<lb ed="TX" n="0017a02"/>正樂，修羅方瞋，鬼神沉幽囚之苦，畜生懷獝狖之悲，其能整心慮趣菩提者，唯人
<lb ed="TX" n="0017a03"/>道爲能』。故知佛法雖普爲衆生，而就特殊關係言之，人類爲佛法所依，佛法爲人
<lb ed="TX" n="0017a04"/>類所最需要；所以人生對於佛法，極應研究了解，依以修行也！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0017a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　此經在佛法中之位置</cb:mulu><head>二　此經在佛法中之位置</head>
<lb ed="TX" n="0017a06"/><p xml:id="pTX16p0017a0601">此經、卽優婆塞戒經，爲衆經中之一部。流行之佛典，大槪可分爲：經、律、
<lb ed="TX" n="0017a07"/>論之三藏；復有古德種種著作爲雜藏，倂之可稱爲四藏。此經屬經藏中之一經。經
<lb ed="TX" n="0017a08"/>者、梵語修多羅，乃結集佛所說法以傳世者。而此經在佛經中居如何之位置，茲略
<lb ed="TX" n="0017a09"/>加以分別。</p>
<lb ed="TX" n="0017a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲、五乘共法與大乘不共法</cb:mulu><head>甲、五乘共法與大乘不共法</head><p xml:id="pTX16p0017a1012" cb:place="inline">佛法可分三類：一、五乘共法，卽人、天、聲聞
<lb ed="TX" n="0017a11"/>、緣覺、菩薩共法；此五乘共法中，人天善法爲出世三乘之基礎。二、三乘共法，
<lb ed="TX" n="0017a12"/>同爲了脫生死超出輪轉之法，卽聲聞之四諦，緣覺之十二因緣。三、大乘不共法，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0018a" n="0018a"/>
<lb ed="TX" n="0018a01"/>卽發菩提心、廣度衆生、修學六度萬行成佛之法。此經在三大類中，以名優婆塞戒
<lb ed="TX" n="0018a02"/>故，可爲五乘共法；以明發菩提心、修學六度、廣度衆生故，又可爲大乘不共法。
<lb ed="TX" n="0018a03"/>所以此經可謂爲五乘共法與大乘不共法；因之受持此經之戒者，卽爲菩薩優婆塞。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0018a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙、在境行果中特重在行</cb:mulu><head>乙、在境行果中特重在行</head><p xml:id="pTX16p0018a0411" cb:place="inline">此經在佛法境、行、果中，以說明何者爲主？佛經
<lb ed="TX" n="0018a05"/>凡說明諸法性相者，爲境；說明持戒、修六度行者，爲行；說明佛果福智莊嚴功德
<lb ed="TX" n="0018a06"/>者，爲果。諸經中，有特重明境者，有特重明行或果者，有兼重若二若三者。此經
<lb ed="TX" n="0018a07"/>重在說明受持戒行，故於境、行、果中爲特重在行之經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0018a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丙、優婆塞戒中心之佛法</cb:mulu><head>丙、優婆塞戒中心之佛法</head><p xml:id="pTX16p0018a0811" cb:place="inline">以此經在明優婆塞戒，所以爲優婆塞戒爲中心之佛
<lb ed="TX" n="0018a09"/>法。優婆二字爲譯音，譯意有翻爲淸信者，有翻爲近事者，有翻爲善宿者；總而言
<lb ed="TX" n="0018a10"/>之，可謂淸淨正信近事佛法之弟子。塞字、亦爲譯音，意指男性。在家弟子有男性
<lb ed="TX" n="0018a11"/>，有女性，此經因爲男弟子善生所問起而說，故題爲優婆塞戒經。論其性質，亦可
<lb ed="TX" n="0018a12"/>題爲優婆夷戒經；夷者、女性也，以優婆戒男女無分別故。此經所明佛法，關涉佛
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0019a" n="0019a"/>
<lb ed="TX" n="0019a01"/>所證所說之一切法；但以優婆塞戒爲中心，故應以之爲線索而貫通之也。由此點觀
<lb ed="TX" n="0019a02"/>之，自發菩提心至受戒品，爲明由能優婆塞戒之人而受戒；自淨戒品至般若波羅密
<lb ed="TX" n="0019a03"/>品，爲明受優婆塞戒人所應修之行，故名之曰優婆塞戒經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0019a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丁、在家菩薩中心之佛法</cb:mulu><head>丁、在家菩薩中心之佛法</head><p xml:id="pTX16p0019a0411" cb:place="inline">優婆塞戒經，最好題爲在家菩薩經。蓋觀集會品所
<lb ed="TX" n="0019a05"/>明：在家之人發菩提心，勝於阿羅漢辟支佛等果。又每品末，皆謂：在家之人發菩
<lb ed="TX" n="0019a06"/>提心，種種之難於出家人。是此經雖貫通於一切佛法靡不窮盡，然究以在家菩薩爲
<lb ed="TX" n="0019a07"/>其中心。而其讚歎在家之人發菩提心，從四天王乃至阿迦尼吒諸天，皆大驚喜，尊
<lb ed="TX" n="0019a08"/>得人天之師。又以出家之人不事生產，受人天供養，於布施波羅密反難圓滿；故此
<lb ed="TX" n="0019a09"/>經乃特爲在家菩薩之所宗也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0019a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　本人在佛法中之意趣</cb:mulu><head>三　本人在佛法中之意趣</head>
<lb ed="TX" n="0019a11"/><p xml:id="pTX16p0019a1101">首都各界此次發起請本人講經，原未定何種經典。其決定講此優婆塞戒經者，
<lb ed="TX" n="0019a12"/>乃出於本人之選擇，而選講此經，有關本人在佛法中之意趣，故特提出說明之。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0020a" n="0020a"/>
<lb ed="TX" n="0020a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲、非研究佛書之學者</cb:mulu><head>甲、非研究佛書之學者</head><p xml:id="pTX16p0020a0110" cb:place="inline">有人見本人有許多著述，以爲是於佛學有專門研究之
<lb ed="TX" n="0020a02"/>學者。其實從事考稽佛學書籍而研究其義理，以造成一專門之學者，亦殊非易易！
<lb ed="TX" n="0020a03"/>所以用字比句櫛、勾古證今之功夫，將佛書當學問來研究者，並世雖不乏其人，而
<lb ed="TX" n="0020a04"/>本人則讀書每觀大略，不事記誦，不求甚解，但資爲自修化他之具。故在吾之志願
<lb ed="TX" n="0020a05"/>趣向上，不在成爲學者；其所有著作，亦皆爲振興佛敎弘濟人群之方便耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0020a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙、不爲專承一宗徒裔</cb:mulu><head>乙、不爲專承一宗徒裔</head><p xml:id="pTX16p0020a0610" cb:place="inline">在佛法中、自古卽有開承一宗者，如中國之天台、賢
<lb ed="TX" n="0020a07"/>首等，而宗又分派，則如禪宗之臨濟、曹洞、潙仰等。此皆是古德以自悟之心得及
<lb ed="TX" n="0020a08"/>敎化上適應時機而建立。最早在印度有小乘十八派、或二十派之別，嗣後大乘復興
<lb ed="TX" n="0020a09"/>，遂有大小乘對立，大乘復分法性、法相之空有兩宗，繼之又有眞言宗興起，故宗
<lb ed="TX" n="0020a10"/>派對峙，不獨在中國爲然也。至中國性、相、律、密、各宗，爲承傳印度之宗派；
<lb ed="TX" n="0020a11"/>台、賢、禪、淨等宗，則爲創立之宗派。日本承中國，復有日蓮宗、淨土眞宗等之
<lb ed="TX" n="0020a12"/>開創。各宗至今皆有專承之人，系統甚嚴，而各自弘揚其本宗之敎義。至本人在佛
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0021a" n="0021a"/>
<lb ed="TX" n="0021a01"/>法中之意趣，以爲由佛之無上遍正覺所證明之法界性相，爲度衆生應機設敎，則法
<lb ed="TX" n="0021a02"/>有多門，故法本一味而方便門則無量無邊。佛法本旨旣是如此，所以一切菩薩古德
<lb ed="TX" n="0021a03"/>所開承之宗派，無非在方便妙用上顯其區別，究竟均是趣向於無上大覺海中者。由
<lb ed="TX" n="0021a04"/>此，本人於佛法中不爲專承一宗而弘傳之人。佛之現身人間，應機說法，而聽法承
<lb ed="TX" n="0021a05"/>傳之人，當卽不免各有偏勝。故佛所說法，由迦葉、阿難承傳之，則成初期小乘；
<lb ed="TX" n="0021a06"/>由龍樹、<name role="" type="person">馬鳴</name>、無著、天親傳弘之，則成中期大乘；由龍智、<name role="" type="person">善無畏</name>、蓮華生傳承
<lb ed="TX" n="0021a07"/>之，則成後期密法。印度佛法，因之卽分爲三期。至佛滅千二百餘年後，佛法在印
<lb ed="TX" n="0021a08"/>度，卽由衰落而銷聲匿跡，而轉盛行於異地。印度初期佛法，可以傳入於錫蘭、暹
<lb ed="TX" n="0021a09"/>羅、緬甸等地之巴利文系見之，以錫蘭爲代表；第二期佛法，可以由梵文譯傳爲中
<lb ed="TX" n="0021a10"/>國之漢文系見之，再傳入於高麗、日本等地，以中國爲代表；第三期佛法，可以傳
<lb ed="TX" n="0021a11"/>入西藏而密法爲中心系見之，西藏再傳於蒙古、<name role="" type="person">尼泊爾</name>等地，以西藏爲代表。此爲
<lb ed="TX" n="0021a12"/>印度三期分流三系之佛敎，流行二千餘年之大槪。其於諸法性相一味平等之各宗派
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0022a" n="0022a"/>
<lb ed="TX" n="0022a01"/>法門，本可隨人根機所宜而修學，藉以通達究竟覺海，則能修之人與所修之法本無
<lb ed="TX" n="0022a02"/>高下。所以本人觀察佛法之五乘共法，三乘共法，及大乘不共法，原爲一貫，在敎
<lb ed="TX" n="0022a03"/>理解釋上，敎法弘揚上，隨宜施設，不專承一宗以自拘礙。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0022a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丙、無求卽時成佛之貪心</cb:mulu><head>丙、無求卽時成佛之貪心</head><p xml:id="pTX16p0022a0411" cb:place="inline">佛法，原不拘限以現身此世爲立足點，乃普爲法界
<lb ed="TX" n="0022a05"/>一切衆生而發心。蓋以佛法觀察，一人與一切衆生互相關涉，而一世界與無量世界
<lb ed="TX" n="0022a06"/>亦相攝相入，如帝網之重重無盡。因此、佛法不是爲此一人生與此一世界而起，卽
<lb ed="TX" n="0022a07"/>此一生、一世亦當體無始無終無邊無中；所以發心、修行，應不爲空間時間所限，
<lb ed="TX" n="0022a08"/>宜普遍平等，超出一切時空而涉入一切時空。於佛法如此理解信行，卽能自悟悟他
<lb ed="TX" n="0022a09"/>，精進無息，再無庸拘定要卽此身成佛。蓋成佛亦不過自悟悟他而已！菩薩行滿，
<lb ed="TX" n="0022a10"/>佛陀果成；但勤耕耘，自能收穫，何藉刻期企求？若有拘求，心量自狹，將不免爲
<lb ed="TX" n="0022a11"/>虛榮心所驅使，爲滿足此虛榮心而去著相貪求，則反增煩悶，難得自在！佛法爲接
<lb ed="TX" n="0022a12"/>引一類好夸大之衆生，亦曾施設立地成佛、卽身成佛等假名，而本人則不因此假名
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0023a" n="0023a"/>
<lb ed="TX" n="0023a01"/>而引起希求卽身成佛之貪心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0023a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丁、爲學菩薩發心修行者</cb:mulu><head>丁、爲學菩薩發心修行者</head><p xml:id="pTX16p0023a0211" cb:place="inline">前三從消極的反面說，此則從積極的正面言之。本
<lb ed="TX" n="0023a03"/>人係以凡夫之人，得聞解佛法信受奉行者。認爲五乘共法、三乘共法及大乘不共法
<lb ed="TX" n="0023a04"/>，均一貫可達到究竟圓滿之覺海；凡從貫通五乘、三乘之大乘敎法，發菩提心，修
<lb ed="TX" n="0023a05"/>菩薩行者，卽是菩薩。願以凡夫之身學菩薩發心修行，卽是本人意趣之所在。蓋眞
<lb ed="TX" n="0023a06"/>發菩提心已，歷十信而登初住，由此經十住、十行、十迴向、修菩薩行，則爲集福
<lb ed="TX" n="0023a07"/>智資糧之菩薩。今人每多稍具信行，便爾心高氣傲，不知尙未做到發菩提心之少分
<lb ed="TX" n="0023a08"/>。照起信論講，入初發心住以前，尙須十千大劫修習六度行，乃成眞正初發心菩薩
<lb ed="TX" n="0023a09"/>；然後再經三大無數劫，方能成就無上遍正覺。故本人爲一欲學菩薩發眞正菩提心
<lb ed="TX" n="0023a10"/>而學修六度行者。此經正是敎凡夫人學發菩提心、學修菩薩行者，故深合本人之意
<lb ed="TX" n="0023a11"/>趣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0023a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">四　今講此經之所爲</cb:mulu><head>四　今講此經之所爲</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0024a" n="0024a"/>
<lb ed="TX" n="0024a01"/><p xml:id="pTX16p0024a0101">因首都各界發起講經之機會，本人選講優婆塞戒經，亦自有其所爲之意義，今
<lb ed="TX" n="0024a02"/>一言之。</p>
<lb ed="TX" n="0024a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲、爲建立人間大乘佛敎</cb:mulu><head>甲、爲建立人間大乘佛敎</head><p xml:id="pTX16p0024a0311" cb:place="inline">在佛法與人生之關係一條，已詳說佛法與人生有深
<lb ed="TX" n="0024a04"/>切之意義；而推究佛法眞正本旨，凡所證所說，均爲大乘佛法。故欲弘揚佛法，應
<lb ed="TX" n="0024a05"/>以人類世間爲依據而弘揚大乘佛法。又、惟人生最需要大乘佛法，所以應建立人間
<lb ed="TX" n="0024a06"/>大乘佛敎。此經可爲一切具善根之男人、女人修成在家菩薩之規範；如人皆依據此
<lb ed="TX" n="0024a07"/>經去發心修行、自利利他，則人間大乘佛敎卽由此建立，而此世界人類卽可由此大
<lb ed="TX" n="0024a08"/>乘佛敎之利益，而得享受和平安樂之幸福矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0024a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙、爲提倡實踐修行</cb:mulu><head>乙、爲提倡實踐修行</head><p xml:id="pTX16p0024a0909" cb:place="inline">學佛之人中，有爲專造成一宗一派之學者，或爲成一博學
<lb ed="TX" n="0024a10"/>者，因而努力研求。然此雖亦佛法之所需，而佛法之本旨，原從修行成無上覺而證
<lb ed="TX" n="0024a11"/>明諸法性相，再由開示諸法性相而導他實踐修行，期亦證明諸法性相而成無上正覺
<lb ed="TX" n="0024a12"/>，故佛所說法重在實行。如由凡夫衆生而發心趣求菩提者，卽應從此優婆塞戒經而
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0025a" n="0025a"/>
<lb ed="TX" n="0025a01"/>實踐修行；如此經集會品，辨菩薩性非本自有，非依佛有，乃由發心修行因緣而有
<lb ed="TX" n="0025a02"/>，尤爲此經重行之特色。今爲提倡發心學佛人實踐修行，故特選此經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0025a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丙、爲從基本之戒學修起</cb:mulu><head>丙、爲從基本之戒學修起</head><p xml:id="pTX16p0025a0311" cb:place="inline">菩薩分爲兩種：一者、出家，二者、在家。出家人
<lb ed="TX" n="0025a04"/>爲數甚少，在家人爲數甚多；此經係應在家之人而發揮學戒之需要，故最能普及人
<lb ed="TX" n="0025a05"/>類。而於戒、定、慧三學，應先修習戒學爲基本，所謂由戒生定，依定發慧；戒爲
<lb ed="TX" n="0025a06"/>定、慧之基，定生後、戒卽與之相應而成爲定共戒，慧發後、戒卽與慧相應而成爲
<lb ed="TX" n="0025a07"/>道共戒。戒能生定者，以戒具足後，理得心安，內心卽常生歡喜安樂，由安而定，
<lb ed="TX" n="0025a08"/>依定體驗觀察而發生智慧，則爲無漏聖智。故佛法應從戒學之根本上修起。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0025a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丁、爲從普通之六度修去</cb:mulu><head>丁、爲從普通之六度修去</head><p xml:id="pTX16p0025a0911" cb:place="inline">中國人多有豪邁不羈躐等之習性，不屑從普通者平
<lb ed="TX" n="0025a10"/>實做去；又好專取一經之言或一宗之行，標高立勝，對他經他宗輒起水火是非之諍
<lb ed="TX" n="0025a11"/>！此經第十八六波羅密品，講明應從菩薩普行通修之六度修去。並引或者謂不必定
<lb ed="TX" n="0025a12"/>有六度，可合爲四。或通爲一等言而斥破之。蓋此雖爲一卽一切、一切卽一之圓融
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0026a" n="0026a"/>
<lb ed="TX" n="0026a01"/>道理，卽一度可攝一切度，一切度可入一度，但根本上必先成立各各波羅密之獨殊
<lb ed="TX" n="0026a02"/>相，而後方能體會相攝相融之理。故於六度均須普行通修，方可由凡夫人歷菩薩位
<lb ed="TX" n="0026a03"/>而成佛之平正大道。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0026a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">五　本經譯傳之略史</cb:mulu><head>五　本經譯傳之略史</head>
<lb ed="TX" n="0026a05"/><p xml:id="pTX16p0026a0501">此經之名優婆塞戒經，已於優婆塞戒爲中心之一段中說明其大槪。此外關於譯
<lb ed="TX" n="0026a06"/>傳所應說明者，分爲三段說之：</p>
<lb ed="TX" n="0026a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲、曇無讖法師在北涼姑臧譯</cb:mulu><head>甲、曇無讖法師在北涼姑臧譯</head><p xml:id="pTX16p0026a0713" cb:place="inline">此說明本經翻譯之人及時與地者。一切經皆釋
<lb ed="TX" n="0026a08"/>尊所說，由弟子結集而成。當時或以文字紀錄，或用口語背誦，皆用印度語文之巴
<lb ed="TX" n="0026a09"/>利文或梵文等。此經由梵文譯爲漢文，係由曇無讖法師、在北涼朝之姑臧地方所譯
<lb ed="TX" n="0026a10"/>。北涼、係在南朝劉宋文帝時代，於現在甘肅地方所成立之一朝。姑臧、卽今甘肅
<lb ed="TX" n="0026a11"/>涼州，爲北涼之首都。此經譯在北涼時代<name role="" type="person">沮渠蒙遜</name>玄始十三年至十五年，或至承元
<lb ed="TX" n="0026a12"/>元年之五六年間，亦卽劉宋文帝元嘉三年或元年至五年之間。翻譯者爲曇無讖。曇
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0027a" n="0027a"/>
<lb ed="TX" n="0027a01"/>無、卽法義，讖、卽「豐」義，合云法豐。<name role="" type="person">中印度</name>、卽中天竺。法豐法師通達經、
<lb ed="TX" n="0027a02"/>律、論三藏，故稱爲三藏法師。此經爲法師到北涼後，在姑臧所譯。法豐法師在中
<lb ed="TX" n="0027a03"/>國所譯，除此經外，尙有涅槃、大集、金光明經等，而古譯之菩薩戒本經，亦爲法
<lb ed="TX" n="0027a04"/>師所譯，故師旣爲涅槃宗之初祖，亦爲中土傳弘菩薩戒之初祖。與當時之<name role="" type="person">求那跋摩</name>
<lb ed="TX" n="0027a05"/>⸺功德鎧⸺法師較略在前也。法豐法師所譯之菩薩戒本，與<name role="" type="person">玄奘</name>法師所譯之瑜
<lb ed="TX" n="0027a06"/>伽菩薩戒本，原本無異而譯文稍減。故達磨迦羅⸺此云法時⸺爲傳聲聞戒之首
<lb ed="TX" n="0027a07"/>，法豐法師爲傳菩薩戒之首。以此大師而譯此經，可知此經係以大乘法及菩薩戒爲
<lb ed="TX" n="0027a08"/>結晶；故所明優婆塞戒，卽是菩薩優婆塞戒行。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0027a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙、與此經類似各經之辨別</cb:mulu><head>乙、與此經類似各經之辨別</head><p xml:id="pTX16p0027a0912" cb:place="inline">類似此經者，有中阿含經中優婆塞戒經，爲瞿曇
<lb ed="TX" n="0027a10"/><name role="" type="person">僧伽提婆</name>所譯；但雖講五戒，而仍爲普通所行五戒。又有優婆塞五戒相經，爲求那
<lb ed="TX" n="0027a11"/>跋摩法師所譯，乃佛因<name role="" type="person">淨飯王</name>所問而說，亦爲普通之五戒，故皆與此經不同。又有
<lb ed="TX" n="0027a12"/>優婆塞五戒威儀經，亦爲<name role="" type="person">求那跋摩</name>所譯，其實是瑜伽菩薩戒本之異譯，與此經名稱
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0028a" n="0028a"/>
<lb ed="TX" n="0028a01"/>相近。又有優婆夷淨行法門經，亦與此經不同，係佛爲最有名之優婆夷鹿母所說。
<lb ed="TX" n="0028a02"/>鹿母爲大富婦，施構<name role="" type="person">竹林精舍</name>以供養佛，卽於大乘優婆塞戒修行者；優婆夷發心修
<lb ed="TX" n="0028a03"/>大乘行，亦可依此經也。又、此經係佛因善生之問而說，然善生經有數譯本，亦佛
<lb ed="TX" n="0028a04"/>爲善生長者子所說者。一、後漢<name role="" type="person">安世高</name>譯，名佛說尸迦羅越⸺此云善生⸺六方
<lb ed="TX" n="0028a05"/>禮經。二、西晉支法度譯，名佛說善生子經。三、名善生經，在中阿含第三十三。
<lb ed="TX" n="0028a06"/>四、亦題善生經，在長阿含中。此四則與此經有關係，然經文均甚少，僅當此優婆
<lb ed="TX" n="0028a07"/>塞戒經受戒品中之一部分。如小乘有<name role="" type="person">摩登伽女</name>經，而大乘則有楞嚴十卷。其善生長
<lb ed="TX" n="0028a08"/>者子問佛所說之一小部分經，與此大乘部優婆塞戒經之關係，亦然。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0028a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">丙、本經與優婆塞戒本</cb:mulu><head>丙、本經與優婆塞戒本</head><p xml:id="pTX16p0028a0910" cb:place="inline">有單行本題爲優婆塞戒經受生品者，卽此經之受戒品
<lb ed="TX" n="0028a10"/>，內分六重、二十八輕，與梵網經之分爲十重、四十八輕，瑜伽菩薩戒本之分爲四
<lb ed="TX" n="0028a11"/>重、四十三輕者，同可別行爲常誦之戒本者。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0029a" n="0029a"/>
<lb ed="TX" n="0029a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">釋經</cb:mulu><head><seg rend="border">釋　經</seg></head>
<lb ed="TX" n="0029a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0029a0201">經題之優婆塞戒義，前已言之。其內容共有七卷，分爲二十八品。品卽品目，
<lb ed="TX" n="0029a03"/>凡文義相類，則收爲一品。茲將二十八品經文，依古德分爲三分：一、叙啓分，卽
<lb ed="TX" n="0029a04"/>集會一品。二、自發心品至般若品多分，共二十七品，皆爲正說分，又稱正宗分。
<lb ed="TX" n="0029a05"/>三、結成分，卽最後兩行之文。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0029a06"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0029a0601">集會品第一</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0029a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">甲一　叙啓分</cb:mulu><head>甲一　叙啓分</head>
<lb ed="TX" n="0029a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙一　追叙嘉會</cb:mulu><head>乙一　追叙嘉會</head>
<lb ed="TX" n="0029a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0029a0901">如是我聞：一時、佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇陀林</name>中阿那邠坻精舍，與大比丘僧千二百五十人
<lb ed="TX" n="0029a10"/>，五百比丘尼，千優婆塞，五百乞兒。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0029a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0029a1101">此爲結集人追叙本經有說法者、有聽法者、及說聽之時與地，謂之五重證信，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0030a" n="0030a"/>
<lb ed="TX" n="0030a01"/>藉證此經之確實可信，以流傳於永久。佛弟子有<name role="" type="person">阿難陀</name>者⸺義卽慶喜⸺在佛弟
<lb ed="TX" n="0030a02"/>子中爲多聞第一，記持不忘。佛滅後第一次結集經典時，由五百弟子推擧<name role="" type="person">阿難陀</name>結
<lb ed="TX" n="0030a03"/>集經藏，優波離結集律藏，大迦葉結集論藏。此經爲<name role="" type="person">阿難陀</name>所結集，當結集時，追
<lb ed="TX" n="0030a04"/>叙有此嘉會。如是我聞，是叙親聞。我字、是結集者自稱。如是，含義甚深，此中
<lb ed="TX" n="0030a05"/>且指本經文義而言，謂如此經義，是我親從佛說得聞，以證本經非道聽途說，憑空
<lb ed="TX" n="0030a06"/>杜撰者比。是爲親聞證信。</p>
<lb ed="TX" n="0030a07"/><p xml:id="pTX16p0030a0701">一時，係叙說法之時。所以不記明某年某月某日時者，就廣遠義言，天上人間
<lb ed="TX" n="0030a08"/>，年月日時長短不同。就切近者言，世界各國所用歷法亦互有差異，不相統一，故
<lb ed="TX" n="0030a09"/>不能用某年某月某日時記之，以便行於各地也。復有事一時、理一時之分，所謂機
<lb ed="TX" n="0030a10"/>敎相扣、說聽事畢，謂之事一時；依無分別智契無分別理，理之與智無二無別，謂
<lb ed="TX" n="0030a11"/>之理一時。是爲說時證信。</p>
<lb ed="TX" n="0030a12"/><p xml:id="pTX16p0030a1201">佛、係梵音，具足應言佛陀，或浮屠、浮圖。浮圖、中國一般人每指塔而言，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0031a" n="0031a"/>
<lb ed="TX" n="0031a01"/>其實、塔爲供佛舍利之所，殆借名以代表佛耶！古時文人，又每以浮圖二字稱佛出
<lb ed="TX" n="0031a02"/>家弟子，實在出家人爲學佛而尙未成就者，不能逕稱之爲佛；或以出家人爲佛弟子
<lb ed="TX" n="0031a03"/>之上首，代佛宣揚，亦稱之爲佛歟！佛陀之本義爲覺者，覺爲覺悟之覺，與中國之
<lb ed="TX" n="0031a04"/>聖字相似。但佛法中阿羅漢、辟支佛及地上菩薩亦可稱聖，而佛則爲聖中之聖。覺
<lb ed="TX" n="0031a05"/>者、謂有覺悟之聖者，譬如有學問之人稱爲學者，以有覺悟故稱之爲覺者。但此中
<lb ed="TX" n="0031a06"/>覺者，要無絲毫迷惑錯謬，究竟圓滿者方可當之；所以聖中阿羅漢乃至大菩薩，尙
<lb ed="TX" n="0031a07"/>不能謂爲覺者，要證得阿耨多羅三藐三菩提⸺卽無上正遍覺者⸺方可稱爲覺者
<lb ed="TX" n="0031a08"/>。正、卽正而不謬，遍、卽遍而不偏。大菩薩雖有正遍覺悟，猶非無上，故須福智
<lb ed="TX" n="0031a09"/>兩足，乃可稱佛。佛本爲通稱，如東方藥師佛，西方彌陀佛，乃至十方諸佛，皆可
<lb ed="TX" n="0031a10"/>稱爲佛。但因此世界祇有釋迦牟尼佛敎法化行，故可單稱爲佛，別佛則須加別名於
<lb ed="TX" n="0031a11"/>其上，如藥師佛之類。故此中佛字，卽指釋迦牟尼佛。但十方諸佛，福智均等，其
<lb ed="TX" n="0031a12"/>所證所說無有高下，僅於應機設敎上有各種方便之不同，一佛說亦卽等一切佛說耳
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0032a" n="0032a"/>
<lb ed="TX" n="0032a01"/>。此爲說主證信。</p>
<lb ed="TX" n="0032a02"/><p xml:id="pTX16p0032a0201"><name role="" type="person">舍衛國</name>、在<name role="" type="person">中印度</name>。<name role="" type="person">中印度</name>非祇舍衛一國，不過舍衛與<name role="" type="person">摩竭陀</name>等國較大耳。舍
<lb ed="TX" n="0032a03"/>衛、爲譯音，其義爲豐德，謂豐富道德之國也。<name role="" type="person">祇陀林</name>阿那邠坻精舍，卽是金剛經
<lb ed="TX" n="0032a04"/>中所云<name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。祇陀、簡稱爲祇，是<name role="" type="person">舍衛國</name>太子之名，其義爲戰勝，因生在
<lb ed="TX" n="0032a05"/>其父王戰勝時而命名。阿那邠坻、譯爲善施，卽<name role="" type="person">給孤獨</name>長者，以其常時給卹孤獨之
<lb ed="TX" n="0032a06"/>人，故稱爲善施長者。林爲祇陀所有，精舍爲阿那邠坻所有，故合謂爲<name role="" type="person">祇陀林</name>阿那
<lb ed="TX" n="0032a07"/>邠坻精舍。此處原爲<name role="" type="person">祇陀太子</name>之地，阿那邠坻長者欲買此地以供養佛，<name role="" type="person">祇陀太子</name>戲
<lb ed="TX" n="0032a08"/>謂須黃金鋪滿其地方可，長者供佛心切，復饒有家產，乃傾其所有金以鋪此地。祇
<lb ed="TX" n="0032a09"/>陀太子受其感動，止其鋪金，卽以此地售與長者，而留樹林以自供佛，故謂之祇陀
<lb ed="TX" n="0032a10"/>林。長者得其園林，構造最精美之房舍以供佛，故謂之阿那邠坻精舍。此中<name role="" type="person">舍衛國</name>
<lb ed="TX" n="0032a11"/>爲大地名，譬如南京；<name role="" type="person">祇陀林</name>阿那邠坻精舍爲小地名，譬如逸仙橋中國佛學會。是
<lb ed="TX" n="0032a12"/>爲說處證信。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0033a" n="0033a"/>
<lb ed="TX" n="0033a01"/><p xml:id="pTX16p0033a0101">叙與大比丘僧、比丘尼、優婆塞、乞兒者，爲同聞證信。此中先叙比丘僧者，
<lb ed="TX" n="0033a02"/>出家五衆以比丘爲首故。比丘、有人望文生義，謂比於孔丘。然比丘爲譯音，卽乞
<lb ed="TX" n="0033a03"/>士之義。因出家之人，不獨不事生產，且將家財捨盡，常行乞食以資生命，現在錫
<lb ed="TX" n="0033a04"/>蘭、暹羅、緬甸等地尙是如此。又有乞法以資慧命之義，乞法卽求法，謂從佛出家
<lb ed="TX" n="0033a05"/>，求學佛法以除煩惱了生死也。比丘本義，不過如此。若引申之，則有怖魔、破惡
<lb ed="TX" n="0033a06"/>等義。蓋修學正法，破除諸惡，爲天魔所恐怖也。僧字、多有錯用誤認之者，或以
<lb ed="TX" n="0033a07"/>僧爲出家人之姓，或以僧卽是出家之人。但僧爲譯音，具言應稱僧伽，卽衆也。故
<lb ed="TX" n="0033a08"/>僧卽出家佛敎徒之團體。此團體係依戒律而住；依比丘律而住者，謂之比丘僧；依
<lb ed="TX" n="0033a09"/>比丘尼律而住者，亦可謂之比丘尼僧；僧、卽出家各類團體之通稱，佛經中亦有譯
<lb ed="TX" n="0033a10"/>爲衆者。比丘程度不齊，有證聖度生者，有破戒退墮者，復有新學之人，而此中比
<lb ed="TX" n="0033a11"/>丘，皆是證阿羅漢果、發菩提心、有大功德智慧者，故謂之大比丘。復是常隨從佛
<lb ed="TX" n="0033a12"/>者，其數有千二百五十人。尼係譯音，比丘尼卽比丘之女性者，其數有五百人。比
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0034a" n="0034a"/>
<lb ed="TX" n="0034a01"/>丘尼在佛徒中爲晚起之事，佛成道後約二三十年，由佛之姨母求出家，方有比丘尼
<lb ed="TX" n="0034a02"/>。又優婆塞之義，前日雖曾略說，今日聽衆中不乏新來者，再約言之：優婆塞爲譯
<lb ed="TX" n="0034a03"/>音，又有譯爲鄔波索迦、鄔波塞迦或優蒲塞者，義爲近事，能親近承事三寶故。有
<lb ed="TX" n="0034a04"/>處翻爲善宿、近宿、淸信。中國習稱爲居士，其實、佛典中居士稱通常之人，若佛
<lb ed="TX" n="0034a05"/>弟子應稱爲優婆塞或優婆夷。大槪爲受過五戒者所稱；廣義則但歸依三寶者亦可稱
<lb ed="TX" n="0034a06"/>爲三歸優婆塞夷，受五戒者稱爲五戒優婆塞夷，受八戒者稱爲八戒優婆塞夷。此中
<lb ed="TX" n="0034a07"/>，其總數有一千人。乞兒、乃普通之乞丐，與前之比丘有乞食、乞法之二義者不同
<lb ed="TX" n="0034a08"/>，其數有五百人。此會、僧俗、男女、貧福俱備，全爲人衆而無他道衆生，亦此經
<lb ed="TX" n="0034a09"/>特殊之一點，可爲本經正爲人道而設之證。此種集會追叙，與現代之開會紀錄相同
<lb ed="TX" n="0034a10"/>：如是我聞，乃紀錄人之自署也；繼之有會時、有主席、有會地、有會衆。如此佛
<lb ed="TX" n="0034a11"/>經，證據確鑿，無怪流傳至今，永久可信也！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0034a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙二　問啓綱宗</cb:mulu><head>乙二　問啓綱宗</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0035a" n="0035a"/>
<lb ed="TX" n="0035a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0035a0101">千優婆塞中，有長者子名善生，發問啓動佛說，揭示此經之綱宗。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0035a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙一　本事問答</cb:mulu><head>丙一　本事問答</head>
<lb ed="TX" n="0035a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁一　問禮六方</cb:mulu><head>丁一　問禮六方</head>
<lb ed="TX" n="0035a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0035a0401">爾時、會中有長者子名曰善生，白佛言：『世尊！外道六師常演說法，敎衆生言
<lb ed="TX" n="0035a05"/>：若能晨朝敬禮六方，則得增長命之與財。何以故？東方之土屬於帝釋，有供養者，
<lb ed="TX" n="0035a06"/>釋提桓因則爲護助。南方之土屬閻羅王，有供養者，彼閻羅王則爲護助。西方之土屬
<lb ed="TX" n="0035a07"/>婆婁那天，有供養者，彼婆婁那則爲護助。北方之土屬拘毗羅天，有供養者，彼拘毗
<lb ed="TX" n="0035a08"/>羅則爲護助。下方之土屬於火天，有供養者，火則爲護。上方之土屬於風天，有供養
<lb ed="TX" n="0035a09"/>者，風則爲護。世尊！佛法之中，頗有如是六方不耶』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0035a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0035a1001">長者、爲年高德劭，饒有財譽人之尊稱；善生年輕，稱長者子。在他經中，言
<lb ed="TX" n="0035a11"/>其父命終時，囑令禮拜六方之事甚詳。善生歸佛法後，因再啓問六方之義。因其有
<lb ed="TX" n="0035a12"/>善根方生人中，又能不空過此生，增進爲善，故曰善生。此時善生雖已歸佛，然未
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0036a" n="0036a"/>
<lb ed="TX" n="0036a01"/>詳問佛法，故擧外道六師常說禮六方義以問。凡非佛法，卽爲外道。據理，所說所
<lb ed="TX" n="0036a02"/>行與一切法實相相應，則爲內道；反之，則爲外道。在佛世外道有九十六種，六師
<lb ed="TX" n="0036a03"/>爲其著名之代表，涅槃經曾詳言之。第一、<name role="" type="person">富蘭那迦</name>葉，<name role="" type="person">富蘭那</name>其字，迦葉其姓。
<lb ed="TX" n="0036a04"/>立一切法斷滅性，無君臣、父子忠孝之道。第二、末伽梨拘賒梨，此云不見道，末
<lb ed="TX" n="0036a05"/>伽梨其字，拘賒梨其母名。計衆生之苦樂非由因緣，惟自然生。第三、刪闍夜毗羅
<lb ed="TX" n="0036a06"/>胝子，刪闍夜其字，毗羅胝子其母名，此云正勝不作。計不須求道，但經生死劫數
<lb ed="TX" n="0036a07"/>自盡苦際，如縷丸轉於高山，縷盡自止。第四、<name role="" type="person">阿耆多</name>翅舍欽婆羅，<name role="" type="person">阿耆多</name>翅舍其
<lb ed="TX" n="0036a08"/>字，欽波羅卽粗衣也。身著弊衣，五熱炙身，以苦行爲道，謂將長時之苦於短時受
<lb ed="TX" n="0036a09"/>盡，卽得解脫。第五、迦那鳩陀迦旃延，迦那鳩陀、此云牛領，其字也，迦旃延、
<lb ed="TX" n="0036a10"/>此云剪髮，姓也。計諸法亦有相亦無相，應物起見，隨意而答，謂之邪命外道。第
<lb ed="TX" n="0036a11"/>六、尼犍陀若提子，尼犍陀、此云離繫，爲出家總名，若提、爲母名。計苦樂善福
<lb ed="TX" n="0036a12"/>悉由前造，非今生行道所能斷者，卽現在印度之耆那敎，徒衆甚夥。以上六種外道
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0037a" n="0037a"/>
<lb ed="TX" n="0037a01"/>，均有徒衆，亦敎化衆生，此中亦非六師皆如此說，不過六師中有作如是言者耳。</p>
<lb ed="TX" n="0037a02"/><p xml:id="pTX16p0037a0201">增長命財，如所謂添福添壽。外道之人，多隨順世俗之要求，以圖其恭敬供養
<lb ed="TX" n="0037a03"/>；而在大乘佛法，亦不僅修智慧，尙欲兼修福德以增長財命，爲利他之資故。東方
<lb ed="TX" n="0037a04"/>之土，土字、訓爲世界，非泥土之土，卽天帝之領土。能爲天中之帝，卽爲帝釋，
<lb ed="TX" n="0037a05"/>釋提桓因、卽是能天主之義。閻羅王、爲地獄之主，掌管地獄苦報衆生。婆婁那、
<lb ed="TX" n="0037a06"/>卽龍王名，掌治水者。水天之天、可訓爲神；婆婁那天卽水神。拘比羅、義爲蛟，
<lb ed="TX" n="0037a07"/>乃夜叉神名，非蛟龍之蛟。火天、卽火神。風天、卽風神。禮彼天或神，彼則爲保
<lb ed="TX" n="0037a08"/>護救助，此外道禮六方之道理。世尊，爲一切世界之所尊敬也，譯音爲薄伽梵。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0037a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁二　答修六度</cb:mulu><head>丁二　答修六度</head>
<lb ed="TX" n="0037a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0037a1001">『善男子！我佛法中亦有六方，所謂六波羅蜜。東方卽是檀波羅蜜，何以故？始
<lb ed="TX" n="0037a11"/>初出者，爲出智慧光因緣故。彼東方者屬衆生心。若有衆生能供養彼檀波羅蜜，則爲
<lb ed="TX" n="0037a12"/>增長壽命與財。南方卽是尸波羅蜜，何以故？尸波羅蜜名之爲右。若人供養，亦得增
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0038a" n="0038a"/>
<lb ed="TX" n="0038a01"/>長壽命與財。西方卽是羼提波羅蜜，何以故？彼西方者名之爲後，一切惡法棄於後故
<lb ed="TX" n="0038a02"/>。若有供養，則得增長壽命與財。北方卽是毗梨耶波羅蜜，何以故？北方名號勝諸惡
<lb ed="TX" n="0038a03"/>法。若人供養，則得增長壽命與財。下方卽是禪波羅蜜，何以故？能正觀察三惡道故
<lb ed="TX" n="0038a04"/>。若人供養，亦得增長命之與財。上方卽是般若波羅蜜，何以故？上者卽是無上無生
<lb ed="TX" n="0038a05"/>故。若有供養，則得增長命之與財。善男子！是六方者，屬衆生心，非如外道六師所
<lb ed="TX" n="0038a06"/>說』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0038a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0038a0701">佛答六方卽六度。所謂正人說邪法，邪法皆成正，佛卽六方說爲六度，則外道
<lb ed="TX" n="0038a08"/>轉成佛道矣。波羅蜜係梵音，義爲度到彼岸，凡事做到圓滿成功，卽謂之波羅蜜。
<lb ed="TX" n="0038a09"/>六度之義，後當詳說，此處祇約言之。檀、具言檀那，義卽布施，先修布施，可開
<lb ed="TX" n="0038a10"/>智慧之光。供養、卽修學之義。尸、具言尸羅，義卽持戒。右、訓爲上、爲優，能
<lb ed="TX" n="0038a11"/>受戒修持則爲上爲優。羼提、義爲忍辱，後者、能忍辱卽是將惡法棄之在後。毗梨
<lb ed="TX" n="0038a12"/>耶、義卽精進，北方能降伏惡法，故號勝諸惡法。禪、卽禪定，具言禪那，義爲靜
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0039a" n="0039a"/>
<lb ed="TX" n="0039a01"/>慮，能靜觀善惡因果之義。般若、義卽智慧，乃無分別之眞實智慧，爲善法中之最
<lb ed="TX" n="0039a02"/>上者，故云無上。以無分別智契證眞如，無有生滅，與般若心經所謂不生不滅，不
<lb ed="TX" n="0039a03"/>垢不淨，不增不減之義相當，故曰無生。六度爲衆生心中所行，故曰屬衆生心；非
<lb ed="TX" n="0039a04"/>外道所說之六方神也。外道有多神敎，有一神敎，佛法則證明一切皆屬衆生之心。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0039a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙二　決擇問答</cb:mulu><head>丙二　決擇問答</head>
<lb ed="TX" n="0039a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁一　辨能供養之菩薩性</cb:mulu><head>丁一　辨能供養之菩薩性</head>
<lb ed="TX" n="0039a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0039a0701">『如是六方，誰能供養』？『善男子！惟有菩薩乃能供養』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0039a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0039a0801">前已說如能供養六度，則能敬禮六方，依此義自應引起善生誰能供養如是六方
<lb ed="TX" n="0039a09"/>之問。善男子、卽稱呼善生。佛卽答言：如是六方非菩薩不能供養。菩薩、有認作
<lb ed="TX" n="0039a10"/>偶像之代名詞者，凡木彫或泥塑、金鑄神鬼之像，皆呼之爲菩薩，實屬非是，卽以
<lb ed="TX" n="0039a11"/>菩薩通稱一切神，又或將神、佛混而不分，統稱菩薩，亦不妥當！蓋鬼神，或爲天
<lb ed="TX" n="0039a12"/>道，或爲阿修羅道、鬼道等，不出六道輪迴者。至菩薩，雖在人天中受生，乃已發
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0040a" n="0040a"/>
<lb ed="TX" n="0040a01"/>菩提心，依其發菩提心之念，卽已超出三界、二乘之上。因此，不能與未出三界鬼
<lb ed="TX" n="0040a02"/>神並稱。又、有謂菩者、普也，薩者、濟也，菩薩爲普濟之義者，亦屬望文生義。
<lb ed="TX" n="0040a03"/>其實，菩薩卽菩提薩埵之略稱。菩提，卽阿耨多羅三藐三菩提之略，薩埵、爲有情
<lb ed="TX" n="0040a04"/>衆生之義。要之、卽發菩提心之有情；人爲有情之一類，或近指發菩提心之人，方
<lb ed="TX" n="0040a05"/>可稱爲菩薩。故須發無上心、堅固不可動搖者，乃是菩薩。菩薩乃能敬禮六方，卽
<lb ed="TX" n="0040a06"/>能修行六度。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0040a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0040a0701">『世尊！以何義故名爲菩薩』？佛言：『得菩提故名爲菩薩；菩提性故名爲菩薩
<lb ed="TX" n="0040a08"/>』。『世尊！若言得菩提已名爲菩薩者，若未供養彼六方時，云何得名爲菩薩耶？若
<lb ed="TX" n="0040a09"/>以性故名菩薩者，誰有此性？有此性者則能供養，若無性者，則不能供養！是故如來
<lb ed="TX" n="0040a10"/>不應說言：彼六方者，屬衆生心』！『善男子！非得菩提故名菩薩。何以故？得菩提
<lb ed="TX" n="0040a11"/>者，名之爲佛，未得菩提乃名菩薩；亦非性故名菩薩也。善男子！一切衆生無菩提性
<lb ed="TX" n="0040a12"/>，如諸衆生無人、天性，師子、虎、狼、狗犬等性；現在世中和合衆善業因緣故，得
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0041a" n="0041a"/>
<lb ed="TX" n="0041a01"/>人、天身，和合不善業因緣故得師子等畜生之身。菩薩亦爾，和合衆善業因緣故，發
<lb ed="TX" n="0041a02"/>菩提心，故名菩薩。若有說言一切衆生有菩薩性者，是義不然。何以故？若有性者，
<lb ed="TX" n="0041a03"/>則不應修善業因緣供養六方。善男子！若有性者，則無初心及退轉心；以無量善業因
<lb ed="TX" n="0041a04"/>緣故，發菩提心名菩薩性。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0041a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0041a0501">善生不明以何種義名爲菩薩，故而再問菩薩之義。佛卽答以：得菩提故名爲菩
<lb ed="TX" n="0041a06"/>薩，菩提性故名爲菩薩。得菩提、是從果上講，卽究竟成就阿耨多羅三藐三菩提，
<lb ed="TX" n="0041a07"/>卽是成佛。菩提性、是從因上講，本來如此、常常如此者，謂之性；本來、則非從
<lb ed="TX" n="0041a08"/>學得，常、則不變。譬如有人性故名爲人，有男性故名爲男，有女性故名爲女，以
<lb ed="TX" n="0041a09"/>有菩提性故，則名爲菩薩。</p>
<lb ed="TX" n="0041a10"/><p xml:id="pTX16p0041a1001">此兩句答，又啓善生之疑，故進而再問。此一問，甚爲重要，卽本經特殊宗旨
<lb ed="TX" n="0041a11"/>之所在。善生問意：若言已得菩提者方名爲菩薩，則未供養六方之前，尙未得菩提
<lb ed="TX" n="0041a12"/>，卽不得名爲菩薩，又何能供養六方，故有矛盾！若以有菩提性名爲菩薩，是否衆
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0042a" n="0042a"/>
<lb ed="TX" n="0042a01"/>生皆有此性？倘非皆有此性，則無性者卽不能供養。以此推論，彼六方者卽非爲衆
<lb ed="TX" n="0042a02"/>生心！又、若非皆有此性，則自己有無菩提性乃不可知，從而不能決定能否供養六
<lb ed="TX" n="0042a03"/>方，豈不徒勞無益！若言衆生皆有此性，何以衆生不能供養六度？若說有有性、有
<lb ed="TX" n="0042a04"/>無性，又將無從知之以決定其能否供養！是故不應說言彼六方者屬衆生心。因已得
<lb ed="TX" n="0042a05"/>菩提故，則不必供養；有菩提性故，亦不可供養，則佛說似不能成立，所以善生大
<lb ed="TX" n="0042a06"/>啓難問。佛則答言：非得菩提故爲菩薩，以得菩提者名之爲佛，故以在未得菩提之
<lb ed="TX" n="0042a07"/>前方名菩薩，故與前並無衝突。前說得菩提故者，重在其能得也。又言：非以性故
<lb ed="TX" n="0042a08"/>名爲菩薩，性者、指本有不變而言。又言一切衆生本無菩提性，譬如一切衆生無人
<lb ed="TX" n="0042a09"/>、天、畜生等性，以和合善惡因緣而得人、天、畜生等身。以諸衆生能受衆多生死
<lb ed="TX" n="0042a10"/>，生生死死流轉六道，都無一定之性；若有一定之性，則師子永遠爲師子，人、天
<lb ed="TX" n="0042a11"/>永遠爲人天矣。蓋由此生死流轉，說無本有不變之性，現在所得之人、天、師子、
<lb ed="TX" n="0042a12"/>虎、狼、等身，卽爲善惡業因緣和合所得之果。例如能修五戒，則得人身；能修十
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0043a" n="0043a"/>
<lb ed="TX" n="0043a01"/>善、不動業，則得天身；如行十不善業，則得師子、虎狼等身。依此道理，菩薩亦
<lb ed="TX" n="0043a02"/>然，以和合超出人天而包括人天等善業因緣，又能發起誓得菩提之心，所以名爲菩
<lb ed="TX" n="0043a03"/>薩。菩薩所以爲菩薩，乃從此和合超出人天、包括人天多數善行而得。若說一切衆
<lb ed="TX" n="0043a04"/>生有菩薩性者，則不然；本有不變謂之性，以有本有不變之菩薩性，則不必供養六
<lb ed="TX" n="0043a05"/>方而能得菩提成佛故。</p>
<lb ed="TX" n="0043a06"/><p xml:id="pTX16p0043a0601">善男子若有性者下，結成菩薩性非本有不變心。蓋旣屬本有，則無初心；旣屬
<lb ed="TX" n="0043a07"/>不變，則無退轉。以有初心及退轉心，證明非一切衆生有菩薩性，而爲以無量善業
<lb ed="TX" n="0043a08"/>因緣發菩提心名菩薩。此上、雖依經文加以說明，在未曾研究其他經典者，或能信
<lb ed="TX" n="0043a09"/>解無疑，若曾研究過其他經典者，則反生難問矣！蓋有一類經內，曾言一切衆生皆
<lb ed="TX" n="0043a10"/>有佛性。有一類經內，言衆生分爲五種性：有無性者，卽是無聲聞、緣覺、菩薩等
<lb ed="TX" n="0043a11"/>涅槃性；次有定性聲聞；定性緣覺；及大乘菩薩種性；又有不定性者，於聲聞、緣
<lb ed="TX" n="0043a12"/>覺三乘種性不定。今此經言一切衆生皆無佛性，與彼諸經如何會通？雖佛法爲一貫
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0044a" n="0044a"/>
<lb ed="TX" n="0044a01"/>之理，但說經造論各有特重之點。特重之點，分境、果、行三種說之：境、卽宇宙
<lb ed="TX" n="0044a02"/>萬有⸺諸法性相，從宇宙一切法平等眞如性言，離言說，絕思慮，一切衆生均屬
<lb ed="TX" n="0044a03"/>平等，無二無別，則衆生皆有佛性；卽無情之一草、一木、山河、大地，亦皆同此
<lb ed="TX" n="0044a04"/>佛性。此從境法之性，明皆有佛性者。若從境法之相上言，宇宙萬有各有其因，如
<lb ed="TX" n="0044a05"/>草木之種子各各不同，則有情衆生亦各有本識中一切種之功能差別；由此法相境以
<lb ed="TX" n="0044a06"/>觀察，卽有無性、三乘性、不定性之分也。有經論從果上談，又有不同：如涅槃經
<lb ed="TX" n="0044a07"/>言：『一切衆生皆有佛性』。蓋從果上觀一切法，一切衆生皆佛之法身，故皆有以
<lb ed="TX" n="0044a08"/>佛爲性之義。然法華經彰佛果敎之力，可明一切衆生皆無佛性。故曰：『佛種從緣
<lb ed="TX" n="0044a09"/>起，是故說一乘』。以一切法從衆緣生，衆生初非有佛性，須有已成佛者大悲敎化
<lb ed="TX" n="0044a10"/>之殊勝增上緣，乃可令其生起佛性，卽頓起佛性；先起聲聞、緣覺之性，後被佛化
<lb ed="TX" n="0044a11"/>，迴發大心起佛之性。此皆依佛之敎化爲因緣而生起，初皆無性，此法華依菩提果
<lb ed="TX" n="0044a12"/>之說也。此經特重在行，已說如前。以重行故，故以能發心修行者爲有菩薩性。譬
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0045a" n="0045a"/>
<lb ed="TX" n="0045a01"/>如發羅刹之心，行羅刹之行，卽有羅刹之性；發人、天之心，行人、天之行，卽有
<lb ed="TX" n="0045a02"/>人、天之性；皆以發心修行爲準。此經以特重在行，所以能發人、天之心，修行五
<lb ed="TX" n="0045a03"/>戒、十善，爲有人、天之性；以發菩提之心，修菩薩之行，則有菩薩之性；若能修
<lb ed="TX" n="0045a04"/>集無量無漏業，三大劫滿則能成佛。此顯本經重行之宗旨所在，故菩薩性旣不是已
<lb ed="TX" n="0045a05"/>得菩提者，又不是本有不變者，須發菩提心，修菩薩行者方有此性，方名菩薩。然
<lb ed="TX" n="0045a06"/>此經與法華所說之義，雖屬相近，唯法華是從佛果菩提爲緣起一面說，故重在果；
<lb ed="TX" n="0045a07"/>此經則從衆生發菩提心、修菩薩行一面說，故重在行；但其理則相通無滯。此是辨
<lb ed="TX" n="0045a08"/>明能供養六方六度之菩薩性；明有此菩薩性者，則名爲菩薩。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0045a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁二　辨明所發生之菩提心</cb:mulu><head>丁二　辨明所發生之菩提心</head>
<lb ed="TX" n="0045a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊一　明十種能發因</cb:mulu><head>戊一　明十種能發因</head>
<lb ed="TX" n="0045a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0045a1101">『善男子！有諸衆生受行外道，不樂外典顚倒說故，發菩提心；或有衆生住寂靜
<lb ed="TX" n="0045a12"/>處，內善因緣，發菩提心；或有衆生觀生死過，發菩提心；或有衆生，見惡、聞惡，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0046a" n="0046a"/>
<lb ed="TX" n="0046a01"/>發菩提心；或有衆生深知自身貪欲、瞋恚、愚癡、慳嫉，爲呵責故發菩提心；或有衆
<lb ed="TX" n="0046a02"/>生見諸外道五通神仙，發菩提心；或有衆生欲知世間有邊無邊故，發菩提心；或有衆
<lb ed="TX" n="0046a03"/>生見聞如來不思議故，發菩提心；或有衆生生憐愍故，發菩提心；或有衆生愛衆生故
<lb ed="TX" n="0046a04"/>，發菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0046a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0046a0501">菩提心之能發因，有十種：一、捨棄外道，由捨邪說而歸投正法者。此種人、
<lb ed="TX" n="0046a06"/>現時最多，如由同善社、道院、乩壇等信從鬼神敎者，以從理論上研究其說難得成
<lb ed="TX" n="0046a07"/>立，所說多與事實不符，乃捨卻不符事實之邪敎邪師，發心歸佛、正知正見以修學
<lb ed="TX" n="0046a08"/>也。二、爲內因善根所啓發，以先有善根故。三、觀生死流轉，六道往返時生時死
<lb ed="TX" n="0046a09"/>，無間息時，見生死有無限之過失而發起菩提心故。四、有衆生見惡、聞惡，引起
<lb ed="TX" n="0046a10"/>悲愍心，欲救拔衆生苦惱而發菩提心故。五、有人體會慳是貪之一分，嫉爲瞋之一
<lb ed="TX" n="0046a11"/>分，此爲覺自己與衆生，皆須闡明煩惱之根本，故發心對治。六、五通：卽天眼、
<lb ed="TX" n="0046a12"/>天耳、他心、宿命、神境通；佛菩薩則更有漏盡通，合之則爲六通。但佛菩薩雖有
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0047a" n="0047a"/>
<lb ed="TX" n="0047a01"/>六通，非有度衆生之必要，則不常顯現；外道特重在神通，專以眩耀人心。此爲羨
<lb ed="TX" n="0047a02"/>慕神通以爲降伏外道，乃發菩提心故。七、爲求知欲所驅使，現在講科哲學亦類是
<lb ed="TX" n="0047a03"/>；如欲知世界有始無始，有終無終，有中無中，有邊無邊等，爲澈底了知個中道理
<lb ed="TX" n="0047a04"/>，故發求無上覺之菩提心。八、爲羨慕佛道故。因佛有十號，以觀佛有最尊最勝之
<lb ed="TX" n="0047a05"/>不思議事，自己亦欲成就佛事故。九、卽衆生有苦而欲救濟，起憐愍心，認爲非發
<lb ed="TX" n="0047a06"/>菩提心則不能成辦。十、欲成就其所親愛而發心，觀衆生如父母、兄弟、妻子，親
<lb ed="TX" n="0047a07"/>愛之極，故發心普度。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0047a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊二　示三種所發心</cb:mulu><head>戊二　示三種所發心</head>
<lb ed="TX" n="0047a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0047a0901">『善男子！菩提之心，凡有三種：謂下、中、上。若言衆生定有性者，云何說言
<lb ed="TX" n="0047a10"/>有三種耶？衆生下心能作中心，中心作上，上心作中，中心作下。衆生勤修無量善法
<lb ed="TX" n="0047a11"/>，故能增上；不勤修故，便退爲下。若善修進則名不退，若不修進名之爲退。一切時
<lb ed="TX" n="0047a12"/>中常爲一切無邊衆生修集善故，名不退轉；若不如是，是名退轉，如是菩薩則有退心
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0048a" n="0048a"/>
<lb ed="TX" n="0048a01"/>及恐怖心。若一切時中爲一切衆生修集善法，得不退轉，是故我記是人，決定不久當
<lb ed="TX" n="0048a02"/>得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0048a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0048a0301">此明三種所發之菩提心，所謂下心能作上中心，中心能作上心，上心能作中心
<lb ed="TX" n="0048a04"/>，中心能作下心。此之下上、上下，卽增進退轉之意。下心卽是聲聞心，中心卽是
<lb ed="TX" n="0048a05"/>辟支佛心，上心卽是菩薩心。有先發菩提心，後退發聲聞、緣覺心者；亦有先發聲
<lb ed="TX" n="0048a06"/>聞、緣覺心，後發菩提心者。是上中下變動不定，以勤故上進，不勤故不進，且不
<lb ed="TX" n="0048a07"/>進則爲退，進爲不退。要於一切時中常爲一切無邊衆生修集故，方名不退。倘有一
<lb ed="TX" n="0048a08"/>念之退心及恐怖心，卽爲退。若不退轉。則佛定可授記，記其經若干時卽可成佛。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0048a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊三　辨發心無定性</cb:mulu><head>戊三　辨發心無定性</head>
<lb ed="TX" n="0048a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0048a1001">『善男子！三種菩提無有定性；若有定性，已發聲聞、緣覺心者，則不能發菩提
<lb ed="TX" n="0048a11"/>之心。善男子！譬如衆僧無有定性，是三種性亦復如是。若有說言定有性者，是名外
<lb ed="TX" n="0048a12"/>道。何以故？諸外道等無因果故，如自在天非因非果。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0049a" n="0049a"/>
<lb ed="TX" n="0049a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0049a0101">此發明菩提心無有定性。僧衆和合無有定性，如僧衆原爲五六人，今日離去一
<lb ed="TX" n="0049a02"/>二人，明日又來二三人，分子不定，時有變動。以喩三種菩提變動如是。若說有定
<lb ed="TX" n="0049a03"/>性者，卽是外道之見，以佛說諸法因緣生；所謂諸法皆空，亦是明因緣變化之無定
<lb ed="TX" n="0049a04"/>性。外道有自在天者，與耶敎之創造主宰，體用相同；謂爲本有不變，卽爲非因非
<lb ed="TX" n="0049a05"/>果。因是能變者，如穀種生穀則因已變果，自在天旣常不變，則爲非因非果。然佛
<lb ed="TX" n="0049a06"/>法中之平等眞如雖亦非因果，但不於因果外有其存在，不過遍於一切因緣生果諸法
<lb ed="TX" n="0049a07"/>中之理性；自在外道乃於因果之外，有其本有不變之存在，故爲外道。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0049a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁三　辨菩薩性之因緣生</cb:mulu><head>丁三　辨菩薩性之因緣生</head>
<lb ed="TX" n="0049a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0049a0901">『善男子！或有人說菩薩之性，譬如石中定有金性，以巧方便因緣發故，得爲金
<lb ed="TX" n="0049a10"/>用；菩薩之性亦如是者，是梵志說。何以故？梵志等常言<name role="" type="person">尼拘陀</name>子有<name role="" type="person">尼拘陀</name>樹，眼有
<lb ed="TX" n="0049a11"/>火石，是故梵志無因無果，因卽是果，果卽是因。<name role="" type="person">尼拘陀</name>子具足而有<name role="" type="person">尼拘陀</name>樹，當知
<lb ed="TX" n="0049a12"/>卽是梵志因果，是義不然。何以故？因細果麤故。若言眼中定有火者，眼則被燒；眼
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0050a" n="0050a"/>
<lb ed="TX" n="0050a01"/>若被燒，云何能見？眼中有石，石則遮眼；眼若有遮，復云何見？善男子！如梵志說
<lb ed="TX" n="0050a02"/>：有卽是有，無卽永無；無則不生，有不應滅。若言石中有金性者，金不說性，性不
<lb ed="TX" n="0050a03"/>說金。善男子！因緣故則有和合，緣和合故本無後有，如梵志言無卽永無，是義云何
<lb ed="TX" n="0050a04"/>？金合水銀，金則滅壞，若言有不應滅，是義云何？若說衆生有菩薩性，是名外道，
<lb ed="TX" n="0050a05"/>不名佛道。善男子！譬如和合石因緣故而有金用，菩薩之性，亦復如是。衆生有思，
<lb ed="TX" n="0050a06"/>名爲欲心，以如是欲，善業因緣發菩提心，是則名爲菩薩性也。善男子！譬如衆生先
<lb ed="TX" n="0050a07"/>無菩提後乃方有，性亦如是先無後有，是故不可說言定有。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0050a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0050a0801">此處再辨因緣生。石中有金性，是梵志所說，卽因中有果說。<name role="" type="person">尼拘陀</name>樹、卽菩
<lb ed="TX" n="0050a09"/>提樹，此樹甚大，略與廣東榕樹相似。此樹之子甚小，小子內有大樹，亦卽因中有
<lb ed="TX" n="0050a10"/>果。人眼患病，或覺燒疼，或覺有星障。彼謂眼中本有火與石，燒卽是火，障卽是
<lb ed="TX" n="0050a11"/>石，亦卽因中有果。若謂好眼已有火石，<name role="" type="person">尼拘陀</name>子已有<name role="" type="person">尼拘陀</name>樹，所以因卽是果，
<lb ed="TX" n="0050a12"/>此與事實相違！子小樹大，是因細果粗，如何子卽是樹？又若眼好時卽有火者，何
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0051a" n="0051a"/>
<lb ed="TX" n="0051a01"/>以眼不被燒？眼好時卽有石者，何以眼不被遮？彼執有定性，故說有卽永有，無卽
<lb ed="TX" n="0051a02"/>永無，此近數論派所說。如此則無生滅，無生、則與因緣和合本無後有之事實相違
<lb ed="TX" n="0051a03"/>，無滅、則與金合水銀金卽滅壞之事實相違。且旣已有金，則不必說性；旣說是性
<lb ed="TX" n="0051a04"/>，不能說卽是金。如礦石不能作金用，以非金故。梵志之說與理相背，是故若說衆
<lb ed="TX" n="0051a05"/>生定有菩薩性者，則爲外道；以有善業因緣和合始有菩薩性故。欲心、卽願欲之心
<lb ed="TX" n="0051a06"/>。發菩提心，卽發菩提之願。欲、卽志願得菩提之心，以此卽名爲菩薩心故。不可
<lb ed="TX" n="0051a07"/>謂衆生定有菩薩性，要成佛方得名菩提，要發心方名有菩薩性。雖無有決定性，若
<lb ed="TX" n="0051a08"/>一發欲得菩提之心，則無論男女長幼，卽皆爲有菩提心之菩薩。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0051a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙三　揭示綱宗</cb:mulu><head>丙三　揭示綱宗</head>
<lb ed="TX" n="0051a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁一　彰一切菩薩之義類</cb:mulu><head>丁一　彰一切菩薩之義類</head>
<lb ed="TX" n="0051a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0051a1101">『善男子！求大智慧，故名菩薩；欲知一切法眞實故，大莊嚴故，心堅固故，多
<lb ed="TX" n="0051a12"/>度衆生故，不惜身命故，是名菩薩修行大乘。善男子！菩薩有二種：一者、退轉，二
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0052a" n="0052a"/>
<lb ed="TX" n="0052a01"/>者、不退。已修三十二相業者，名不退轉；若未能修，是名退轉。復有二種：一者、
<lb ed="TX" n="0052a02"/>出家，二者、在家。出家菩薩奉持八重，具足淸淨，是名不退；在家菩薩奉持六重，
<lb ed="TX" n="0052a03"/>具足淸淨，亦名不退。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0052a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0052a0401">大智慧、卽大覺，亦卽佛智。由覺慧相應而得之⸺一切智、一切種智、自然
<lb ed="TX" n="0052a05"/>智⸺廣大普遍之覺慧，欲求如此智者，爲菩薩；此總明菩薩之義。次別明菩薩之
<lb ed="TX" n="0052a06"/>義爲五：一、欲知宇宙一切法之究竟眞實，此亦求智之動機。何故求智？此爲發菩
<lb ed="TX" n="0052a07"/>提心品之綱領。大槪世人求學問事業，都不外乎求安樂、免苦惱，及求知識得智慧
<lb ed="TX" n="0052a08"/>之二種，世人一切欲望不外此二。此中對宇宙萬有、法界諸法之求知，卽最高無上
<lb ed="TX" n="0052a09"/>之求知欲，因此可成一切智故。如法華經言：『諸法實相，唯佛與佛乃能究盡了知
<lb ed="TX" n="0052a10"/>』。二、大莊嚴，爲此後自他莊嚴二莊嚴品之綱領，卽福智兩足尊之謂。三、心堅
<lb ed="TX" n="0052a11"/>固，以志向絕對，住持趣向，發心修行，不免遭遇困難；要心志堅固，才能勝彼私
<lb ed="TX" n="0052a12"/>欲。欲堅固，則須受戒，所以有受戒品文。四、多度衆生、爲六波羅蜜品、三十二
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0053a" n="0053a"/>
<lb ed="TX" n="0053a01"/>相業品之綱領；種種菩薩，皆爲度生。五、不惜身命，菩薩爲度生而受身，衆生爲
<lb ed="TX" n="0053a02"/>煩惱牽引而受身，菩薩爲度衆生入生死海，具足福智莊嚴，施捨資財；旣爲度生受
<lb ed="TX" n="0053a03"/>身，則如手足頭目等皆可施捨，無慳惜心。命、卽命根，亦皆可爲度生而施捨。蓋
<lb ed="TX" n="0053a04"/>菩薩眞能照見五蘊皆空，卽人我已盡，得生忍智，依摩訶般若而度生，以身命與資
<lb ed="TX" n="0053a05"/>財及無畏等無差異。上來明爲求智慧等而發心，旣發心、更須修行，是爲菩薩定義
<lb ed="TX" n="0053a06"/>。要具五義，方爲菩薩。菩薩大乘、如車中之火車，能載多數人至目的地。此下、
<lb ed="TX" n="0053a07"/>明菩薩之種類。二種菩薩，以退不退分。在眞發心以前，不名有退無退；旣發心已
<lb ed="TX" n="0053a08"/>，於十信中六信名信不退；初住名發心不退，此要圓具十信，才到發心不退；第七
<lb ed="TX" n="0053a09"/>住爲位不退，修菩薩行至第七住方不退，故發心在因中修行，於第六住尙有退轉；
<lb ed="TX" n="0053a10"/>到初地方證眞理，證眞能不退，故名爲證不退；第八地則爲念不退，以其念念任運
<lb ed="TX" n="0053a11"/>增進，眞智現前故，七地以前則尙起俱生煩惱。有說到三劫行滿，方修三十二相。
<lb ed="TX" n="0053a12"/>或說：從初發心住已修三十二相業，卽是初住。至三十二相業，下面專有一品說明
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0054a" n="0054a"/>
<lb ed="TX" n="0054a01"/>。前明退不退二種，下明出家在家二種，卽以持戒堅固與否明退不退，足證此經重
<lb ed="TX" n="0054a02"/>在戒行。此中八重、六重，爲輕重之重，其重者犯則不可悔，犯則失戒體，可悔則
<lb ed="TX" n="0054a03"/>輕。比丘戒四重，瑜伽菩薩戒亦四重。八重：卽以比丘四重⸺殺、盜、婬、妄，
<lb ed="TX" n="0054a04"/>與菩薩四重⸺自讚毀他、慳不施法、瞋不受悔、說相似法，合爲出家八重。以此
<lb ed="TX" n="0054a05"/>八重完全修持無犯，可名不退。在家六重：此經受戒品所明之六重、二十八輕，卽
<lb ed="TX" n="0054a06"/>在家菩薩之戒，至下受戒品時詳言之。亦要完全不犯，方爲不退。足見此經重持戒
<lb ed="TX" n="0054a07"/>以示宗旨之所在。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0054a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁二　顯在家菩薩之殊勝</cb:mulu><head>丁二　顯在家菩薩之殊勝</head>
<lb ed="TX" n="0054a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0054a0901">『善男子！外道斷欲所得福德，勝於欲界一切衆生所有福德；須陀洹人勝於一切
<lb ed="TX" n="0054a10"/>外道異見；斯陀含人勝於一切須陀洹果；阿那含人勝於一切斯陀含果；阿羅漢人勝於
<lb ed="TX" n="0054a11"/>一切阿那含果；辟支佛人勝於一切阿羅漢果；在家之人發菩提心，勝於一切辟支佛果
<lb ed="TX" n="0054a12"/>。出家之人發菩提心，此不爲難，在家之人發菩提心，是乃名爲不可思議。何以故？
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0055a" n="0055a"/>
<lb ed="TX" n="0055a01"/>在家之人多惡因緣所纏繞故。在家之人發菩提心時，從四天王乃至阿迦尼吒諸天，皆
<lb ed="TX" n="0055a02"/>大驚喜，作如是言：我今已得人天之師』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0055a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0055a0301">此以比較而顯殊勝。善男子以下，皆以比例而說。外道亦能修世間四禪、八定
<lb ed="TX" n="0055a04"/>，能斷五欲，能超欲界諸天。須陀洹、卽小乘聲聞初果，由聞佛所說法，修行解脫
<lb ed="TX" n="0055a05"/>；聲聞四果，此爲第一。義爲預流，卽初入聖人之流類。已勝一切外道，超過非想
<lb ed="TX" n="0055a06"/>非非想天，證人空無我見，見所斷惑皆已斷竟。非眞實見爲異見。斯陀含人爲聲聞
<lb ed="TX" n="0055a07"/>第二果，義爲一來，謂於人間一往來也。阿那含爲聲聞第三果，義爲不還，卽生色
<lb ed="TX" n="0055a08"/>界五不還天，不還人間卽可證阿羅漢果。阿羅漢、依法華有十九種義，根本義爲無
<lb ed="TX" n="0055a09"/>生。辟支佛人，義爲獨覺或緣覺，以從十二因緣得覺，謂之緣覺；以不聞佛說法而
<lb ed="TX" n="0055a10"/>自覺，又謂之獨覺；其智慧超過阿羅漢果。上來不專講在家，此下特講在家。在家
<lb ed="TX" n="0055a11"/>人若能眞發菩提心，不僅勝過外道，乃至辟支佛均超過之。就此可見發菩提心之尊
<lb ed="TX" n="0055a12"/>貴，不要自貶去供養外道鬼神。從前有一羅漢，以他心通見跟隨背後負著包袱之小
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0056a" n="0056a"/>
<lb ed="TX" n="0056a01"/>沙彌忽發菩提心，羅漢應時知其發心，卽將包袱取來自負，讓沙彌前行。沙彌忽想
<lb ed="TX" n="0056a02"/>起菩薩行之難行，有退心，羅漢卽將包袱交還，仍令沙彌背負後隨。沙彌問：何緣
<lb ed="TX" n="0056a03"/>如此？羅漢爲說：發菩提心卽超越阿羅漢，一有退轉卽不及阿羅漢。</p>
<lb ed="TX" n="0056a04"/><p xml:id="pTX16p0056a0401">出家之人以下，言在家發心之難。出家人捨離五欲，無惡緣纏繞，淸淨易進；
<lb ed="TX" n="0056a05"/>在家之人，於五欲之中能發菩提心，眞不可思議，以其有許多惡濁因緣故。四天王
<lb ed="TX" n="0056a06"/>天爲第一天，阿迦尼吒天是色究竟天，共有二十四天，皆生驚異歡喜，以其於惡因
<lb ed="TX" n="0056a07"/>緣中能發菩提心，當爲人天師表，卽與佛無異故。由持戒淸淨，宗旨在重行，尤重
<lb ed="TX" n="0056a08"/>在家菩薩行故，特在此品顯其殊勝，故可謂在家菩薩經。已顯全經綱宗，以下各品
<lb ed="TX" n="0056a09"/>，於綱宗內詳明其義而已。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0056a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">甲二　正說分</cb:mulu><head>甲二　正說分</head>
<lb ed="TX" n="0056a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">乙一　明能行六度之菩薩</cb:mulu><head>乙一　明能行六度之菩薩</head>
<lb ed="TX" n="0056a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙一　廣說修成菩薩之行</cb:mulu><head>丙一　廣說修成菩薩之行</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0057a" n="0057a"/>
<lb ed="TX" n="0057a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁一　策發心願</cb:mulu><head>丁一　策發心願</head>
<lb ed="TX" n="0057a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊一　策發總心</cb:mulu><head>戊一　策發總心</head>
<lb ed="TX" n="0057a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己一　明發心相</cb:mulu><head>己一　明發心相</head>
<lb ed="TX" n="0057a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0057a0401">現講發菩提心品，卽明發心義相。發菩提心，此心上已說明發求菩提或求佛果
<lb ed="TX" n="0057a05"/>之願欲，對佛果起求得之心，可謂發願欲心或誓願心，卽對菩提願欲之心；到初住
<lb ed="TX" n="0057a06"/>成勝解；由十住到十迴向，欲、勝解、念具足；到四加行得定；入初地得無漏智，
<lb ed="TX" n="0057a07"/>方是眞正菩薩。其初發心之實質，卽願欲。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0057a08"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0057a0801">發菩提心品第二</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0057a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　善生問</cb:mulu><head>庚一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0057a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0057a1001">善生言：『世尊！衆生云何發菩提心』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0057a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0057a1101">云何、卽爲何因、何以、何方法之意，發起以下第二段世尊之所說。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0057a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　世尊說</cb:mulu><head>庚二　世尊說</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0058a" n="0058a"/>
<lb ed="TX" n="0058a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　分別廣說</cb:mulu><head>辛一　分別廣說</head>
<lb ed="TX" n="0058a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　信解發菩提心</cb:mulu><head>壬一　信解發菩提心</head>
<lb ed="TX" n="0058a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0058a0301">『善男子！爲二事故發菩提心：一者、增長壽命，二者、增長財物。復有二事：
<lb ed="TX" n="0058a04"/>一者、爲不斷絕菩薩種姓，二者、爲斷衆生罪苦煩惱。復有二事：一者、自觀無量世
<lb ed="TX" n="0058a05"/>中受大苦惱，不得利益；二者、雖有無量恒沙諸佛，悉皆不能度脫我身，我當自度。
<lb ed="TX" n="0058a06"/>復有二事：一者、作諸善業，二者、作已不失。復有二事：一者、爲勝一切人天果報
<lb ed="TX" n="0058a07"/>，二者、爲勝一切二乘果報。復有二事：一者、爲求菩提道受大苦惱；二者、爲得無
<lb ed="TX" n="0058a08"/>量大利益事。復有二事：一者、過去、未來恒沙諸佛皆如我身，二者、深觀菩提是可
<lb ed="TX" n="0058a09"/>得法，是故發心。復有二事：一者、觀六住人雖有轉心，猶勝一切聲聞、緣覺；二者
<lb ed="TX" n="0058a10"/>、勤心求索無上果故。復有二事：一者、欲令一切衆生悉得解脫，二者、欲令衆生解
<lb ed="TX" n="0058a11"/>脫、勝於外道等所得果報。復有二事：一者、不捨一切衆生，二者、捨離一切煩惱。
<lb ed="TX" n="0058a12"/>復有二事：一者、爲斷衆生現在苦惱，二者、爲遮衆生未來苦惱。復有二事：一者、
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0059a" n="0059a"/>
<lb ed="TX" n="0059a01"/>爲斷智慧障礙，二者、爲斷衆生身障。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0059a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0059a0201">信解發菩提心有十二種二事，凡此皆是最初外凡發心，未到十信位，是由外凡
<lb ed="TX" n="0059a03"/>進入十信位之發心。先說之二事，就平常人說，卽長命富貴、多福多壽。雖是平常
<lb ed="TX" n="0059a04"/>人所求，然亦至佛乃爲具足福壽者。又二：一、爲不斷絕菩薩行，二、爲斷衆生種
<lb ed="TX" n="0059a05"/>種罪苦煩惱。又二：一、以三世因果已明，認爲造業受苦而不得利；二、以無量恒
<lb ed="TX" n="0059a06"/>沙諸佛皆不能度脫己身。又二：爲濟世利人廣作善業，但人由求知求經驗至能作善
<lb ed="TX" n="0059a07"/>，忽已衰老而死，故常作已而失，發菩提心乃不失之。又二：勝一切義如前已說。
<lb ed="TX" n="0059a08"/>又二：一、爲不惜受大苦惱，若不立堅固志願不成；二、爲得無限量利益，一切世
<lb ed="TX" n="0059a09"/>界之利益，得已易失，惟發心後不失。又二：一、過去、未來諸佛未發心修行時，
<lb ed="TX" n="0059a10"/>亦與我同；二、如不可得，卽是妄想，旣爲可得，當立志求之。又二：一、七住不
<lb ed="TX" n="0059a11"/>退，六住以前有退轉，猶勝緣覺；二、發心勤求，亦須立願。又二：欲令衆生解脫
<lb ed="TX" n="0059a12"/>勝於外道解脫，亦須立願。又二：菩薩以大悲度一切衆生，衆生無盡，故須不捨；
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0060a" n="0060a"/>
<lb ed="TX" n="0060a01"/>自斷煩惱，方能度他。又二：爲遮衆生現在未來苦惱，故須立願，以衆生無知，菩
<lb ed="TX" n="0060a02"/>薩能以智悲斷遮之。又二：智慧障礙卽所知障，佛智被無明無知所障；衆生身報障
<lb ed="TX" n="0060a03"/>，由煩惱業所招故，卽煩惱障。欲斷此二，故發菩提願。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0060a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　修習發菩提心</cb:mulu><head>壬二　修習發菩提心</head>
<lb ed="TX" n="0060a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0060a0501">『善男子！發菩提心有五事：一者、親近善友，二者、斷瞋恚心，三者、隨師敎
<lb ed="TX" n="0060a06"/>誨，四者、生憐愍心，五者、勤修精進。復有五事：一者、不見他過，二者、雖見他
<lb ed="TX" n="0060a07"/>過而心不悔，三者、得善法已不生憍慢，四者、見他善業不生妒心，五者、觀諸衆生
<lb ed="TX" n="0060a08"/>如一子想。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0060a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0060a0901">此卽以修習兩種五事、發菩提心。此由學習發心，爲十信位菩薩。爲要長成菩
<lb ed="TX" n="0060a10"/>薩心故，須修：一、親近善友，佛、菩薩等皆是善友。二、斷瞋恚心。三、順師敎
<lb ed="TX" n="0060a11"/>誨。四、對衆生生憐愍心。五、勤修精進。又有五事：一、觀他人須從好處看，不
<lb ed="TX" n="0060a12"/>觀其過。二、菩薩雖方便爲人，而難使離過，仍不厭悔。三、發心修行，若得善法
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0061a" n="0061a"/>
<lb ed="TX" n="0061a01"/>或好境界，或得禪定淸淨，或得好稱譽等，若生憍慢，則如好食中放毒藥，成爲有
<lb ed="TX" n="0061a02"/>漏之善。四、一生嫉心，則成有漏。五、有二子，或生偏心，若只一子，決無異心
<lb ed="TX" n="0061a03"/>。前來猶非眞實發心，不過由信解以修習發心而已。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0061a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　眞正發菩提心</cb:mulu><head>壬三　眞正發菩提心</head>
<lb ed="TX" n="0061a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0061a0501">『善男子！有智之人發菩提心已，卽能破壞惡業等果如<name role="" type="person">須彌山</name>。有智之人，爲三
<lb ed="TX" n="0061a06"/>事故發菩提心：一者、見惡世中五濁衆生，二者、見於如來有不可思議神通道力，三
<lb ed="TX" n="0061a07"/>者、聞佛如來八種妙聲。復有二事：一者、了了自知己身有苦，二者、知衆生苦如已
<lb ed="TX" n="0061a08"/>受苦，爲斷彼苦，如己無異。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0061a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0061a0901">此以三事、二事說。有勝解之智者，其發心乃爲眞發心，卽能破惡如<name role="" type="person">須彌山</name>。
<lb ed="TX" n="0061a10"/><name role="" type="person">須彌山</name>、卽<name role="" type="person">妙高山</name>，此界最高之山也。有智之人，以三事故發心：一、以大悲心，
<lb ed="TX" n="0061a11"/>觀衆生在劫濁、見濁、煩惱濁、衆生濁、命濁之五濁中，欲爲救度，然非有無上菩
<lb ed="TX" n="0061a12"/>提不可；此一、爲下度衆生。二、見佛神力，欲得佛果事；三、聞佛法音，故欲成
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0062a" n="0062a"/>
<lb ed="TX" n="0062a01"/>佛；此二、爲上求佛道。八梵音：一、轉好，二、柔轉，三、和適，四、尊慧，五
<lb ed="TX" n="0062a02"/>、不妄，六、深造，七、不誤，八、不竭。此三爲內由悲智，外藉敎法之勝緣以發
<lb ed="TX" n="0062a03"/>心也。又二：了了自知，知最深切苦，卽聲聞苦諦，所謂三苦、八苦；此一是三乘
<lb ed="TX" n="0062a04"/>共法。二、卽大乘不共法，以有同體大悲心故。第一句通發三乘心，第二句惟發大
<lb ed="TX" n="0062a05"/>乘菩提心。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0062a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　揭示正宗</cb:mulu><head>辛二　揭示正宗</head>
<lb ed="TX" n="0062a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0062a0701">『善男子！若有人能發菩提心，當知是人能禮六方增長命、財，不如外道之所宣
<lb ed="TX" n="0062a08"/>說』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0062a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0062a0901">若能發心，卽成菩薩，卽能增長命之與財，亦卽增長功德法財；可度衆生，可
<lb ed="TX" n="0062a10"/>成佛道，卽揭示正宗之別於外道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0062a11"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0062a1101">悲品第三</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0062a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0062a1201">先明大悲生因，卽悲品，後明解脫了因，卽解脫品。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0063a" n="0063a"/>
<lb ed="TX" n="0063a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己二　辨發心因</cb:mulu><head>己二　辨發心因</head>
<lb ed="TX" n="0063a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　大悲生因</cb:mulu><head>庚一　大悲生因</head>
<lb ed="TX" n="0063a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　問答發因</cb:mulu><head>辛一　問答發因</head>
<lb ed="TX" n="0063a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　通問發因</cb:mulu><head>壬一　通問發因</head>
<lb ed="TX" n="0063a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0063a0501">善生言：『世尊！彼六師等不說因果，如來所說因，有二種：一者、生因，二者
<lb ed="TX" n="0063a06"/>、了因。如佛初說發菩提心，爲是生因、是了因耶』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0063a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0063a0701">悲、卽慈悲之悲，悲天憫人之悲，亦卽哀憐之心，是爲悲義；須依一切衆生所
<lb ed="TX" n="0063a08"/>發。又須了知衆生性空，方謂大悲，非僅對自己親愛者所起悲痛之謂。但悲有淺深
<lb ed="TX" n="0063a09"/>，不到佛果，則悲起皆待緣；一到佛果，則悲不必由緣而起，卽是同體無緣大悲。
<lb ed="TX" n="0063a10"/>在此品中，明應如何發起悲心，進而起菩提心。</p>
<lb ed="TX" n="0063a11"/><p xml:id="pTX16p0063a1101">發卽是發見、或發生。發見、在科學上亦謂發明，不過發生是生因，發見是了
<lb ed="TX" n="0063a12"/>因。此段文卽通問發因。此文卽善生問佛義，六師在前第一品已講過。外道因果不
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0064a" n="0064a"/>
<lb ed="TX" n="0064a01"/>得成立，雖說因果，等於不說，卽六師說因果之理，不能通達。如來、亦卽佛陀尊
<lb ed="TX" n="0064a02"/>稱之一。生因、卽能產果者。了因、卽明了因；如屋內電燈之光一照，則室內各物
<lb ed="TX" n="0064a03"/>皆現，室內各物並非燈光所生，不過因光發現而已。前兩品皆言發菩提心，究竟發
<lb ed="TX" n="0064a04"/>心之發，是發生、抑發見耶？</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0064a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　廣答因義</cb:mulu><head>壬二　廣答因義</head>
<lb ed="TX" n="0064a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　汎說多種因相</cb:mulu><head>癸一　汎說多種因相</head>
<lb ed="TX" n="0064a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0064a0701">『善男子！我爲衆生或說一因，或說二因，或說三因，或說四因，或說五因，或
<lb ed="TX" n="0064a08"/>說六、七、至十二因。言一因者，卽生因也。言二因者，生因、了因。言三因者，煩
<lb ed="TX" n="0064a09"/>惱、業、器。言四因者，所爲四大。言五因者，未來五支。言六因者，如契經中所說
<lb ed="TX" n="0064a10"/>六因。言七因者，如法華說。言八因者，現在八支。言九因者，如大城經說。言十因
<lb ed="TX" n="0064a11"/>者，如爲摩男優婆塞說。十一因者，如智印說。十二因者，如十二因緣。善男子！一
<lb ed="TX" n="0064a12"/>切有漏法無量無邊因，一切無漏法無量無邊因，有智之人欲盡知故，發菩提心；是故
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0065a" n="0065a"/>
<lb ed="TX" n="0065a01"/>如來名一切智。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0065a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0065a0201">善男子者，呼善生而答之也。十二因以上，有說十五依處，二十四因，乃至無
<lb ed="TX" n="0065a03"/>量因者。十二因、就是普通所講十二因緣也。一因：爲生因之因，因所生者爲果，
<lb ed="TX" n="0065a04"/>能生果者爲因。二因：在涅槃經中常說爲生因、了因。三因者：煩惱與業爲內因，
<lb ed="TX" n="0065a05"/>器卽器世界爲外因。有根生爲正報，此中正指爲因之業報。四因：爲四大，卽地、
<lb ed="TX" n="0065a06"/>水、火、風，亦卽內身外器皆地、水、火、風所成。又通常四緣，卽因緣、等無間
<lb ed="TX" n="0065a07"/>緣、所緣緣、及增上緣，亦爲四因。五因：未來五支，卽十二因緣中之愛、取、有
<lb ed="TX" n="0065a08"/>、生、老死。六因：爲衆多契經所說。梵文修多羅，修妒路，華語契經，爲衆經之
<lb ed="TX" n="0065a09"/>通名；因佛說法契理契機，故具言契經。不契理、則不能切合眞理；不契機、則不
<lb ed="TX" n="0065a10"/>能化度衆生。六因：在大小乘論皆說之：一、能作因，二、俱有因，三、同類因，
<lb ed="TX" n="0065a11"/>四、相應因，五、遍行因，六、異熟因。七因者：法華經並無明白說七因之文，不
<lb ed="TX" n="0065a12"/>過在方便品內有十如是，除後二⸺果報及本末⸺其前卽爲七因。八因者：卽十
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0066a" n="0066a"/>
<lb ed="TX" n="0066a01"/>二因緣中現在八支，所謂識、名色、六入、觸、受、愛、取、有。九因者：出大城
<lb ed="TX" n="0066a02"/>喩經。十因者：摩男優婆塞、爲佛之弟，卽須承王位欲出家未能者。此二經，待考
<lb ed="TX" n="0066a03"/>。大乘論中有明十種因者，卽一、隨說因，二、觀待因，三、牽引因，四、生起因
<lb ed="TX" n="0066a04"/>，五、攝受因，六、引發因，七、定異因，八、同事因，九、相違因，十、不相違
<lb ed="TX" n="0066a05"/>因。前六因、俱舍論詳說之；十因、瑜伽師地論論之亦詳。十一因者：在漢文智印
<lb ed="TX" n="0066a06"/>經不可考，但說有七因發菩提心：一、如佛菩薩發菩提心，二、正法將滅爲護持故
<lb ed="TX" n="0066a07"/>發菩提心，三、見諸衆生衆苦所逼起大悲念發菩提心，四、菩薩敎餘衆生發菩提心
<lb ed="TX" n="0066a08"/>，五、布施發心，六、因他發菩提心而發心，七，見如來相好莊嚴與聞佛敎而發心
<lb ed="TX" n="0066a09"/>；或漢譯簡略故。十二因：卽十二因緣，所謂無明緣行，行緣識，識緣名色，名色
<lb ed="TX" n="0066a10"/>緣六入，六入緣觸，觸緣受，受緣愛，愛緣取，取緣有，有緣生，生緣老死。以其
<lb ed="TX" n="0066a11"/>展轉爲因，故名爲十二因。有漏、如壺漏則茶盡，屋漏則水滴。無漏之法，分別說
<lb ed="TX" n="0066a12"/>其因則爲數無量無邊，如說六波羅蜜，八萬四千波羅蜜，無量數波羅蜜；有漏之法
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0067a" n="0067a"/>
<lb ed="TX" n="0067a01"/>亦然。有智之人，爲欲盡知有無漏一切因，故發菩提心。佛以悉知一切法無量無邊
<lb ed="TX" n="0067a02"/>因，故稱爲一切智者。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0067a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　正辨悲是生因</cb:mulu><head>癸二　正辨悲是生因</head>
<lb ed="TX" n="0067a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0067a0401">『善男子！一切衆生發菩提心，或有生因，或有了因，或有生因、了因。汝今當
<lb ed="TX" n="0067a05"/>知：夫生因者，卽是大悲；因是悲故，便能發心，是故悲心爲生因也』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0067a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0067a0601">發菩提心或有生因，或有了因，或有生因、了因。生因者，卽是大悲；無上菩
<lb ed="TX" n="0067a07"/>提心非有大悲則不能發。不欲了脫生死，亦不能發菩提心。然小乘雖欲了脫生死，
<lb ed="TX" n="0067a08"/>但無大悲，亦不能謂爲發無上菩提之心。故修發菩提心，要從大悲修起。如穀播種
<lb ed="TX" n="0067a09"/>，無種則穀不生，發菩提心亦然，無大悲則菩提心不生。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0067a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　問答修悲</cb:mulu><head>辛二　問答修悲</head>
<lb ed="TX" n="0067a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　善生問修悲法</cb:mulu><head>壬一　善生問修悲法</head>
<lb ed="TX" n="0067a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0067a1201">『世尊！云何而得修於悲心』？</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0068a" n="0068a"/>
<lb ed="TX" n="0068a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0068a0101">此卽善生問如何而得修悲。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0068a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　如來說修悲相</cb:mulu><head>壬二　如來說修悲相</head>
<lb ed="TX" n="0068a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　三十六因明生悲</cb:mulu><head>癸一　三十六因明生悲</head>
<lb ed="TX" n="0068a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0068a0401">『善男子！智者深見一切衆生沈沒生死苦惱大海，爲欲拔濟，是故生悲。又見衆
<lb ed="TX" n="0068a05"/>生未有十力、四無所畏、大悲、三念，我當云何令彼具足，是故生悲。又見衆生雖多
<lb ed="TX" n="0068a06"/>怨毒，亦作親想，是故生悲。又見衆生迷於正路，無有示導，是故生悲。又見衆生臥
<lb ed="TX" n="0068a07"/>五欲泥而不能出，猶故放逸，是故生悲。又見衆生常爲財物、妻子纏縛，不能捨離，
<lb ed="TX" n="0068a08"/>是故生悲。又見衆生以色命故而生憍慢，是故生悲。又見衆生爲惡知識之所誑惑，故
<lb ed="TX" n="0068a09"/>生親想，如六師等，是故生悲。又見衆生墮生有界，受諸苦惱，猶故樂著，是故生悲
<lb ed="TX" n="0068a10"/>。又見衆生造身、口、意不善惡業，多受苦果，猶故樂著，是故生悲。又見衆生渴求
<lb ed="TX" n="0068a11"/>五欲，如渴飮鹹水，是故生悲。又見衆生雖欲求樂，不造樂因，雖不樂苦，喜造苦因
<lb ed="TX" n="0068a12"/>，欲受天樂，不具足戒，是故生悲。又見衆生於無我我所生我我所想，是故生悲。又
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0069a" n="0069a"/>
<lb ed="TX" n="0069a01"/>見衆生無定有性，流轉五有，是故生悲。又見衆生畏生老死，而更造作生老死業，是
<lb ed="TX" n="0069a02"/>故生悲。又見衆生受身心苦而更造業，是故生悲。又見衆生愛別離苦而不斷愛，是故
<lb ed="TX" n="0069a03"/>生悲。又見衆生處無明闇，不知熾然智慧燈明，是故生悲。又見衆生爲煩惱火之所燒
<lb ed="TX" n="0069a04"/>然，而不能求三昧定水，是故生悲。又見衆生爲五欲樂造無量惡，是故生悲。又見衆
<lb ed="TX" n="0069a05"/>生知五欲苦，求之不息，譬如飢者食於毒飯，是故生悲。又見衆生處在惡世，遭値虐
<lb ed="TX" n="0069a06"/>王，多受苦惱，猶故放逸，是故生悲。又見衆生流轉八苦，不知斷除如是苦因，是故
<lb ed="TX" n="0069a07"/>生悲。又見衆生飢渴、寒熱，不得自在，是故生悲。又見衆生毀犯禁戒，當受地獄、
<lb ed="TX" n="0069a08"/>餓鬼、畜生，是故生悲。又見衆生色力、壽命、安隱、辯才、不得自在，是故生悲。
<lb ed="TX" n="0069a09"/>又見衆生諸根不具，是故生悲。又見衆生生於邊地，不修善法，是故生悲。又見衆生
<lb ed="TX" n="0069a10"/>處饑饉世，身體羸瘦，互相劫奪，是故生悲。又見衆生處刀兵劫，更相殘害，惡心增
<lb ed="TX" n="0069a11"/>盛，當受無量苦報之果，是故生悲。又見衆生値佛出世，聞說甘露淨法不能受持，是
<lb ed="TX" n="0069a12"/>故生悲。又見衆生信邪惡友，終不追從善知識敎，是故生悲。又見衆生多有財寶，不
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0070a" n="0070a"/>
<lb ed="TX" n="0070a01"/>能捨施，是故生悲。又見衆生耕田種作，商賈販賣，一切皆苦，是故生悲。又見衆生
<lb ed="TX" n="0070a02"/>父母、兄弟、妻子、奴婢、眷屬、宗室、不相愛念，是故生悲。善男子！有智之人，
<lb ed="TX" n="0070a03"/>應觀非想非非想處所有定樂，如地獄苦，一切衆生等共有之，是故生悲。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0070a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0070a0401">此卽佛以三十六因明生悲。若佛大悲，須了衆生性空。三十六因者：一、深見
<lb ed="TX" n="0070a05"/>衆生沉沒苦海、欲拔救故。二、見衆生無十力、四無所畏、大悲之三念，欲彼具足
<lb ed="TX" n="0070a06"/>故。廣說還有十八不共法、三十二相、八十種好等，亦是見賢思齊之意。三、卽怨
<lb ed="TX" n="0070a07"/>親平等無分別故。四、見衆生無有開示指導，欲示導故。五、見諸衆生沈耽五欲，
<lb ed="TX" n="0070a08"/>⸺卽財、色、名、食、睡⸺而又放逸，欲救濟故。六、見衆生等爲財物所束縛
<lb ed="TX" n="0070a09"/>而造惡，欲令捨離故。七、見衆生以色力健美、壽命延長而生驕慢，欲令悔改故。
<lb ed="TX" n="0070a10"/>八、惡知識、卽惡友，誑惑、卽故意顚倒是非，僞似親愛，如六師外道，欲令衆生
<lb ed="TX" n="0070a11"/>遠離故。九、苦略有三：卽苦苦、行苦、壞苦，欲令衆生知苦斷苦故。十、身三：
<lb ed="TX" n="0070a12"/>殺、盜、淫，口四：妄言、綺語、兩舌、惡口。意三：貪、瞋、癡之十惡，欲令斷
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0071a" n="0071a"/>
<lb ed="TX" n="0071a01"/>絕故。十一、渴求財、色、名、食、睡之五欲，愈求愈苦，欲令悔改故。十二、不
<lb ed="TX" n="0071a02"/>樂苦而反造苦因，欲求樂而不造樂因，欲令離此倒行故。十三、我所、卽我所有，
<lb ed="TX" n="0071a03"/>所有、卽法律上所有權義，非但我所有空，四大皆空，五蘊非有，何處去覓我？衆
<lb ed="TX" n="0071a04"/>生不知，欲令知故。十四、有，有三有、五有、二十五有等之別，五有、卽五道，
<lb ed="TX" n="0071a05"/>謂人、天、地獄、餓鬼、畜生、之五趣，欲令超出此流轉故。十五、畏而又造，愚
<lb ed="TX" n="0071a06"/>而不知，欲令知故。十六、多有因身心疾病等而更造殺生業者，欲令悔改故。十七
<lb ed="TX" n="0071a07"/>、斷別離苦，先得斷愛，欲令斷故。十八、除無明黑闇，須要智慧光明，欲令熾然
<lb ed="TX" n="0071a08"/>光明故。十九、除卻煩惱火，須用三昧水，三昧卽定，所謂心靜自然涼，欲令得此
<lb ed="TX" n="0071a09"/>故。二十、五欲本非樂，欲令勿以此造惡故。廿一、又有明知五欲之苦，而仍求之
<lb ed="TX" n="0071a10"/>不息，欲令心息故。廿二、遇暴王不知求避而放逸，欲令悔改故。廿三、八苦卽生
<lb ed="TX" n="0071a11"/>、老、病、死、求不得、怨憎會、愛別離、五陰熾盛，欲令斷除故。廿四、飢渴、
<lb ed="TX" n="0071a12"/>寒熱，欲令自在故。廿五、衆生不自見毀戒得苦報，欲令悔改故。廿六、色力卽健
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0072a" n="0072a"/>
<lb ed="TX" n="0072a01"/>康，壽命卽命根長久安樂，均不能自在者，欲令自在故。廿七、諸根不具，爲惡業
<lb ed="TX" n="0072a02"/>所感，欲自悔改故。廿八、邊地、卽無佛法敎化之地，欲令得佛法敎化故。廿九、
<lb ed="TX" n="0072a03"/>如現世互相搶奪之匪，皆因飢饉羸瘦，欲令免除故。三十、世界大戰，更相殘害，
<lb ed="TX" n="0072a04"/>當受無量之苦，欲令免除故。在此時、如各國人皆想弭戰爭，求和平，卽可從此生
<lb ed="TX" n="0072a05"/>悲發心而實現和平。卅一、雖聞佛說法，每不能受持，欲令其改變故。卅二、從邪
<lb ed="TX" n="0072a06"/>棄正，必受大苦，欲令反其道故。卅三、有寶不施，由此造惡，欲令悔改故。卅四
<lb ed="TX" n="0072a07"/>、農工商苦，欲令解除故。卅五、不相愛亦惡業所感，欲令改悔故。卅六、總言一
<lb ed="TX" n="0072a08"/>句，三界皆苦，而生非想非非想天，壽命經八萬大劫，然以佛法觀之，將來還有墮
<lb ed="TX" n="0072a09"/>落地獄之苦，以在輪迴中故；一切衆生亦莫不然。前三十五爲分別言之，此第三十
<lb ed="TX" n="0072a10"/>六爲總括說也。因見衆生有此種種之苦，所以生悲。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0072a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　別以四因明大悲</cb:mulu><head>癸二　別以四因明大悲</head>
<lb ed="TX" n="0072a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0072a1201">『善男子！未得道時，作如是觀，是名爲悲；若得道已，卽名大悲。何以故？未
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0073a" n="0073a"/>
<lb ed="TX" n="0073a01"/>得道時，雖作是觀，觀皆有邊，衆生亦爾；旣得道已，觀及衆生皆悉無邊，是故得名
<lb ed="TX" n="0073a02"/>爲大悲也。未得道時，悲心動轉，是故名悲；旣得道已，無有動轉，故名大悲。未得
<lb ed="TX" n="0073a03"/>道時，未能救濟諸衆生故，故名爲悲；旣得道已，能大救濟，故名大悲。未得道時，
<lb ed="TX" n="0073a04"/>不共慧行，是故名悲；旣得道已，與慧共行，故名大悲。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0073a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0073a0501">要證生空，卽人我空，或生、法⸺人我、法我⸺空之智，如聲聞須陀洹果
<lb ed="TX" n="0073a06"/>以上，或辟支佛以及初地菩薩，方謂之得道。若就廣義言，初住發菩提心之勝解行
<lb ed="TX" n="0073a07"/>地，亦可謂得道。得道之後，法法無邊，以得生法空其智無邊故，觀衆生亦無邊，
<lb ed="TX" n="0073a08"/>故名大悲。又生法空智，一切平等，雖與衆生種種苦相應而智不動，常常如此，故
<lb ed="TX" n="0073a09"/>名大悲。未得道時則否，故只名悲。又從功用上講，以普救與否及與慧共行與否，
<lb ed="TX" n="0073a10"/>爲悲與大悲分別之標準。此以四種相顯明大悲。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0073a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　結示修悲利益</cb:mulu><head>壬一　結示修悲利益</head>
<lb ed="TX" n="0073a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　總明修悲菩薩益</cb:mulu><head>癸一　總明修悲菩薩益</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0074a" n="0074a"/>
<lb ed="TX" n="0074a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0074a0101">『善男子！智者修悲，雖未能斷衆生苦惱，已有無量大利益事。善男子！六波羅
<lb ed="TX" n="0074a02"/>蜜皆以悲心而作生因。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0074a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0074a0301">與衆生相親相愛而無怨對，故有無量利益。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0074a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　別顯在家菩薩益</cb:mulu><head>癸二　別顯在家菩薩益</head>
<lb ed="TX" n="0074a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0074a0501">『善男子！菩薩有二種：一者、出家，二者、在家。出家修悲，是不爲難，在家
<lb ed="TX" n="0074a06"/>修悲，是乃爲難。何以故？在家之人多有惡因緣故。善男子！在家之人若不修悲，則
<lb ed="TX" n="0074a07"/>不能得優婆塞戒，若修悲已，卽便獲得。善男子！出家之人，唯能具足五波羅蜜，不
<lb ed="TX" n="0074a08"/>能具足檀波羅蜜，在家之人則能具足。何以故？一切時中一切施故。是故在家應先修
<lb ed="TX" n="0074a09"/>悲，若修悲已，當知是人能具戒、忍、進、定、智慧。若修悲心，難施能施，難忍能
<lb ed="TX" n="0074a10"/>忍，難作能作，以是義故，一切善法悲爲根本。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0074a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0074a1101">在家之人，爲一身、一家之計，以惡緣多故，不易修悲。但得優婆塞戒與否，
<lb ed="TX" n="0074a12"/>必以能修悲與否爲斷，卽以修悲爲戒體故。眞能發心之在家人，多能樂善好施。出
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0075a" n="0075a"/>
<lb ed="TX" n="0075a01"/>家之人，以法施爲多而難行財施，在家之人，兩施俱能具足。然行施先應修悲，所
<lb ed="TX" n="0075a02"/>謂慈悲爲本，方便爲門，故在家菩薩應注意修悲。非然者，則貪、瞋易起，而動輒
<lb ed="TX" n="0075a03"/>作惡矣。大乘智慧，無悲則不能起，無悲之智，不過口頭上，書本上之智慧而已，
<lb ed="TX" n="0075a04"/>離開口頭、書本則無智慧。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0075a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸三　結成修悲廣大益</cb:mulu><head>癸三　結成修悲廣大益</head>
<lb ed="TX" n="0075a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0075a0601">『善男子！若人能修如是悲心，當知是人能壞惡業如<name role="" type="person">須彌山</name>，不久當得阿耨多羅
<lb ed="TX" n="0075a07"/>三藐三菩提，是人所作少許善業，所獲果報如<name role="" type="person">須彌山</name>。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0075a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0075a0801">悲心如火，惡業如薪，有火可燒薪盡，有悲可滅惡盡，故不久可成正覺。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0075a09"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0075a0901">解脫品第四</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0075a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　解脫了因</cb:mulu><head>庚二　解脫了因</head>
<lb ed="TX" n="0075a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0075a1101">解脫、卽是涅槃，大涅槃經說三德，解脫其一也。從果上說，三乘之果皆名解
<lb ed="TX" n="0075a12"/>脫。又有經說三解脫門，謂空、無相、無願。又有八解脫定，卽依修八種定而得名
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0076a" n="0076a"/>
<lb ed="TX" n="0076a01"/>。又華嚴經、善財童子參五十三善知識，各言得一解脫門。亦有以勝解名解脫者。
<lb ed="TX" n="0076a02"/>此中解脫品之解脫，亦指三乘勝解，及依勝解所成定慧，卽能得解脫之門名解脫，
<lb ed="TX" n="0076a03"/>故屬了因。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0076a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　承前起說</cb:mulu><head>辛一　承前起說</head>
<lb ed="TX" n="0076a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0076a0501">『善男子！若善男子、善女人有修悲者，當知是人得一法體，謂解脫分』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0076a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0076a0601">此卽佛承前悲品文起說也。若有善根之男子、女人能修悲心者，能得一種法體
<lb ed="TX" n="0076a07"/>，卽從身、口、意修悲所得解脫分。分者、支分義，又因分義。此解脫在眞見道，
<lb ed="TX" n="0076a08"/>謂無漏智；在眞見道前，爲加行慧及勝解慧，對解脫果，名解脫分。若能照悲品修
<lb ed="TX" n="0076a09"/>悲，則可得此解脫分。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0076a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　問答推明</cb:mulu><head>辛二　問答推明</head>
<lb ed="TX" n="0076a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　問得體義</cb:mulu><head>壬一　問得體義</head>
<lb ed="TX" n="0076a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0076a1201">善生言：『世尊！所言體者，云何爲體』？『善男子！謂身、口、意；是身、口
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0077a" n="0077a"/>
<lb ed="TX" n="0077a01"/>、意從方便得。方便有二：一者、耳聞，二者、思惟。復有三種：一者、惠施，二者
<lb ed="TX" n="0077a02"/>、持戒，三者、多聞』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0077a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0077a0301">善生問佛：所言體者，以何種法爲體？佛答以身、口、意。修三十二相品中明
<lb ed="TX" n="0077a04"/>業體，亦卽以身、口、意業爲體。此解脫分法體之身、口、意，從方便得。方便、
<lb ed="TX" n="0077a05"/>有處是指善巧權巧，亦多有指預備工夫者，與「工欲善其事，必先利其器」之利器
<lb ed="TX" n="0077a06"/>義同；此中亦指預備工夫。解脫分法體，如因受戒作羯磨⸺受戒作法⸺而得戒
<lb ed="TX" n="0077a07"/>體。此中解脫分法體，從身、口、意得，亦復如是。聞、卽聞慧，思、卽思慧，此
<lb ed="TX" n="0077a08"/>中之體，由聞所成卽聞慧，由思所成卽思慧，又有由修所成者爲修慧；要得解脫法
<lb ed="TX" n="0077a09"/>體，須有聞思之慧。又分三種者，謂施、戒、多聞。惠施有三：見有苦而施爲大悲
<lb ed="TX" n="0077a10"/>施；爲報恩而供養爲報恩施；供養有德者，如供佛、菩薩、及師長三寶，爲尊敬施
<lb ed="TX" n="0077a11"/>；此三皆能生解脫之慧。又因持戒可生解脫之慧。多聞佛敎經典，尤可得生解脫之
<lb ed="TX" n="0077a12"/>慧。此中智慧謂之了因，以此種種智慧，了知佛法、衆生法，而爲發起菩提心之因
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0078a" n="0078a"/>
<lb ed="TX" n="0078a01"/>故。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0078a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　問方便得</cb:mulu><head>壬二　問方便得</head>
<lb ed="TX" n="0078a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　辨得不得</cb:mulu><head>癸一　辨得不得</head>
<lb ed="TX" n="0078a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0078a0401">善生言：『世尊！如佛所說從三方便得解脫分；是三方便有定數不』？『不也。
<lb ed="TX" n="0078a05"/>善男子！何以故？有人雖於無量世中以無量財施無量人，亦不能得解脫分法；有人於
<lb ed="TX" n="0078a06"/>一時中以一把麨施一乞兒，能得如是解脫分法。有人乃於無量佛所受持禁戒，亦不能
<lb ed="TX" n="0078a07"/>得解脫分法；有人一日一夜受持八戒而能獲得解脫分法。有人於無量世無量佛所，受
<lb ed="TX" n="0078a08"/>持讀誦十二部經，亦不能得解脫分法，有人唯讀一四句偈，而能獲得解脫分法。何以
<lb ed="TX" n="0078a09"/>故？一切衆生心不同故。善男子！若人不能一心觀察生死過咎、涅槃安樂，如是之人
<lb ed="TX" n="0078a10"/>，雖復惠施、持戒、多聞，終不能得解脫分法。若能厭患生死過咎、深見涅槃功德安
<lb ed="TX" n="0078a11"/>樂，如是之人，雖復少施、少戒、少聞，卽能獲得解脫分法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0078a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0078a1201">善生問：具足幾多惠施、持戒、多聞，卽能得此解脫分之法體？佛答：不必定
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0079a" n="0079a"/>
<lb ed="TX" n="0079a01"/>數。或有以多施而不能得者，或有以少施而能得者。一把麨、卽一團之麵食。八戒
<lb ed="TX" n="0079a02"/>、卽八關齋戒：一、不殺，二、不盜，三、不淫，四、不妄語，五、不飮酒，六、
<lb ed="TX" n="0079a03"/>身不塗飾香鬘，七、不坐高廣大床，八、不歌舞觀聽，是爲八戒；不過午食，是爲
<lb ed="TX" n="0079a04"/>一齋。又有以多持戒而不得，以少持戒而得者。又有以無量多聞而不得，以持一四
<lb ed="TX" n="0079a05"/>句偈而得者。十二部、卽十二部分、十二部類之義。十二部者：一、契經，二、重
<lb ed="TX" n="0079a06"/>頌，三、諷誦，四、因緣，五、本事，六、本生，七、未曾有，八、譬喩，九、論
<lb ed="TX" n="0079a07"/>議，十、自說，十一、方廣，十二、授記。有說小乘只有九部，大乘爲十二部者；
<lb ed="TX" n="0079a08"/>有說小乘爲十一部，大乘加方廣爲十二部；以說大小乘皆具十二部者，爲善。偈、
<lb ed="TX" n="0079a09"/>卽伽陀，或四字一句，或五字、七字一句，每句字數均整，以四句爲一偈。得解脫
<lb ed="TX" n="0079a10"/>分與否，不以多少爲準，而以用心不同爲分別。有僅以修人天福報用心者，有以求
<lb ed="TX" n="0079a11"/>解脫生死用心者。求人天福者，雖多施、多戒、多聞亦不得解脫分；求了生死者，
<lb ed="TX" n="0079a12"/>雖少聞、少施、少戒亦得解脫分。解脫分、卽能得涅槃之因。涅槃者、卽眞解脫果
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0080a" n="0080a"/>
<lb ed="TX" n="0080a01"/>。知生死過患欲解脫，知涅槃安樂而趣求，故得解脫分也。涅槃、有翻爲滅，或滅
<lb ed="TX" n="0080a02"/>度，或寂滅，或圓寂者，以一切功德圓滿，一切過患寂滅爲義。三界之中，六道皆
<lb ed="TX" n="0080a03"/>無此安樂，惟解脫生死才有此安樂。所以平常修心之人，以存心爲最要。一切功德
<lb ed="TX" n="0080a04"/>如迴向人天福報，卽不得解脫分；如迴向無上菩提，卽得解脫分。卽念佛、坐禪人
<lb ed="TX" n="0080a05"/>，雖已得定，若不迴向菩提，未發眞無漏慧，亦不過得世間四禪、四定而已。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0080a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　得解脫時</cb:mulu><head>癸二　得解脫時</head>
<lb ed="TX" n="0080a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0080a0701">『善男子！得是法者，於三時中：佛出世時，緣覺出時，若無是二、阿迦尼吒天
<lb ed="TX" n="0080a08"/>說解脫時，是人聞已得解脫分。善男子！我於往昔初發心時，都不見佛及辟支佛，聞
<lb ed="TX" n="0080a09"/>淨居天說解脫法，我時聞已，卽便發心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0080a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0080a1001">此佛言得解脫之時。凡佛住世及佛法流行尙有經典存在於世時，卽爲佛出世時
<lb ed="TX" n="0080a11"/>。無佛經敎時，卽緣覺出時。緣覺雖不度生，而其神通威儀亦可起人信仰而發出世
<lb ed="TX" n="0080a12"/>之心。阿迦尼吒天，卽五不還天之色究竟天，皆證聲聞三果或位登大菩薩者生在其
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0081a" n="0081a"/>
<lb ed="TX" n="0081a01"/>中。淨居天、爲五不還天別名。卽釋尊在作悉達太子時，出城所遇沙門爲說解脫法
<lb ed="TX" n="0081a02"/>，亦卽淨居天所化，此卽以本生事來證明者。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0081a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸三　得解脫人</cb:mulu><head>癸三　得解脫人</head>
<lb ed="TX" n="0081a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0081a0401">『善男子！如是之法，非欲界天之所能得，何以故？以放逸故。亦非色天之所能
<lb ed="TX" n="0081a05"/>得，何以故？無三方便故。亦非無色天之所能得，何以故？無身、口故。是法體者，
<lb ed="TX" n="0081a06"/>是身、口、意。鬱單曰人亦所不得，何以故？無三方便故。是解脫分，三人能得：所
<lb ed="TX" n="0081a07"/>謂聲聞、緣覺、菩薩。衆生若遇善知識者，轉聲聞解脫得緣覺解脫，轉緣覺解脫得菩
<lb ed="TX" n="0081a08"/>薩解脫；菩薩所得解脫分法，不可退轉，不可失壞』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0081a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0081a0901">此說惟以人趣爲能得眞見道。欲界天享欲樂，無三方便，卽無施、戒、多聞。
<lb ed="TX" n="0081a10"/>無色界無身、無口，而得解脫分應以身、口、意三爲體，無色界缺二故不能得。鬱
<lb ed="TX" n="0081a11"/>單曰或譯<name role="" type="person">鬱單越</name>，卽<name role="" type="person">北俱盧洲</name>。此地福報最勝，故無貧富之分，無壽夭之別，亦無
<lb ed="TX" n="0081a12"/>惠施、持戒、多聞，因其無用之必要也。三人：卽聲聞人，緣覺人，菩薩人；卽以
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0082a" n="0082a"/>
<lb ed="TX" n="0082a01"/>人爲能得聲聞解脫，緣覺解脫，及菩薩解脫。又可由劣轉勝，由聲聞轉緣覺，由緣
<lb ed="TX" n="0082a02"/>覺轉菩薩。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0082a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　問得法相</cb:mulu><head>壬三　問得法相</head>
<lb ed="TX" n="0082a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　正明得相</cb:mulu><head>癸一　正明得相</head>
<lb ed="TX" n="0082a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0082a0501">善生言：『世尊！說法之人，復以何義能善分別如是等人有解脫分？如是等人無
<lb ed="TX" n="0082a06"/>解脫分』？『善男子！如是法者，二人所得：謂在家、出家。如是二人，至心聽法，
<lb ed="TX" n="0082a07"/>聽已受持，聞三惡苦心生怖畏，身毛皆豎，涕泣橫流，堅持齋戒，乃至小罪，不敢毀
<lb ed="TX" n="0082a08"/>犯，當知是人得解脫分法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0082a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0082a0901">至心、卽至誠懇切之心，聽後卽能受持實行。聞地獄、餓鬼、畜生之苦，皆係
<lb ed="TX" n="0082a10"/>造殺、盜、淫、妄等十惡業而生，卽生恐怖涕泣，持戒不犯，此種人可謂得解脫分
<lb ed="TX" n="0082a11"/>法之相。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0082a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　廣辨得人</cb:mulu><head>癸二　廣辨得人</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0083a" n="0083a"/>
<lb ed="TX" n="0083a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">子一　就五趣辨</cb:mulu><head>子一　就五趣辨</head>
<lb ed="TX" n="0083a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0083a0201">『善男子！諸外道等獲得非想非非想定，壽無量劫，若不能得解脫分法，當觀是
<lb ed="TX" n="0083a03"/>人爲地獄人。若復有人<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>經無量劫，受大苦惱，能得如是解脫分法，當觀是人
<lb ed="TX" n="0083a04"/>爲涅槃人。善男子！是故我於<name role="" type="person">鬱頭藍弗</name>生哀愍心，於提婆達不生憐心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0083a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0083a0501">外道得報，雖居最高之非想非非想天，經八萬大劫，而業報一盡卽落輪迴，難
<lb ed="TX" n="0083a06"/>免墮生地獄，故觀其爲地獄人。而地獄中如曾具有三方便得勝解者，已能得解脫分
<lb ed="TX" n="0083a07"/>，故觀其爲涅槃人。<name role="" type="person">鬱頭藍弗</name>、爲外道之最高者，佛得道後卽欲度之，而彼已生非
<lb ed="TX" n="0083a08"/>想非非想天。佛觀之，知其第二生卽轉畜生，第三生卽墮地獄，所以哀之。彼曾在
<lb ed="TX" n="0083a09"/>水邊修定，被水魚、樹鳥所擾，發願爲水獺害魚、鳥而生惡心，致將來墮畜生、地
<lb ed="TX" n="0083a10"/>獄。提婆達、此云天授，雖墮地獄，在法華經中提婆達多品，爲提婆達多授記成佛
<lb ed="TX" n="0083a11"/>，故雖在地獄，已具有解脫分矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0083a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">子二　就三乘辨</cb:mulu><head>子二　就三乘辨</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0084a" n="0084a"/>
<lb ed="TX" n="0084a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0084a0101">『善男子！如舍利弗等六萬劫中求菩提道，所以退者，以其未得解脫分法；雖爾
<lb ed="TX" n="0084a02"/>、猶勝緣覺根利。善男子！是法有三：謂下、中、上。下者聲聞，中者緣覺，上者諸
<lb ed="TX" n="0084a03"/>佛。善男子！有人勤求優婆塞戒，於無量世如聞而行，亦不得戒，有出家人求比丘戒
<lb ed="TX" n="0084a04"/>、比丘尼戒，於無量世如聞而行，亦不能得。何以故？不能獲得解脫分法故；可名修
<lb ed="TX" n="0084a05"/>戒，不名持戒。善男子！若諸菩薩得解脫分法，終不造業求生欲界、色、無色界，常
<lb ed="TX" n="0084a06"/>願生於益衆生處；若自定知有生天業，卽迴此業求生人中。業者，所謂施、戒、修定
<lb ed="TX" n="0084a07"/>。善男子！若聲聞人得解脫分，不過三身得具解脫；辟支佛人，亦復如是；菩薩摩訶
<lb ed="TX" n="0084a08"/>薩得解脫分法，雖復經由無量身中常不退轉，不退轉心，出勝一切聲聞、緣覺。善男
<lb ed="TX" n="0084a09"/>子！若得如是解脫分法，雖復少施得無量果，少戒、少聞亦復如是。是人假使處三惡
<lb ed="TX" n="0084a10"/>道，終不同彼三惡受苦。若諸菩薩獲得如是解脫分法，名調柔地，何故名爲調柔地耶
<lb ed="TX" n="0084a11"/>？一切煩惱漸微弱故，是名逆流。善男子！有四種人：一者、順生死流，二者、逆生
<lb ed="TX" n="0084a12"/>死流，三者、不順不逆，四者、到於彼岸。善男子！如是法者，於聲聞人名柔軟地，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0085a" n="0085a"/>
<lb ed="TX" n="0085a01"/>於諸菩薩亦名柔軟。復名喜地。以何義故名爲喜地？聞不退故；名菩薩故。以何義故
<lb ed="TX" n="0085a02"/>名爲菩薩？能常覺悟衆生心故。如是菩薩雖知外典，自不受持，亦不敎人。如是菩薩
<lb ed="TX" n="0085a03"/>不名人天，非五道攝，是名修行無障礙道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0085a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0085a0401">舍利子、此云鶖子，爲佛弟子，因已修得大乘勝解，故雖有退轉，猶勝緣覺。
<lb ed="TX" n="0085a05"/>未得勝解者，於戒卽爲修戒，不爲持戒⸺卽定共戒、道共戒⸺。業有善惡、有
<lb ed="TX" n="0085a06"/>漏無漏之分，此中爲不造三界業而修無漏三業，卽布施、持戒、修定、多聞之業。
<lb ed="TX" n="0085a07"/>人中易化，故迴生天業以生人中。須陀洹若得解脫分，但經三次生死身卽涅槃，不
<lb ed="TX" n="0085a08"/>必七返。須七返者，爲鈍根性。以無相布施而福德不可思量，故提婆達多在地獄，
<lb ed="TX" n="0085a09"/>阿難問其苦否？彼言：有如三禪之樂。以有勝解功德故。調柔地、卽勝解行地，或
<lb ed="TX" n="0085a10"/>登初地。此中之四種人：一者、凡夫之人，順生死流；二者、二乘之人，逆生死流
<lb ed="TX" n="0085a11"/>；三者、菩薩之人，不順不逆；四者、到彼岸人，爲佛，以涅槃功德妙用度生故。
<lb ed="TX" n="0085a12"/>喜地、卽初歡喜地，此地以前爲假名菩薩，此地以上是實義菩薩。覺悟衆生，卽是
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0086a" n="0086a"/>
<lb ed="TX" n="0086a01"/>菩提薩埵。外典雖知，不受持，亦不敎人，而惟受持佛法，敎以佛法。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0086a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸三　作菩提種</cb:mulu><head>癸三　作菩提種</head>
<lb ed="TX" n="0086a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0086a0301">『善男子！夫菩提者，有四種子：一者、不貪財物，二者、不惜身命，三者、修
<lb ed="TX" n="0086a04"/>行忍辱，四者、憐愍衆生。善男子！增長如是菩提種子，復有五事：一者、於己身中
<lb ed="TX" n="0086a05"/>不生輕想，言我不能得阿耨多羅三藐三菩提；二者、自身受苦，心不厭悔；三者、勤
<lb ed="TX" n="0086a06"/>行精進，不休不息；四者、救濟衆生無量苦惱；五者、常讚三寶微妙功德。有智之人
<lb ed="TX" n="0086a07"/>修菩提時，常當修集如是五事。增長熾然菩提種子，復有六事：所謂檀波羅蜜，乃至
<lb ed="TX" n="0086a08"/>般若波羅蜜。是六種事，因一事增，謂不放逸；菩薩放逸，不能增長如是六事，若不
<lb ed="TX" n="0086a09"/>放逸，則能增長。善男子！菩薩求於菩提之時，復有四事：一者、親近善友，二者、
<lb ed="TX" n="0086a10"/>心堅難壞，三者、能行難行，四者、憐愍衆生。復有四事：一者、見他得利心生歡喜
<lb ed="TX" n="0086a11"/>，二者、常樂稱讚他人功德，三者、常樂修集六念處法，四者、勤說生死所有過咎。
<lb ed="TX" n="0086a12"/>善男子！若有說言，離是八法得菩提者，無有是處。善男子！若有菩薩初發無上菩提
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0087a" n="0087a"/>
<lb ed="TX" n="0087a01"/>心時，卽得名爲無上福田，如是菩薩出勝一切世間之事及諸衆生。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0087a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0087a0201">四種種子，卽是悲心，修此四種種子，卽是修悲。復次、修者中五事、六事，
<lb ed="TX" n="0087a03"/>能增長此四種子。熾然、是最勝之意。而六波羅蜜又以一不放逸行而增長。善友、
<lb ed="TX" n="0087a04"/>指佛菩薩。六念：卽念佛、法、僧、戒、天、死⸺卽無常⸺。合兩種四事，卽
<lb ed="TX" n="0087a05"/>八法。初發菩提心，在理性上卽與佛無異，故得名爲無上福田。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0087a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸四　明佛難得</cb:mulu><head>癸四　明佛難得</head>
<lb ed="TX" n="0087a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0087a0701">『善男子！雖有人言：無量世界有無量佛，然此佛道甚爲難得。何以故？世界無
<lb ed="TX" n="0087a08"/>邊，衆生亦爾；衆生無邊，佛亦如是。假使佛道當易得者，一佛世尊則應化度一切衆
<lb ed="TX" n="0087a09"/>生！若爾者，世界衆生則爲有邊。善男子！佛出世時，能度九萬九那由他人，聲聞弟
<lb ed="TX" n="0087a10"/>子度一那由他，而諸衆生猶不可盡，故名無邊。是故我於聲聞經說無十方佛，所以者
<lb ed="TX" n="0087a11"/>何？恐諸衆生輕佛道故。諸佛聖道，非世所攝，是故如來說無虛妄。如來世尊無有妒
<lb ed="TX" n="0087a12"/>心，以難得故，說無十方諸佛世尊。善男子！無量衆生發菩提心，不能究竟行菩薩道
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0088a" n="0088a"/>
<lb ed="TX" n="0088a01"/>。若人難言：若有現在無量諸佛，何故經中但說過去、未來二世有無量佛，不說現在
<lb ed="TX" n="0088a02"/>無量佛耶？善男子！我一國說過去、未來有恆沙佛，現在世中唯一佛耳。善男子！眞
<lb ed="TX" n="0088a03"/>實義者，能得佛道無量衆生，修行佛道多有退轉，時有一人乃能得度，如菴羅華及魚
<lb ed="TX" n="0088a04"/>子等。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0088a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0088a0501">此言佛不易成。若佛易成，則衆生當有窮盡，而與世界皆有邊矣。那由他、此
<lb ed="TX" n="0088a06"/>云億，佛及弟子，能度此多衆生，而衆生猶不可盡，證明佛之難成，恐衆生輕佛也
<lb ed="TX" n="0088a07"/>。從佛非世間攝之理，故言十方世界無佛。初發心者雖多，而退墮者尤多，故歷長
<lb ed="TX" n="0088a08"/>時間方有一人成佛。三千諸佛名經等，不言現世有多佛，乃據小乘以說。其實、現
<lb ed="TX" n="0088a09"/>在有多佛也。菴羅樹、幾千幾百花而間結一二子，水中魚子亦幾千幾百子偶成一二
<lb ed="TX" n="0088a10"/>魚，譬發心雖多而成佛者少，以見得佛之難能可貴！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0088a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸五　顯在家勝</cb:mulu><head>癸五　顯在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0088a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0088a1201">『善男子！菩薩有二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩得解脫分法，是不
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0089a" n="0089a"/>
<lb ed="TX" n="0089a01"/>爲難；在家得者，是乃爲難。何以故？在家之人，多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0089a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0089a0201">此顯在家菩薩惡因緣所纏繞多於出家之人，故說出家菩薩得解脫分法不爲難，
<lb ed="TX" n="0089a03"/>而在家之人則爲難能可貴也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0089a04"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0089a0401">三種菩提品第五</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0089a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0089a0501">三種菩提，卽聲聞、緣覺及諸佛菩提。此品宗旨，在從三種菩提中辨出諸佛菩
<lb ed="TX" n="0089a06"/>提爲最勝。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0089a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊二　別策勝願</cb:mulu><head>戊二　別策勝願</head>
<lb ed="TX" n="0089a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己一　辨勝策發</cb:mulu><head>己一　辨勝策發</head>
<lb ed="TX" n="0089a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　辨三種菩提策發</cb:mulu><head>庚一　辨三種菩提策發</head>
<lb ed="TX" n="0089a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　善生問</cb:mulu><head>辛一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0089a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0089a1101">善生言：『世尊！如佛所說菩薩有二種：一者、在家，二者、出家。菩提三種：
<lb ed="TX" n="0089a12"/>一者、聲聞菩提，二者、緣覺菩提，三者、諸佛菩提。若得菩提名爲佛者，何故聲聞
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0090a" n="0090a"/>
<lb ed="TX" n="0090a01"/>、辟支佛人不名爲佛？若覺法性名爲佛者，聲聞、緣覺亦覺法性，以何緣故不名爲佛
<lb ed="TX" n="0090a02"/>？若一切智名爲佛者，聲聞、緣覺亦一切智，復以何故不名爲佛？言一切者，卽是四
<lb ed="TX" n="0090a03"/>諦。』</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0090a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0090a0401">三種菩提，卽文中所講聲聞、緣覺及諸佛菩提。證聲聞菩提卽阿羅漢果，證緣
<lb ed="TX" n="0090a05"/>覺菩提卽辟支佛果，此二雖得解脫生死而不得謂無上菩提；要得諸佛無上菩提，才
<lb ed="TX" n="0090a06"/>是眞正菩提。辨明三種菩提，須捨劣取勝。此品仍由善生問，佛答，本經各品皆然
<lb ed="TX" n="0090a07"/>，如金剛經爲須菩提問、佛問之類。問意：以聲聞聞佛說四諦法之聲而證阿羅漢之
<lb ed="TX" n="0090a08"/>果，緣覺由觀察因緣而覺悟，同得一種菩提，何故聲聞名爲聲聞，緣覺名爲緣覺，
<lb ed="TX" n="0090a09"/>均不名佛？若覺法性名爲佛者，聲聞、緣覺亦覺法性；若一切智名爲佛，聲聞、緣
<lb ed="TX" n="0090a10"/>覺亦知一切法，何故不名爲佛？以四諦卽攝一切法⸺苦集攝世間果因；滅卽解脫
<lb ed="TX" n="0090a11"/>生死而證涅槃，道卽達涅槃之方法，則攝出世果因⸺，何以聲聞、緣覺不名爲佛
<lb ed="TX" n="0090a12"/>？以上有三種問意，蓋欲起佛說三種之差別也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0091a" n="0091a"/>
<lb ed="TX" n="0091a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　如來答</cb:mulu><head>辛二　如來答</head>
<lb ed="TX" n="0091a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　就所問三義答</cb:mulu><head>壬一　就所問三義答</head>
<lb ed="TX" n="0091a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0091a0301">佛言：『善男子！菩提有三種：一者、從聞而得，二者、從思惟得，一者、從修
<lb ed="TX" n="0091a04"/>而得。聲聞之人從聞得故，不名爲佛；辟支佛人從思惟已少分覺故，名辟支佛；如來
<lb ed="TX" n="0091a05"/>無師，不依聞、思，從修而得覺悟一切，是故名佛。善男子！了知法性，故名爲佛。
<lb ed="TX" n="0091a06"/>法性二種：一者、總相，二者、別相。聲聞之人，總相知故不名爲佛；辟支佛人同知
<lb ed="TX" n="0091a07"/>總相，不從聞故，名辟支佛，不名爲佛；如來世尊，總相、別相一切覺了，不依聞、
<lb ed="TX" n="0091a08"/>思，無師獨悟，從修而得，故名爲佛。善男子！如來世尊緣智具足，聲聞、緣覺雖知
<lb ed="TX" n="0091a09"/>四諦，緣智不具足，以是義故，不得名佛；如來世尊緣智具足，故得名佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0091a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0091a1001">聲聞須從佛聞法而得菩提；緣覺不必聞佛說法，卽以思惟而得菩提；如來無師
<lb ed="TX" n="0091a11"/>，從修而得一切覺悟，乃成無上菩提。所以菩薩發心修行，雖亦藉佛所說法爲方便
<lb ed="TX" n="0091a12"/>，而由離言妙悟，不同聲聞之拘執法相；菩薩了諸法性空，由修遍覺，辟支佛只有
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0092a" n="0092a"/>
<lb ed="TX" n="0092a01"/>少分覺，未爲深廣圓滿；眞要得一切智，須以無師智離一切語言文字修證而得。佛
<lb ed="TX" n="0092a02"/>又能爲一切衆生之機說法，亦非聲聞、緣覺所能。所覺法性，有總相、別相之分。
<lb ed="TX" n="0092a03"/>達五蘊和合空無人我爲總相智，辟支佛以自思惟亦只了總相，了別相則五蘊之法一
<lb ed="TX" n="0092a04"/>一皆空，無有自性。此旣從修而得，一切言語文字皆無所用，以無分別而證知者爲
<lb ed="TX" n="0092a05"/>妙智，故名爲佛。以一切法爲所緣境，而佛智緣之無不圓滿。此佛境界，非聲聞、
<lb ed="TX" n="0092a06"/>緣覺僅於所緣境知其總相者所堪比，以彼不具遍正覺故，不名爲佛。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0092a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　別增擧八事辨</cb:mulu><head>壬二　別增擧八事辨</head>
<lb ed="TX" n="0092a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0092a0801">『善男子！如恆河水，三獸俱渡，兔、馬、香象。兔不至底，浮水而過；馬或至
<lb ed="TX" n="0092a09"/>底，或不至底；象則盡底。恆河水者，卽是十二因緣河也。聲聞渡時，猶如彼兔；緣
<lb ed="TX" n="0092a10"/>覺渡時，猶如彼馬；如來渡時，如彼香象，是故如來得名爲佛。聲聞、緣覺雖斷煩惱
<lb ed="TX" n="0092a11"/>，不斷習氣，如來能拔一切煩惱、習氣根原，故名爲佛。善男子！疑有二種：一、煩
<lb ed="TX" n="0092a12"/>惱疑，二、無記疑。二乘之人斷煩惱疑，不斷無記，如來悉斷如是二疑，是故名佛。
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0093a" n="0093a"/>
<lb ed="TX" n="0093a01"/>善男子！聲聞之人厭於多聞，緣覺之人厭於思惟，佛於是二心無疲厭，故名爲佛。善
<lb ed="TX" n="0093a02"/>男子！譬如淨物，置之淨器，表裏俱淨；聲聞、緣覺智雖淸淨而器不淨，如來不爾，
<lb ed="TX" n="0093a03"/>智器俱淨，是故名佛。善男子！淨有二種：一者、智淨，二者、行淨。聲聞、緣覺雖
<lb ed="TX" n="0093a04"/>有淨智，行不淸淨；如來世尊智、行俱淨，是故名佛。善男子！聲聞、緣覺其行有邊
<lb ed="TX" n="0093a05"/>，如來世尊其行無邊，是故名佛。善男子！如來世尊能於一念破壞二障：一者、智障
<lb ed="TX" n="0093a06"/>，二者、解脫障，是故名佛。如來具足智因、智果，是故名佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0093a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0093a0701">一、恆河、爲印度最大之河，香象、爲最大之象。此譬以恆河水喩十二因緣生
<lb ed="TX" n="0093a08"/>死流轉大河，以兔喩聲聞，以馬喩緣覺，以香象喩佛；三獸雖同渡河，而唯象達河
<lb ed="TX" n="0093a09"/>底。二、聲聞、緣覺僅斷煩惱，不斷習氣，如兔馬勉強渡河而不徹底，佛則徹底，
<lb ed="TX" n="0093a10"/>斷其根本。三、疑爲六根本煩惱之一，煩惱疑障善法使之不生；無記疑如地球爲多
<lb ed="TX" n="0093a11"/>少微塵所成，有多少斤兩，聲聞、緣覺不須明白，而佛則悉知之，所謂佛於恆沙世
<lb ed="TX" n="0093a12"/>界一滴之雨，皆知頭數。四、聲聞從佛聞聲得悟生空而不願多聞；緣覺雖以思惟而
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0094a" n="0094a"/>
<lb ed="TX" n="0094a01"/>悟生空，亦不願多所思惟，唯佛則於山河大地微塵草木無不了知，於聞、於思心無
<lb ed="TX" n="0094a02"/>疲厭。五、智慧喩物，身心喩器。聲聞、緣覺之身心，爲業報所成，故須灰身泯智
<lb ed="TX" n="0094a03"/>，方得無餘涅槃，有餘身心則非究竟淸淨。六、聲聞、緣覺習氣未淨，所以身心有
<lb ed="TX" n="0094a04"/>時於行不淨，佛則無不淸淨。七、聲聞、緣覺其行自利利他，俱有邊際限量，佛則
<lb ed="TX" n="0094a05"/>俱無邊際限量。八、佛於最後一念，能斷二障，智障卽所知障，解脫障卽煩惱障，
<lb ed="TX" n="0094a06"/>前障菩提，後障涅槃。智因、卽菩提心等，智果、卽佛果。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0094a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　廣明佛功德辨</cb:mulu><head>壬三　廣明佛功德辨</head>
<lb ed="TX" n="0094a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　總示佛功德</cb:mulu><head>癸一　總示佛功德</head>
<lb ed="TX" n="0094a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0094a0901">『善男子！如來出言，無二無謬，亦無虛妄，智慧無礙，樂說亦爾，具足因智、
<lb ed="TX" n="0094a10"/>時智、相智，無有覆藏，不須守護，無能說過，悉知一切衆生煩惱起結因緣、滅結因
<lb ed="TX" n="0094a11"/>緣，世間八法所不能汙，有大憐愍，救拔苦惱，具足十力、四無所畏、大悲、三念，
<lb ed="TX" n="0094a12"/>身心二力悉皆滿足。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0095a" n="0095a"/>
<lb ed="TX" n="0095a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0095a0101">此總示佛功德智慧。無障礙樂說、卽隨意所說。了知一切衆生心行，卽因智。
<lb ed="TX" n="0095a02"/>知一切時，爲時智。知一切因相、果相、差別相等，爲相智。三業淸淨，全無過失
<lb ed="TX" n="0095a03"/>，故不覆藏守護。結、卽煩惱，起結、卽起煩惱，滅結、卽滅煩惱。八法：卽利、
<lb ed="TX" n="0095a04"/>衰、毀、譽、稱、譏、苦、樂之八風。於衆生之大苦惱、能憐愍之。十力：一、知
<lb ed="TX" n="0095a05"/>是處非處智力，卽知事理是非之力。二、知三世業報智力。三、知諸禪、解脫、三
<lb ed="TX" n="0095a06"/>昧智力。四、知衆生心性之力。五、知種種解智力。六、知種種界智力。七、知一
<lb ed="TX" n="0095a07"/>切所至道智力。八、知天眼無礙智力。九、知宿命無漏智力。十、知永斷習氣智力
<lb ed="TX" n="0095a08"/>。四無所畏：一、說一切智無所畏，謂大衆中作獅子吼，我爲一切正智之人，無怖
<lb ed="TX" n="0095a09"/>心也。二、說漏盡無所畏，謂說我已斷盡一切煩惱。三、說障道無所畏，謂說煩惱
<lb ed="TX" n="0095a10"/>等障法，無有怖心。四、說盡苦道無所怖畏。佛能在大衆中作獅子吼：言我爲一切
<lb ed="TX" n="0095a11"/>智者，斷盡一切煩惱，能說起何業、得何果，及知苦之滅盡；由此四無畏，能於大
<lb ed="TX" n="0095a12"/>衆中分明決定而說，毫無怖畏。大悲不必待緣，衆生信與不信，佛亦無喜與憂。因
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0096a" n="0096a"/>
<lb ed="TX" n="0096a01"/>此身心二力，皆得充滿。世人言：有志者，事竟成。但初發菩提心，雖有大悲救他
<lb ed="TX" n="0096a02"/>之志，尙無其力，故須精進培養成身心二力。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0096a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　別顯身心力</cb:mulu><head>癸二　別顯身心力</head>
<lb ed="TX" n="0096a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0096a0401">『云何身力滿足？善男子！<name role="" type="person">三十三天</name>有一大城，名曰善見，其城縱廣滿十萬里，
<lb ed="TX" n="0096a05"/>宮室百萬，諸天一千六十六萬六千六百六十有六。夏三月時，釋提桓因欲往波利質多
<lb ed="TX" n="0096a06"/>林中歡娛受樂。由乾陀山有一香象名伊羅缽那，具足七頭，帝釋發念，象知卽來，善
<lb ed="TX" n="0096a07"/>見城中所有諸天處其頭上，旋行而往。其林去城五十由延，是象身力出勝一切香象身
<lb ed="TX" n="0096a08"/>力。正使和合如是香象一萬八千，其力唯敵佛一節力，是故身力出勝一切衆生之力。
<lb ed="TX" n="0096a09"/>世界無邊，衆生亦爾；如來心力，亦復無邊。是故如來獨得名佛，非二乘人名爲佛也
<lb ed="TX" n="0096a10"/>。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0096a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0096a1101"><name role="" type="person">三十三天</name>、爲欲界第二天，其頂之城，名善見城。釋提桓因、卽<name role="" type="person">三十三天</name>之天
<lb ed="TX" n="0096a12"/>主。波利質多樹、義爲香遍樹，爲樹中之王。乾陀山、卽香樹山。伊羅缽那、卽熱
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0097a" n="0097a"/>
<lb ed="TX" n="0097a01"/>臭樹而大。所有諸天、卽一千六十六萬餘天，俱能變化，隨意大小，可處香象之頭
<lb ed="TX" n="0097a02"/>上。由延、又謂由旬，正譯踰繕那，印度三十里之數。卽合如是香象一萬八千之力
<lb ed="TX" n="0097a03"/>，僅敵佛之一節力。以世界無邊，衆生亦爾，形容佛心力之無邊。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0097a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸三　列擧諸德號</cb:mulu><head>癸三　列擧諸德號</head>
<lb ed="TX" n="0097a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0097a0501">『以是義故，名無上師，名大丈夫，人中香象，師子，龍王，調御示導名大船師
<lb ed="TX" n="0097a06"/>，名大醫師，大牛之王，人中牛王，名淨蓮華，無師獨覺，爲諸衆生之眼目也。是大
<lb ed="TX" n="0097a07"/>施主，是大沙門，大婆羅門，寂靜持戒，勤行精進，到於彼岸，獲得解脫。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0097a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0097a0801">人天師中，佛爲無上，故名無上師。能調御衆生，故名大丈夫。能渡一切衆生
<lb ed="TX" n="0097a09"/>到道岸，故名大船師。能醫一切衆生心病，故名大醫師。人比常牛，故佛比大牛王
<lb ed="TX" n="0097a10"/>。一切淸淨，故名佛淨蓮華。菩提樹下無師獨悟，故爲無師獨覺。能指示衆生覺路
<lb ed="TX" n="0097a11"/>，故爲衆生眼目。爲一切施，故是大施主。沙門、爲出家之通稱。婆羅門爲淸淨之
<lb ed="TX" n="0097a12"/>裔，佛爲出家之最極淸淨者，故稱大沙門、大婆羅門。身心淸淨，故名寂靜。能止
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0098a" n="0098a"/>
<lb ed="TX" n="0098a01"/>惡行善，持戒不退，勤行精進，故得究竟解脫也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸四　結非聲緣比</cb:mulu><head>癸四　結非聲緣比</head>
<lb ed="TX" n="0098a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0098a0301">『善男子！聲聞、緣覺雖有菩提，都無是事，是故名佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0098a0401">聲聞、緣覺都無上述佛之功德，故惟有佛得名爲佛。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬四　結在家菩薩勝</cb:mulu><head>壬四　結在家菩薩勝</head>
<lb ed="TX" n="0098a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0098a0601">『善男子！菩薩有二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩分別如是三種菩提
<lb ed="TX" n="0098a07"/>，是不爲難；在家分別，是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0098a0801">此中仍警策在家菩薩，環境惡劣，甚難辨識如是三種菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a09"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0098a0901">修三十二相業品第六</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0098a1001">欲成最勝菩提，須修三十二相福業之因，此品次在第六，故題爲修三十二相業
<lb ed="TX" n="0098a11"/>品第六。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　修三十二相策發</cb:mulu><head>庚二　修三十二相策發</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0099a" n="0099a"/>
<lb ed="TX" n="0099a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　善生躡問</cb:mulu><head>辛一　善生躡問</head>
<lb ed="TX" n="0099a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0099a0201">善生言：『世尊！如佛所說菩薩身力，何時成就』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0099a0301">善生跟躡上文，卽問佛之身力何時成就？</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　如來廣說</cb:mulu><head>辛二　如來廣說</head>
<lb ed="TX" n="0099a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　正答得成身力</cb:mulu><head>壬一　正答得成身力</head>
<lb ed="TX" n="0099a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0099a0601">佛言：『善男子！初修三十二相業時。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0099a0701">佛答上述佛之身力，卽成就三十二相業時。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　總明修相功德</cb:mulu><head>壬二　總明修相功德</head>
<lb ed="TX" n="0099a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　略明功德</cb:mulu><head>癸一　略明功德</head>
<lb ed="TX" n="0099a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0099a1001">『善男子！菩薩修集如是業時，得名菩薩，兼得二定：一者、菩提定，二、有定
<lb ed="TX" n="0099a11"/>。復得二定：一者、知宿命定，二者、生正法因定。善男子！菩薩從修三十二相業乃
<lb ed="TX" n="0099a12"/>至得阿耨多羅三藐三菩提，於其中間，多聞無厭。菩薩摩訶薩修一一相，以百福德而
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0100a" n="0100a"/>
<lb ed="TX" n="0100a01"/>爲圍繞。修心五十，具心五十，是則名爲百種福德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0100a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0100a0201">此爲眞正菩薩，以修集三十二相之業故。趣向無上菩提決定時，卽得菩提定。
<lb ed="TX" n="0100a03"/>於二十五有之中不墮三惡道，謂之有定。知自己宿命，爲知宿命定。能了解正法，
<lb ed="TX" n="0100a04"/>修行正法，爲生正法因定。自初發心修三十二相業，乃至得無上遍正覺，於中多聞
<lb ed="TX" n="0100a05"/>無厭。一種相有百福德者，修心五十、卽十善法一一各有五善根，合爲五十；到具
<lb ed="TX" n="0100a06"/>心時，十善法亦各有五善根，合亦五十；是名百福德。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0100a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　較顯功德</cb:mulu><head>癸二　較顯功德</head>
<lb ed="TX" n="0100a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0100a0801">『善男子！一切世間所有福德，不及如來一毛功德；如來一切毛孔功德，不如一
<lb ed="TX" n="0100a09"/>好功德；聚合八十種好功德，不及一相功德；一切相功德，不如白毫相功德；白毫功
<lb ed="TX" n="0100a10"/>德，復不得及無見頂相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0100a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0100a1101">世間所有福德不及佛之一毛孔功德，卽以三界之功德與佛之一毛較。白毫相、
<lb ed="TX" n="0100a12"/>卽眉間白毫光相。佛說法華經，卽放眉間白毫相光；說楞嚴經，卽放無見頂相光。
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0101a" n="0101a"/>
<lb ed="TX" n="0101a01"/>白毫相與無見頂相，爲相之最勝者。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0101a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸三　出修相人</cb:mulu><head>癸三　出修相人</head>
<lb ed="TX" n="0101a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0101a0301">『善男子！菩薩常於無量劫中，爲諸衆生作大利益，至心勤作一切善業，是故如
<lb ed="TX" n="0101a04"/>來成就具足無量功德；是三十二相，卽是大悲之果報也。轉輪聖王雖有是相，相不明
<lb ed="TX" n="0101a05"/>了具足成就。是相業體，卽身、口、意業。修是業時，非於天中、北鬱單曰，唯在三
<lb ed="TX" n="0101a06"/>方，男子之身，非女人身也。菩薩摩訶薩修是業已，名爲滿三阿僧祇劫，次第獲得阿
<lb ed="TX" n="0101a07"/>耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0101a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0101a0801">三十二相卽大悲之果報，以因中修大悲而得此三十二相之功果也。輪王、有金
<lb ed="TX" n="0101a09"/>、銀、銅、鐵、之四種，轉輪王卽金輪王，王四天下。金輪王雖具三十二相，不及
<lb ed="TX" n="0101a10"/>佛果三十二相光明顯現。成就三十二相業，卽以身、口、意三業而成。三方爲：東
<lb ed="TX" n="0101a11"/>勝神洲，西牛賀洲，<name role="" type="person">南贍部洲</name>，此三洲能修三十二相業。男子相亦爲三十二相之一
<lb ed="TX" n="0101a12"/>。三十二相修滿，卽滿三無數劫，次第獲得無上遍正覺。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0102a" n="0102a"/>
<lb ed="TX" n="0102a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸四　示修相時</cb:mulu><head>癸四　示修相時</head>
<lb ed="TX" n="0102a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0102a0201">『善男子！我於往昔寶頂佛所，滿足第一阿僧祇劫；然燈佛所，滿足第二阿僧祇
<lb ed="TX" n="0102a03"/>劫；迦葉佛所，滿足第三阿僧祇劫。善男子！我於往昔釋迦牟尼佛所，始發阿耨多羅
<lb ed="TX" n="0102a04"/>三藐三菩提心，發是心已，供養無量恆沙諸佛，種諸善根，修道持戒，精進多聞。善
<lb ed="TX" n="0102a05"/>男子！菩薩摩訶薩修是三十二相業已，了了自知定得阿耨多羅三藐三菩提，如觀掌中
<lb ed="TX" n="0102a06"/>菴摩勒果。其業雖定，修時次第不必定也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0102a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0102a0701">迦葉佛爲賢劫第三佛，卽釋迦佛之前一佛。此中釋迦佛，卽古釋迦佛。滿三十
<lb ed="TX" n="0102a08"/>二相業時，明白自知成佛。菴摩勒果，此云難分別果，印度人常握置掌中，取『如
<lb ed="TX" n="0102a09"/>示諸掌』意。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0102a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　別明修相次第</cb:mulu><head>壬三　別明修相次第</head>
<lb ed="TX" n="0102a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　汎說先修何相</cb:mulu><head>癸一　汎說先修何相</head>
<lb ed="TX" n="0102a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0102a1201">『或有人言：如來先得牛王眼相，何以故？爲菩薩時，於無量世，樂以善眼和視
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0103a" n="0103a"/>
<lb ed="TX" n="0103a01"/>衆生，是故先得牛王眼相；次得餘相。或有說言：如來先得八梵音相，餘次第得。何
<lb ed="TX" n="0103a02"/>以故？爲菩薩時，於無量世，恆以軟語、先語、實語，敎化衆生，是故先得八梵音相
<lb ed="TX" n="0103a03"/>。或有說言：如來先得無見頂相，餘次第得。何以故？爲菩薩時，於無量世，供養師
<lb ed="TX" n="0103a04"/>長、諸佛、菩薩、頭頂禮拜破憍慢故，是故先得無見頂相。或有說言：如來先得白毫
<lb ed="TX" n="0103a05"/>毛相，餘次第得。何以故？爲菩薩時，於無量世，不誑一切諸衆生故，是故先得眉間
<lb ed="TX" n="0103a06"/>毫相。善男子！除佛世尊，餘無能說如是相業。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0103a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0103a0701">此是汎說先修何相。前說已成三十二相功德，未明先修何相？佛言：修時次第
<lb ed="TX" n="0103a08"/>不必拘限先修何相，蓋應隨機緣之先後發起而定。自來多有人言先修何相者。牛王
<lb ed="TX" n="0103a09"/>眼相者，卽靑蓮花目，所謂目紺靑相。和視者，卽和平慈視。八梵音相者，卽於一
<lb ed="TX" n="0103a10"/>音有八種功德相。先語者，如於兩人對語時而先發。實語、卽眞實語。無見頂相者
<lb ed="TX" n="0103a11"/>，以佛初生時，其姨母不能見其頂，持地菩薩觀至上方無量世界，亦不能見此無見
<lb ed="TX" n="0103a12"/>頂。此正顯一切法之妙眞如相，所謂一相無相，言語道斷，心行處滅之無對待妙理
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0104a" n="0104a"/>
<lb ed="TX" n="0104a01"/>，故難可見。佛爲至尊無上；菩薩爲先進，或同輩之有德者。頭頂禮拜、卽五體投
<lb ed="TX" n="0104a02"/>地，在頂禮之中有種種儀式也。憍、是小隨煩惱，以著己功德者爲性。慢、爲根本
<lb ed="TX" n="0104a03"/>煩惱，有七慢、九慢之分，恃己凌人爲慢。世界不平之事，皆由慢心而起，其根本
<lb ed="TX" n="0104a04"/>在有我見。接諸佛菩薩之足以破其憍慢，則能達一切平等。常人以憍慢故，不平等
<lb ed="TX" n="0104a05"/>故，不能得此無見頂相。白毫毛相者，毛字、可改作光字，他經俱作光，毛與毫同
<lb ed="TX" n="0104a06"/>。白毫光相，透明有光，細長而能卷舒自在，因不誑衆生而成，此表中道實相。雖
<lb ed="TX" n="0104a07"/>有此先修何相諸說，以佛之意，不必定言何先何後，隨緣修之可也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0104a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　正明修相次第</cb:mulu><head>癸二　正明修相次第</head>
<lb ed="TX" n="0104a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0104a0901">『善男子！或復有人次第說言：如來先得足下平相，餘次第得。何以故？爲菩薩
<lb ed="TX" n="0104a10"/>時，於無量世，布施、持戒，修集道時，其心不動，是故先得足下平相。得是相已，
<lb ed="TX" n="0104a11"/>次第獲得足下輪相。何以故？爲菩薩時，於無量世，供養父母、師長、善友，如法擁
<lb ed="TX" n="0104a12"/>護一切衆生，是故次得手足輪相。得是相已，次第獲得纖長指相。何以故？爲菩薩時
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0105a" n="0105a"/>
<lb ed="TX" n="0105a01"/>，至心受持第一、第四優婆塞戒，是故次得纖長指相，足跟長相。得是相已，次第獲
<lb ed="TX" n="0105a02"/>得身傭滿相。何以故？爲菩薩時，善受師長、父母、善友所敎敕故，是故次得身傭滿
<lb ed="TX" n="0105a03"/>相。得是相已。次得手足合網縵相。何以故？爲菩薩時，以四攝法攝衆生故，是故次
<lb ed="TX" n="0105a04"/>得手足網縵相。得是相已，次第獲得手足柔軟勝餘身相。何以故？爲菩薩時，於無量
<lb ed="TX" n="0105a05"/>世，以手摩洗師長、父母身，除去垢穢，香油塗之，是故次得手足軟相。得是相已，
<lb ed="TX" n="0105a06"/>次得身毛上向靡相。何以故？爲菩薩時，於無量世，常化衆生，令修施、戒一切善法
<lb ed="TX" n="0105a07"/>，是故次得毛上靡相。得是相已，次第獲得鹿王腨相。何以故？爲菩薩時，至心聽法
<lb ed="TX" n="0105a08"/>，志心說法爲壞生死諸過咎故，是故次得鹿王腨相。得是相已、次第獲得身方圓相，
<lb ed="TX" n="0105a09"/>如<name role="" type="person">尼拘陀</name>樹王。何以故？爲菩薩時，於無量世，常施一切衆生病藥，是故次得身方圓
<lb ed="TX" n="0105a10"/>相。得是相已，次第獲得手過膝相。何以故？爲菩薩時，終不欺誑一切賢聖、父母、
<lb ed="TX" n="0105a11"/>師長、善友知識，是故次得手過膝相。得是相已，次得象王馬王藏相。何以故？爲菩
<lb ed="TX" n="0105a12"/>薩時，於無量世，見怖畏者能爲救護，心生慚愧，不說他過，善覆人罪，是故次得象
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0106a" n="0106a"/>
<lb ed="TX" n="0106a01"/>馬藏相。得是相已，次得軟身，一一孔中一毛生相。何以故？爲菩薩時，於無量世，
<lb ed="TX" n="0106a02"/>親近智者，樂聞樂論，聞已樂修，樂治道路，除去棘<anchor xml:id="nkr_note_add_0106a0201" n="0106a0201"/><anchor xml:id="beg0106a0201" n="0106a0201"/>剌<anchor xml:id="end0106a0201"/>，是故次得皮膚柔軟，一一孔
<lb ed="TX" n="0106a03"/>中一毛生相。得是相已。次第獲得身金色相。何以故？爲菩薩時，於無量世常施衆生
<lb ed="TX" n="0106a04"/>房舍臥具，飮食、燈明，是故次得金色身相。得是相已，次第獲得七處滿相。何以故
<lb ed="TX" n="0106a05"/>？爲菩薩時，於無量世，可瞋之處不生瞋心，樂施衆生隨意所須，是故次得七處滿相
<lb ed="TX" n="0106a06"/>。得是相已，次第獲得缺骨滿相。何以故？爲菩薩時，於無量世，善能分別善不善相
<lb ed="TX" n="0106a07"/>，言無錯謬，不說無義，可受之法口常宣說，不可受者不妄宣傳，是故次得缺骨滿相
<lb ed="TX" n="0106a08"/>。得是相已，次得二相：一者、上身，二者、頰車，皆如師子。何以故？爲菩薩時，
<lb ed="TX" n="0106a09"/>於無量世，自無兩舌，敎他不爲，是故次得如是二相。得是相已，次得三相：一、四
<lb ed="TX" n="0106a10"/>十齒，二、白淨相，三、齊密相。何以故？爲菩薩時，於無量世，以十善法淨化衆生
<lb ed="TX" n="0106a11"/>，衆生受已，心生歡喜，常樂稱揚他人功德，是故次得如是三相。得是相已，次第獲
<lb ed="TX" n="0106a12"/>得四牙白相。何以故？爲菩薩時，於無量世修欲界慈，樂思善法，是故次得四牙白相
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0107a" n="0107a"/>
<lb ed="TX" n="0107a01"/>。得是相已，次得味中最上味相。何以故？爲菩薩時，於無量世不待求已然後方施，
<lb ed="TX" n="0107a02"/>是故次得味上味相。得是相已，次得二相：一者、肉髻，二、廣長舌。何以故？爲菩
<lb ed="TX" n="0107a03"/>薩時，於無量世，至心受持十善法敎，兼化衆生，是故次得如是二相。得是相已，次
<lb ed="TX" n="0107a04"/>得梵音相。何以故？爲菩薩時，於無量世，自不惡口，敎他不爲，是故次得梵音聲相
<lb ed="TX" n="0107a05"/>。得是相已，次得牛王紺色目相。何以故？爲菩薩時，於無量世，等以慈善視怨親故
<lb ed="TX" n="0107a06"/>，是故次得牛王目相。得是相已，次得白毫相。何以故？爲菩薩時，於無量世宣說正
<lb ed="TX" n="0107a07"/>法，實法不虛，是故次得白毫光相。得是相已，次得無見頂相。何以故？爲菩薩時，
<lb ed="TX" n="0107a08"/>於無量世，頭頂禮拜一切聖賢、師長、父母，尊重讚歎，恭敬供養，是故獲得無見頂
<lb ed="TX" n="0107a09"/>相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0107a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0107a1001">此言次第，僅二十八種相，與他經論，有不盡同者：一、足下平相。道、卽菩
<lb ed="TX" n="0107a11"/>薩道，達一切法空平等，其心如實不動。二、足下輪相者，卽足下千輻輪相。擁護
<lb ed="TX" n="0107a12"/>、卽愛護。三、四、五、足跟長爲二相：纖長指相者，此處亦重持在家戒；足跟長
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0108a" n="0108a"/>
<lb ed="TX" n="0108a01"/>者，卽足跟圓滿。此中攝三相：纖長、及足跌端厚、並足圓滿。六、身分傭滿者，
<lb ed="TX" n="0108a02"/>卽身分圓滿。前一相包括三相，此一相卽爲第六。七、四攝：卽布施、愛語、同事
<lb ed="TX" n="0108a03"/>、利行。網縵、卽指間之網。八、柔軟、在他處又謂網軟。九、上向靡、卽毛向上
<lb ed="TX" n="0108a04"/>。十、鹿王、爲鹿中之最美滿者。腨、卽足脛。十一、<name role="" type="person">尼拘陀</name>樹，其幹端直，衆生
<lb ed="TX" n="0108a05"/>身不端正圓滿，故無此相。十二、手足過膝、卽能立身摩膝。十三、藏相、他處又
<lb ed="TX" n="0108a06"/>云馬陰藏相，又謂勢峰密藏相，謂與象王、馬王無異。十四、一一孔中一毛生相，
<lb ed="TX" n="0108a07"/>卽每一孔生一毛。樂聞、樂論、樂修，均對佛法言。十五、佛身常現眞金色，故名
<lb ed="TX" n="0108a08"/>得身金色相。十六、七處平滿相者，在全身七處皆圓滿：卽頭、胸、臍間、及四支
<lb ed="TX" n="0108a09"/>；又謂之七處充滿。凡人生瞋恨心卽現醜陋相，生善心卽現好相。十七、缺骨者、
<lb ed="TX" n="0108a10"/>人身有骨節處，皆現缺陷相。缺骨滿，卽骨處皆圓滿無缺。十八、十九、頰車、又
<lb ed="TX" n="0108a11"/>謂師子頰輪。上身、卽如師子身，頰輪、卽如師子面，兩皆圓滿。此卽兩相。二十
<lb ed="TX" n="0108a12"/>、廿一、廿二、三相，皆關於齒者：白、淨、齊密、皆齒之圓滿相。廿三、四牙、
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0109a" n="0109a"/>
<lb ed="TX" n="0109a01"/>卽門牙，寬闊鮮白，此亦修四無量心而得。廿四、上味相，卽不待他求，先施而得
<lb ed="TX" n="0109a02"/>。廿五、廿六、肉髻、卽頂上隆起之紅肉，廣長舌、能遍於世界而說法，此爲二相
<lb ed="TX" n="0109a03"/>。廿七、梵音相，已如前釋。廿八、廿九、牛王紺色目相，分爲牛王睫相，目紺靑
<lb ed="TX" n="0109a04"/>相。牛王睫、似其形，目紺靑、言其色。三十、白毫相，以說不偏不虛中道實法而
<lb ed="TX" n="0109a05"/>得。卅一、無見頂相、解釋見前。此中只明三十一相，無項光及胸卍字之相。其次
<lb ed="TX" n="0109a06"/>第自足修至頂，亦卽此經明在家修行次第，明應從施、戒修起。佛之功德所感，皆
<lb ed="TX" n="0109a07"/>無漏果，非出有漏之業。菩薩須修三十二相業以度衆生。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0109a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬四　結在家菩薩勝</cb:mulu><head>壬四　結在家菩薩勝</head>
<lb ed="TX" n="0109a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0109a0901">『善男子！菩薩二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩修如是業，是不爲難
<lb ed="TX" n="0109a10"/>；在家菩薩修是業者，是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0109a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0109a1101">在家菩薩多障礙纏繞，以難修勉勵精進。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0109a12"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0109a1201">發願品第七</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0110a" n="0110a"/>
<lb ed="TX" n="0110a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0110a0101">上來策發無上菩提，卽辨勝策發，勉以修大悲心，行菩薩道，因有前兩品之辨
<lb ed="TX" n="0110a02"/>勝策發，所以有正發勝願之此品來。就實體講，願、卽是欲，欲通善、惡、無記之
<lb ed="TX" n="0110a03"/>三性，此願卽善性之欲。三乘之願，並是無漏，非有漏攝。願之發，與草木種子發
<lb ed="TX" n="0110a04"/>芽相同，在中國普通謂之立志。願與迴向不同，於有功德之後，用向於何途謂迴向
<lb ed="TX" n="0110a05"/>；未有功德之前，欲修功德，謂之發願。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0110a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己二　正發勝願</cb:mulu><head>己二　正發勝願</head>
<lb ed="TX" n="0110a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　善生問答</cb:mulu><head>庚一　善生問答</head>
<lb ed="TX" n="0110a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0110a0801">善生言：『世尊！是三十二相業誰能作耶』？佛言：『善男子！智者能作』。『
<lb ed="TX" n="0110a09"/>世尊！云何名智者』？『善男子！若能善發無上大願，是名智者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0110a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0110a1001">善生進問：云何爲智者？佛答：發無上大願。無上者、卽最高最上，有廣大心
<lb ed="TX" n="0110a11"/>量，深遠志趣者之謂。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0110a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　廣說發願</cb:mulu><head>庚二　廣說發願</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0111a" n="0111a"/>
<lb ed="TX" n="0111a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　發願所因</cb:mulu><head>辛一　發願所因</head>
<lb ed="TX" n="0111a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0111a0201">『菩薩摩訶薩發菩提心已，身、口、意等所作善業，願爲衆生；將來得果，一切
<lb ed="TX" n="0111a03"/>共之。菩薩摩訶薩常親近佛、聲聞、緣覺、善知識等，供養恭敬，諮問深法，受持不
<lb ed="TX" n="0111a04"/>失。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0111a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0111a0501">摩訶、卽大義，大、卽勝義。從眞正開發菩提心，卽初住或初地以上菩薩。發
<lb ed="TX" n="0111a06"/>心、卽發菩提總心。願、卽如普賢十大願王，藥師十二願行，彌陀四十八願，各有
<lb ed="TX" n="0111a07"/>不同；四宏誓願，則爲共願。不外願衆生皆能享受其所修之功德。親近、亦是普賢
<lb ed="TX" n="0111a08"/>十願之一，此兩願、仍是願之總相。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0111a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　正陳願言</cb:mulu><head>辛二　正陳願言</head>
<lb ed="TX" n="0111a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0111a1001">『作是願言：「我今親近諸佛、聲聞、緣覺善友，寧無量世受大苦惱，不於菩提
<lb ed="TX" n="0111a11"/>生退轉心！衆生若以惡心打罵毀辱我身，願我因是更增慈心，不生惡念！願我後生，
<lb ed="TX" n="0111a12"/>在在處處不受女身、無根、二根、奴婢之身！復願令我身有自在力，他爲給使，不令
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0112a" n="0112a"/>
<lb ed="TX" n="0112a01"/>他人有自在力而驅使我！願令我身諸根具足，遠離惡友，不生惡國邊裔之處，常生豪
<lb ed="TX" n="0112a02"/>姓，色力殊特，財寶自在！得好念心、自在之心，心得勇健，凡有所說，聞者樂受，
<lb ed="TX" n="0112a03"/>離諸障礙！無有放逸，離身、口、意一切惡業，常爲衆生作大利益！爲利衆生，不貪
<lb ed="TX" n="0112a04"/>身命，不爲身命而造惡業，利衆生時，莫求恩報！常樂受持十二部經，旣受持已，轉
<lb ed="TX" n="0112a05"/>敎他人！能壞衆生惡見、惡業，一切世事所不能勝；旣得勝已，復以轉敎！善治衆生
<lb ed="TX" n="0112a06"/>身、心重病，見離壞者能令和合，見怖畏者爲作救護，護已爲說種種之法，令彼聞已
<lb ed="TX" n="0112a07"/>心得調伏！見飢施身，令得飽滿，願彼不生貪惡之心；當噉我時，如食草木！常樂供
<lb ed="TX" n="0112a08"/>養師長、父母、善友、宿德，於怨親中其心等一！常修六念及無我想，十二因緣！無
<lb ed="TX" n="0112a09"/>三寶處，樂在寂靜，修集慈悲！一切衆生若見我身，聞觸之者，遠離煩惱」！菩薩雖
<lb ed="TX" n="0112a10"/>知除菩提已不求餘果，爲衆生故，求以弘利。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0112a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0112a1101">不退轉者、不論遇何苦惱⸺打罵毀辱⸺而不生惡念，卽大慈悲心。修行度
<lb ed="TX" n="0112a12"/>生，須色力具足：女身力弱；無根者，卽無丈夫相；二根者，卽男女根不決定；奴
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0113a" n="0113a"/>
<lb ed="TX" n="0113a01"/>婢者，無自在力。菩薩雖恆順衆生，而須有轉衆生之力及敎化衆生之力，不爲他人
<lb ed="TX" n="0113a02"/>所支配。惡國者，卽有惡王惡法之國。邊裔者，不拘地域方所，但指無文化及氣候
<lb ed="TX" n="0113a03"/>不良之地而言。生豪姓、則人多欽仰。色力殊特者，卽勇健。好念、卽常起善念。
<lb ed="TX" n="0113a04"/>十二部經、前已詳述。心病者，卽煩惱病。六念、十二因緣、前均已解。三寶：卽
<lb ed="TX" n="0113a05"/>佛法僧。此上爲正願言。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0113a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　顯示願果</cb:mulu><head>辛三　顯示願果</head>
<lb ed="TX" n="0113a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　總顯立願利益</cb:mulu><head>壬一　總顯立願利益</head>
<lb ed="TX" n="0113a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0113a0801">『善男子！菩薩若能如是立願，當知是人卽是無上法財長者，是求法王未得法王
<lb ed="TX" n="0113a09"/>。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0113a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0113a1001">菩薩爲利他故而求得法王，於發願時尙未得到法王之位。但若能立如上願言，
<lb ed="TX" n="0113a11"/>卽是無上法財長者。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0113a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　別明法財長者</cb:mulu><head>壬二　別明法財長者</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0114a" n="0114a"/>
<lb ed="TX" n="0114a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0114a0101">『善男子！菩薩摩訶薩具足三事，則得名爲法財長者：一者、心不甘樂外道典籍
<lb ed="TX" n="0114a02"/>，二者、心不貪著生死之樂，三者、常樂供養佛法僧寶。復有三事：一者、爲人受苦
<lb ed="TX" n="0114a03"/>心不生悔，二者、具足微妙無上智慧，三者、具善法時不生憍慢。復有三事：一者、
<lb ed="TX" n="0114a04"/>爲諸衆生受地獄苦如三禪樂，二者、見他得利不生妒心，三者、所作善業不爲生死。
<lb ed="TX" n="0114a05"/>復有三事：一者、見他受苦如己無異，二者、所修善事悉爲衆生，三者、善作方便令
<lb ed="TX" n="0114a06"/>彼離苦。復有三事：一者、觀生死樂如大毒蛇，二者、樂處生死爲利衆生，三者、觀
<lb ed="TX" n="0114a07"/>無生法忍多諸功德。復有三事：一者、捨身、二者、捨命，三者、捨財；捨是三事悉
<lb ed="TX" n="0114a08"/>爲衆生。復有三事：一者、多聞無厭，二者、能忍諸惡，三者、敎他修忍。復有三事
<lb ed="TX" n="0114a09"/>：一者、自省己過，二者、善覆他罪，三者、樂修慈心。復有三事：一者、至心奉持
<lb ed="TX" n="0114a10"/>禁戒，二者、四攝攝取衆生，三者、口言柔軟不麤。復有三事：一者、能大法施，二
<lb ed="TX" n="0114a11"/>者、能大財施，三者、以此二施勸衆生行。復有三事：一者、常以大乘敎化衆生，二
<lb ed="TX" n="0114a12"/>者、常修轉進增上之行，三者、於諸衆生不生輕想。復有三事：一者、雖具煩惱而能
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0115a" n="0115a"/>
<lb ed="TX" n="0115a01"/>堪忍，二者、知煩惱過樂而不厭，三者、自具煩惱能壞他結。復有三事：一者、見他
<lb ed="TX" n="0115a02"/>得利歡喜如己，二者、自得安樂不樂獨受，三者、於下乘中不生足想。復有三事：一
<lb ed="TX" n="0115a03"/>者、聞諸菩薩苦行不怖，二者、見有求者終不言無，三者、終不生念我勝一切。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0115a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0115a0401">此十四種三事，如文可解。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0115a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　結示法王自在</cb:mulu><head>壬三　結示法王自在</head>
<lb ed="TX" n="0115a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0115a0601">『善男子！菩薩若能觀因觀果，能觀因果，能觀果因，如是菩薩能斷因果，能得
<lb ed="TX" n="0115a07"/>因果。菩薩若能斷得因果，是名法果，諸法之王，法之自在。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0115a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0115a0801">此明能觀所觀以善因得善果，離惡因解脫惡果。從因觀果，謂觀因果；從果觀
<lb ed="TX" n="0115a09"/>因，卽觀果因；如觀苦、集、滅、道，卽從果觀因。能斷因果、乃能得因果，斷因
<lb ed="TX" n="0115a10"/>果、卽斷德，得因果、卽恩德智德。王者、自在義，能支配一切而不爲一切所支配
<lb ed="TX" n="0115a11"/>。法華經言：『我爲法王，於法自在』。凡夫之心，亦可造一切法，謂之心王；但
<lb ed="TX" n="0115a12"/>未做到一切自在，故不名法王也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0116a" n="0116a"/>
<lb ed="TX" n="0116a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚三　結在家勝</cb:mulu><head>庚三　結在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0116a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0116a0201">『善男子！菩薩有二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩立如是願，是不爲
<lb ed="TX" n="0116a03"/>難；在家菩薩立如是願，是乃爲難。何以故？在家菩薩多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0116a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0116a0401">此言要常行精進不放逸，以勉勵發心而時加警策。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0116a05"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0116a0501">名義菩薩品第八</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0116a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0116a0601">假名及實義之二種菩薩，在此品中，分別以出其相，故名。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0116a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁二　積集福智</cb:mulu><head>丁二　積集福智</head>
<lb ed="TX" n="0116a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊一　分別名義菩薩</cb:mulu><head>戊一　分別名義菩薩</head>
<lb ed="TX" n="0116a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己一　善生問</cb:mulu><head>己一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0116a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0116a1001">善生言：『世尊！如佛所說菩薩二種：一者、假名菩薩，二者、實義菩薩。云何
<lb ed="TX" n="0116a11"/>名爲假名菩薩』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0116a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0116a1201">此品分別假名、實義兩種菩薩。善生所問僅及假名菩薩，就以下答文觀之，應
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0117a" n="0117a"/>
<lb ed="TX" n="0117a01"/>兩種菩薩俱在問中。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0117a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己二　如來答</cb:mulu><head>己二　如來答</head>
<lb ed="TX" n="0117a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　假名菩薩</cb:mulu><head>庚一　假名菩薩</head>
<lb ed="TX" n="0117a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0117a0401">『善男子！衆生若發菩提心已，樂受外術及其典籍，持諷誦讀，卽以此法轉化衆
<lb ed="TX" n="0117a05"/>生。爲自身命殺害他命，不樂修悲。樂於生死，常造諸業受生死樂。無有信心，於三
<lb ed="TX" n="0117a06"/>寶所生疑網心。護惜身命，不能忍辱。語言麤獷，悔恨放逸。於己身所生自輕想，我
<lb ed="TX" n="0117a07"/>不能得無上菩提。於煩惱中生恐怖想，亦不勤修壞結方便。常生慳貪、嫉妒、瞋心，
<lb ed="TX" n="0117a08"/>親近惡友，懈怠、亂心，樂處無明。不信六度，不樂修福，不觀生死，常樂受持他人
<lb ed="TX" n="0117a09"/>惡語，是名假名菩薩。善男子！復有衆生發菩提心，欲得阿耨多羅三藐三菩提，聞無
<lb ed="TX" n="0117a10"/>量劫苦行修道然後乃得，聞已生悔。雖修行道，心不眞實，無有慚愧，不生憐愍。樂
<lb ed="TX" n="0117a11"/>奉外道，殺羊祀天。雖有微信，心不堅固。爲五欲樂造種種惡，倚色、命、財生大憍
<lb ed="TX" n="0117a12"/>慢，所作顚倒，不能利益。爲生死樂而行布施，爲生天樂受持禁戒，雖修禪定爲命增
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0118a" n="0118a"/>
<lb ed="TX" n="0118a01"/>長，是名假名菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0118a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0118a0201">已發菩提心之菩薩，不於佛法中自學化他，而以學外道化他，乃至常樂受持他
<lb ed="TX" n="0118a03"/>人惡語，故爲假名。麤獷者、卽粗惡獷野。悔恨者、卽發菩提心後又生悔心。自輕
<lb ed="TX" n="0118a04"/>者、卽不信自己能得無上菩提。不勤修壞結方便，卽不修布施以度慳貪，不修忍辱
<lb ed="TX" n="0118a05"/>以度嫉妒、瞋心等。六度、卽六波羅蜜；是雖發菩提心，而不修菩薩行，卽假名菩
<lb ed="TX" n="0118a06"/>薩，此是一類。復有一類假名菩薩，先發菩提心，原非眞實誠懇，故後見難生畏而
<lb ed="TX" n="0118a07"/>悔。慚愧、在修行中爲最重要。慚者、卽崇善，見己不如諸佛、菩薩善行而崇仰之
<lb ed="TX" n="0118a08"/>；愧者、卽拒惡，見諸衆生惡行而輕拒之。慚愧、在中國，通謂之羞恥。殺羊祀天
<lb ed="TX" n="0118a09"/>，卽如現在亦有受佛法僧皈戒後，仍祀禮神鬼者。復有雖修布施、持戒、禪定，乃
<lb ed="TX" n="0118a10"/>爲生天、長命而起者，均爲假名菩薩。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0118a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　實義菩薩</cb:mulu><head>庚二　實義菩薩</head>
<lb ed="TX" n="0118a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0118a1201">『實義菩薩者，能聽深義，樂近善友，樂供養師長、父母、善友，樂聽如來十二
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0119a" n="0119a"/>
<lb ed="TX" n="0119a01"/>部經，受持、讀誦、書寫、思義。爲法因緣不惜身命、妻子、財物，其心堅固。憐愍
<lb ed="TX" n="0119a02"/>一切，口言柔軟，先語、實語，無有惡語及兩舌語。於自身所不生輕想。舒手惠施，
<lb ed="TX" n="0119a03"/>無有禁固。常樂修磨利智慧刀，雖習外典，爲破邪見，出勝邪見，善知方便調伏衆生
<lb ed="TX" n="0119a04"/>。於大衆所不生恐怖，常敎衆生菩提易得，能令聞者不生怖心。勤修精進，輕賤煩惱
<lb ed="TX" n="0119a05"/>，令彼煩惱不得自在。心不放逸，常修忍辱。爲涅槃果持戒、精進。願爲衆生趨走給
<lb ed="TX" n="0119a06"/>使，令彼安隱歡娛受樂；爲他受苦，心不生悔。見退菩提，心生憐愍。能救一切種種
<lb ed="TX" n="0119a07"/>苦惱，能觀生死所有過罪，能具無上六波羅蜜。所作世事，勝諸衆生。信心堅固，修
<lb ed="TX" n="0119a08"/>集慈悲，亦不悕求慈悲果報，於怨親中其心無二。施時平等，捨身亦爾，知無常相，
<lb ed="TX" n="0119a09"/>不惜身命。以四攝法攝取衆生。知世諦故，隨衆生語。爲諸衆生受苦之時，其心不動
<lb ed="TX" n="0119a10"/>如<name role="" type="person">須彌山</name>。雖見衆生多作諸惡，有少善者，心終不忘，於三寶所不生疑心，樂爲供養
<lb ed="TX" n="0119a11"/>。若少財時，先給貧窮，後施福田；先爲貧苦，後爲富者。樂讚人善，爲開涅槃。所
<lb ed="TX" n="0119a12"/>有技藝，欲令人學；見學勝己，生歡喜心。不念自利，常念利他。身、口、意業所作
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0120a" n="0120a"/>
<lb ed="TX" n="0120a01"/>諸善，終不自爲，恆爲他人，是名實義菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0120a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0120a0201">此策勸爲實義菩薩。修行進退，本無一定。如假名菩薩習修菩薩行，又可轉爲
<lb ed="TX" n="0120a03"/>實義菩薩。忽進忽退，或忽退忽進，爲凡夫常有之事；若自己省察尙在假名菩薩相
<lb ed="TX" n="0120a04"/>中時，一生慚愧而轉進修，仍可爲實義菩薩。深義者，卽佛法之深義。受持、讀誦
<lb ed="TX" n="0120a05"/>、書寫、解說、思義，在法華爲五法師行，詳之爲十法行，卽對於經典十種行法：
<lb ed="TX" n="0120a06"/>一、書寫，二、供養、三、施他，四、諦聽，五、披讀，六、受持，七、開演，八
<lb ed="TX" n="0120a07"/>、諷誦，九、思惟，十、修習。爲法因緣不惜妻子、財物者，卽可爲出家菩薩。智
<lb ed="TX" n="0120a08"/>慧刀者，能斷煩惱緣之義，所謂聞慧、思慧、修慧。善知方便調伏衆生者，衆生有
<lb ed="TX" n="0120a09"/>種種性，種種欲，善知善調，可令止惡行善。自在者，每一法能轉動他法，謂之自
<lb ed="TX" n="0120a10"/>在。煩惱能轉動善法，則煩惱力得自在矣；要令彼煩惱不得自在，須勤賤視煩惱。
<lb ed="TX" n="0120a11"/>信心者，卽信三寶之心。不惜身命者，知身命無常而不惜之。四攝法義、見前。認
<lb ed="TX" n="0120a12"/>世事爲眞實者，謂之世諦。財多可平等施，若財少則先貧窮。令人學藝，所謂菩薩
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0121a" n="0121a"/>
<lb ed="TX" n="0121a01"/>當於五明處求，五明謂：內明、聲明、因明、醫藥明、工巧明。技藝、卽後四明之
<lb ed="TX" n="0121a02"/>學。若此者，則爲實義菩薩，是卽勸勉從假修眞。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0121a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚三　彰在家勝</cb:mulu><head>庚三　彰在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0121a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0121a0401">『善男子！菩薩有二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩爲實義菩薩，是不
<lb ed="TX" n="0121a05"/>爲難；在家菩薩，是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0121a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0121a0601">每品末後皆置此勉勵之語，佛之慈悲，深切極矣！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0121a07"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0121a0701">義菩薩心堅固品第九</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0121a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊二　勉爲實義菩薩</cb:mulu><head>戊二　勉爲實義菩薩</head>
<lb ed="TX" n="0121a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己一　正明實義菩薩</cb:mulu><head>己一　正明實義菩薩</head>
<lb ed="TX" n="0121a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　善生問</cb:mulu><head>庚一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0121a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0121a1101">善生言：『世尊！義菩薩者，云何自知是義菩薩』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0121a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0121a1201">佛了了知何者爲假名菩薩，何者爲實義菩薩。然菩薩以何法能自知爲假爲實，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0122a" n="0122a"/>
<lb ed="TX" n="0122a01"/>爲行菩薩道者所要知之事，故有斯問。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0122a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　如來答</cb:mulu><head>庚二　如來答</head>
<lb ed="TX" n="0122a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　列擧本生行</cb:mulu><head>辛一　列擧本生行</head>
<lb ed="TX" n="0122a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0122a0401">本生、爲佛擧自己修行之事。十二部中有說佛之本生部，而本事則爲說弟子修
<lb ed="TX" n="0122a05"/>行之事。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0122a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0122a0601">『善男子！菩薩摩訶薩修苦行時，先自誠心。善男子！我念往昔行菩薩道時，先
<lb ed="TX" n="0122a07"/>從外道受苦行法，至心奉行，心無退轉。無量世中以灰塗身，唯食胡麻、小豆、粳米
<lb ed="TX" n="0122a08"/>、粟米、<g ref="#CB01046">𢇲</g>等，日各一粒；荆棘惡刺、椓木、地石以爲臥具；牛屎、牛尿以爲病藥。
<lb ed="TX" n="0122a09"/>盛夏之月，五熱炙身；孟冬之節，凍冰襯體。或受草食、根食、莖食、葉食、果食、
<lb ed="TX" n="0122a10"/>土食、風食，作如是等諸苦行時，自身他身俱無利益。雖爾、猶故心無退轉，出勝一
<lb ed="TX" n="0122a11"/>切外道苦行。善男子！我於往昔爲四事故，捨棄身命：一者、爲破衆生諸煩惱故，二
<lb ed="TX" n="0122a12"/>者、爲令衆生受安樂故，三者、爲自除壞貪著身故，四者、爲報父母生養恩故。菩薩
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0123a" n="0123a"/>
<lb ed="TX" n="0123a01"/>若能不惜身命，卽自定知是義菩薩。善男子！我於往昔爲正法故，剜身爲燈三千六百
<lb ed="TX" n="0123a02"/>。我於爾時具足煩惱，身實覺痛，爲諸衆生得度脫故，諭心令堅，不生退轉。爾時、
<lb ed="TX" n="0123a03"/>卽得具足三事：一者、畢竟無有退轉，二者、得爲實義菩薩，三者、名爲不可思議，
<lb ed="TX" n="0123a04"/>是名菩薩不可思議。又我往昔爲正法故，於一劫中，周身左右受千瘡苦。爾時具足一
<lb ed="TX" n="0123a05"/>切煩惱，身實覺苦，爲諸衆生得度脫故，諭心令堅，不生退轉，是名菩薩不可思議。
<lb ed="TX" n="0123a06"/>又我往昔爲一鴿故，棄捨是身。爾時具足一切煩惱，身實覺苦，爲諸衆生得度脫故，
<lb ed="TX" n="0123a07"/>諭心令堅，不生退轉，是名菩薩不可思議。善男子！一切惡友諸煩惱業，卽是菩薩道
<lb ed="TX" n="0123a08"/>莊嚴伴。何以故？一切凡夫無有智慧正念之心，故以煩惱而爲怨敵；菩薩智慧正念具
<lb ed="TX" n="0123a09"/>足，故以煩惱而爲道伴。惡友及業，亦復如是。善男子！捨離煩惱，終不得受惡有之
<lb ed="TX" n="0123a10"/>身。是故菩薩雖現惡業，實非身、口、意惡所作，是誓願力。以是願力受惡獸身，爲
<lb ed="TX" n="0123a11"/>欲調伏彼畜生故。菩薩現受畜生身已，善知人語、法語、實語、不麤惡語、不無義語
<lb ed="TX" n="0123a12"/>，心常憐愍，修集慈悲，無有放逸，是名菩薩不可思議。善男子！我於往昔受熊身時
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0124a" n="0124a"/>
<lb ed="TX" n="0124a01"/>，雖具煩惱，煩惱於我無自在力。何以故？具正念故。我於爾時，憐愍衆生，擁護正
<lb ed="TX" n="0124a02"/>法，修行法行。受瞿陀身，劫賓耆羅身，兔身，蛇身，龍身，象身，金翅鳥身，鴿身
<lb ed="TX" n="0124a03"/>，鹿身，獮猴、羖羊、雞雉、孔雀、鸚鵡、蝦蟆，我受如是鳥獸身時，雖具煩惱，煩
<lb ed="TX" n="0124a04"/>惱於我無自在力。何以故？具正念故，憐愍衆生，擁護正法，修行法行。善男子！於
<lb ed="TX" n="0124a05"/>饑饉世，我立大願，以願力故受大魚身，爲諸衆生離於飢渴；食我身者，修道、念道
<lb ed="TX" n="0124a06"/>、無惡罪過。疾疫世時，復立大願，以願力故身爲藥樹，諸有病者，見、聞、觸我，
<lb ed="TX" n="0124a07"/>及食皮膚、血肉、骨髓，病悉除愈。善男子！菩薩摩訶薩受如是苦，心不退轉，是名
<lb ed="TX" n="0124a08"/>義菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0124a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0124a0901">誠心者，菩薩修苦行爲度外道，須先誠心警策云：此苦行爲度外道而修。往昔
<lb ed="TX" n="0124a10"/>行菩薩道時者，卽佛自己本生之事。蓋外道苦行，亦能起世人尊敬，於此外道盛行
<lb ed="TX" n="0124a11"/>時，修菩薩行，若要起世人信仰，則須行勝過外道。唯食胡麻等，卽食一麻、一麥
<lb ed="TX" n="0124a12"/>之行。椓者、爲已死之木。乃至土食、風食，外道俱有此行。雖於自他身無利益，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0125a" n="0125a"/>
<lb ed="TX" n="0125a01"/>而爲降伏外道，啓世人信仰，卽應一一修之。菩薩能爲法、爲衆生而捨命者，卽爲
<lb ed="TX" n="0125a02"/>實義菩薩。千瘡苦者，所謂百孔千瘡，極言其苦。以惡友諸煩惱業爲道伴者，卽能
<lb ed="TX" n="0125a03"/>於濁惡世中度生，雖羅刹、餓鬼，亦皆能度之矣。大凡菩薩證道愈高，則其行愈下
<lb ed="TX" n="0125a04"/>。證道不高者，只能於人天中度生，不能三入惡道。能於三惡趣度生者，卽觀音、
<lb ed="TX" n="0125a05"/>地藏諸大菩薩是。受熊身者，其他經上說佛往昔受熊身，能扶養人之小孩成長，雖
<lb ed="TX" n="0125a06"/>在煩惱，不被其轉，故云於我無自在力。瞿陀身、卽牛身。劫賓耆羅身、卽鳥身。
<lb ed="TX" n="0125a07"/>羖羊、卽雌羊。謂自在能轉煩惱而不爲煩惱所轉。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0125a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　汎明菩薩行</cb:mulu><head>辛二　汎明菩薩行</head>
<lb ed="TX" n="0125a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0125a0901">『菩薩修行六波羅蜜時，終不悕求六波羅蜜果，但以利益衆生爲事。菩薩深知生
<lb ed="TX" n="0125a10"/>死過患，所以樂處，爲利衆生受安樂故。菩薩了知解脫安樂、生死過患、而能處之，
<lb ed="TX" n="0125a11"/>是名菩薩不可思議。菩薩所行，不求恩報，受恩之處，常思反報。善男子！一切衆生
<lb ed="TX" n="0125a12"/>常求自利，菩薩所行恆求利他，是名菩薩不可思議。菩薩摩訶薩具足煩惱，於怨親所
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0126a" n="0126a"/>
<lb ed="TX" n="0126a01"/>平等利益，是名菩薩不可思議。善男子！若諸外道化衆生時，或以惡語、鞭打、罵辱
<lb ed="TX" n="0126a02"/>、擯之令出，然後調伏。菩薩不爾，化衆生時，無麤惡語、瞋語、綺語、唯有軟語、
<lb ed="TX" n="0126a03"/>眞實之語，衆生聞已，如靑蓮遇月，赤蓮遇日。善男子！菩薩施時，財物雖少，見多
<lb ed="TX" n="0126a04"/>乞求，不生厭心，是名菩薩不可思議。菩薩敎化盲、聾、瘖、啞，愚癡邊地惡衆生時
<lb ed="TX" n="0126a05"/>，心無疲厭，是名菩薩不可思議。善男子！菩薩有四不可思議：一者、所愛重物能以
<lb ed="TX" n="0126a06"/>施人，二者、具諸煩惱能忍惡事，三者、離壞之衆能令和合，四者、臨終見惡說法轉
<lb ed="TX" n="0126a07"/>之；是名菩薩四不可思議。復有三事不可思議：一者、訶責一切煩惱，二者、處煩惱
<lb ed="TX" n="0126a08"/>中而不捨之，三者、雖具煩惱及煩惱業而不放逸；是名菩薩三不可思議。復有三事不
<lb ed="TX" n="0126a09"/>可思議：一者、始欲施時心生歡樂，二者、施時爲他不求果報，三者、施已心樂不生
<lb ed="TX" n="0126a10"/>悔恨；是名菩薩三不可思議。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0126a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0126a1101">靑蓮遇月者，靑蓮華遇月而開。赤蓮遇日者，赤蓮華遇日而開也。敎化盲、聾
<lb ed="TX" n="0126a12"/>等者，世人用愛，遇不美妙者則不愛之；菩薩用悲，愈不美妙者則愈憐憫之。臨終
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0127a" n="0127a"/>
<lb ed="TX" n="0127a01"/>說法者，有將命終，自見其惡者，卽說佛法以轉之。呵責煩惱及不捨煩惱者，自煩
<lb ed="TX" n="0127a02"/>惱則呵責之，他煩惱則不捨之。煩惱業者，乃由煩惱所生之業；煩惱在心，而業通
<lb ed="TX" n="0127a03"/>身、口、意三。不思議者，在理爲言語道斷，心行處滅，方謂之不思議；此處不可
<lb ed="TX" n="0127a04"/>思議，指平常難能者而言。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0127a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　行時自觀心</cb:mulu><head>辛三　行時自觀心</head>
<lb ed="TX" n="0127a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0127a0601">『善男子！菩薩摩訶薩作是行時，自觀其心，我是名菩薩耶？義菩薩乎？衆生若
<lb ed="TX" n="0127a07"/>能作如是事，當知是人卽義菩薩也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0127a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0127a0801">菩薩能常自觀其心，省察自己是否眞能爲實義菩薩而不爲假名菩薩，卽是實義
<lb ed="TX" n="0127a09"/>菩薩矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0127a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛四　較顯在家勝</cb:mulu><head>辛四　較顯在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0127a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0127a1101">『善男子！菩薩有二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩作如是事，是不爲
<lb ed="TX" n="0127a12"/>難；在家菩薩爲如是事，是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0128a" n="0128a"/>
<lb ed="TX" n="0128a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0128a0101">聽此經者，皆能如說修行，才不辜負佛於每品之勉勵語。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0128a02"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0128a0201">自利利他品第十</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0128a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0128a0301">此品於二十八品中，次在第十，卽爲利他而成自利，成自利適能利他。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0128a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己二　勉修菩薩功行</cb:mulu><head>己二　勉修菩薩功行</head>
<lb ed="TX" n="0128a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　擧德勸修</cb:mulu><head>庚一　擧德勸修</head>
<lb ed="TX" n="0128a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　擧自利利他勸</cb:mulu><head>辛一　擧自利利他勸</head>
<lb ed="TX" n="0128a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　問答菩提及道</cb:mulu><head>壬一　問答菩提及道</head>
<lb ed="TX" n="0128a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0128a0801">善生言：『世尊！云何菩提？云何菩提道』？佛言：『善男子！若離菩提無菩提
<lb ed="TX" n="0128a09"/>道，離菩提道則無菩提；菩提之道卽是菩提，菩提卽是菩提之道；出勝一切聲聞、緣
<lb ed="TX" n="0128a10"/>覺所得道果，是名菩提、菩提之道。』</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0128a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0128a1101">菩提與菩提道，兩名當有分別。菩提、在大乘則爲阿耨多羅三藐三菩提，在三
<lb ed="TX" n="0128a12"/>乘、菩提分爲聲聞、緣覺、及諸佛三種。此經之盡智、無生智，可通三乘菩提。道
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0129a" n="0129a"/>
<lb ed="TX" n="0129a01"/>、指能得菩提因分之法，如四諦之道諦，及三十七道品是。不過就此處文義觀菩提
<lb ed="TX" n="0129a02"/>道，亦卽所證所成之果，而菩提則爲能證能成就之智。以大乘理智如如不二言，所
<lb ed="TX" n="0129a03"/>證菩提道與能證菩提智，不一不異，所以謂菩提卽菩提道也。若離能證之菩提智，
<lb ed="TX" n="0129a04"/>卽無菩提道果，離菩提道果，亦無菩提智。若通因果不相離言，道爲因分，菩提爲
<lb ed="TX" n="0129a05"/>果。大乘道果卽是菩提；聲聞、緣覺所證涅槃之果，與菩提智非爲同一；大乘無住
<lb ed="TX" n="0129a06"/>涅槃，方爲無上菩提之智故。常言菩提，卽指無上菩提而言。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0129a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　問答三乘同別</cb:mulu><head>壬二　問答三乘同別</head>
<lb ed="TX" n="0129a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0129a0801">善生言：『世尊！聲聞、緣覺所得道果，卽是菩提，卽是菩提道，云何言勝』？
<lb ed="TX" n="0129a09"/>『善男子！聲聞緣覺道不廣大，非一切覺，是故菩提、菩提之道得名爲勝。猶如一切
<lb ed="TX" n="0129a10"/>世間經書，十二部經爲最第一。何以故？所說不謬，無顚倒故。二乘之道比菩提道，
<lb ed="TX" n="0129a11"/>亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0129a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0129a1201">云何言勝者，謂何故言大乘爲勝？聲聞、緣覺不廣大者，以不能遍一切覺故。
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0130a" n="0130a"/>
<lb ed="TX" n="0130a01"/>世間經書者，卽指佛經外之世間講道德說仁義等之經書。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0130a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　分別菩提學果</cb:mulu><head>壬三　分別菩提學果</head>
<lb ed="TX" n="0130a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0130a0301">『善男子：菩提道者，卽是學，卽是學果。云何名學？行菩提道未能具足不退轉
<lb ed="TX" n="0130a04"/>心，是名爲學；已得不退，是名學果。未得定有，是名爲學；已得定有，第三劫中是
<lb ed="TX" n="0130a05"/>名學果。初阿僧祇劫，猶故未能一切惠施，一切時施，一切衆生施；第二阿僧祇劫，
<lb ed="TX" n="0130a06"/>雖一切施，未能一切時施，一切衆生施；如是二處是名爲學。第三阿僧祇劫，能一切
<lb ed="TX" n="0130a07"/>施，一切時施，一切衆生施，是名學果。善男子！菩薩修行施、戒、忍辱、進、定、
<lb ed="TX" n="0130a08"/>智時，是名爲學；到於彼岸，是名學果。善男子！有是惠施非波羅蜜，有波羅蜜不名
<lb ed="TX" n="0130a09"/>爲施，有亦惠施亦波羅蜜，有非惠施非波羅蜜。善男子！是施非波羅蜜者，聲聞、緣
<lb ed="TX" n="0130a10"/>覺、一切凡夫、外道異見、菩薩初二阿僧祇劫所行施是。是波羅蜜非惠施者，如尸波
<lb ed="TX" n="0130a11"/>羅蜜乃至般若波羅蜜是。亦是惠施亦波羅蜜者，菩薩第三阿僧祇劫所行施是。非施非
<lb ed="TX" n="0130a12"/>波羅蜜者，聲聞、緣覺持戒、修定、忍、慈、悲是。善男子！非施非波羅蜜，是名爲
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0131a" n="0131a"/>
<lb ed="TX" n="0131a01"/>學；亦施亦波羅蜜，是名學果。善男子！夫菩提者，卽是盡智、無生智也。爲此二智
<lb ed="TX" n="0131a02"/>，勤心修集三十七品，是名爲學；得菩提已，是名學果。自調諸根，次調衆生，是名
<lb ed="TX" n="0131a03"/>爲學；自得解脫，令衆生得，是名學果。修集十力、四無所畏、大悲、三念，是名爲
<lb ed="TX" n="0131a04"/>學；具足獲得十八不共法，是名學果。爲利自他，造作諸業，是名爲學；能利他已，
<lb ed="TX" n="0131a05"/>是名學果。習學世法，是名爲學；學出世法，是名學果。爲諸衆生不惜身財，是名爲
<lb ed="TX" n="0131a06"/>學；爲諸衆生，亦不吝惜身財、壽命，是名學果。能化衆生作人天業，是名爲學；作
<lb ed="TX" n="0131a07"/>無漏業，是名學果。能施衆生一切財物，是名爲學；能行法施，是名學果。能自破壞
<lb ed="TX" n="0131a08"/>慳貪、嫉妒，是名爲學；破他慳貪、嫉妒之心，是名學果。受持五根，修行憶念，是
<lb ed="TX" n="0131a09"/>名爲學；敎他修集成就具足，是名學果。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0131a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0131a1001">菩提道、卽修菩提之因分，卽是學，亦卽是學果。定有者：有三有、五有、九
<lb ed="TX" n="0131a11"/>有、二十五有、六十二有之分，定有、卽在人天。不墮惡趣者，普通須初地菩薩方
<lb ed="TX" n="0131a12"/>不墮惡趣，卽要初阿僧祇劫滿。第二劫、卽初地到七地之位。第三劫、在八地以上
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0132a" n="0132a"/>
<lb ed="TX" n="0132a01"/>菩薩。就布施波羅蜜，有四句分別，後當詳言。亦惠施亦波羅蜜者，須第八地以上
<lb ed="TX" n="0132a02"/>菩薩及佛所行施是，所謂盡法界、虛空界、一切衆生界而究竟施也。非施非波羅蜜
<lb ed="TX" n="0132a03"/>，第一非字，以改爲是字，較通前後文義。盡智者，證阿羅漢果，知我生已盡之智
<lb ed="TX" n="0132a04"/>。無生智者，證知再不生受後有之智，小乘要到阿羅漢果，大乘要到佛果才得。三
<lb ed="TX" n="0132a05"/>十七品者，卽四念住、四正勤、四如意足、五根、五力、七覺分、八聖道。自修持
<lb ed="TX" n="0132a06"/>戒禪定，謂之調伏諸根。十力、四無所畏、前已詳。十八不共法爲佛獨有。三無失
<lb ed="TX" n="0132a07"/>：卽身、口、意三業無過失；又三隨法行：卽無異想，無不定心，無不知已捨；又
<lb ed="TX" n="0132a08"/>六無減：卽欲無減，精進無減，慧無減，解脫無減，解脫知見無減；又三隨智慧行
<lb ed="TX" n="0132a09"/>：卽身、口、意三業隨智慧行；又三無礙：卽知過去、現在、未來無礙。阿羅漢知
<lb ed="TX" n="0132a10"/>八萬大劫，菩薩雖知無盡劫，亦復有礙，佛爲究竟無礙。以上爲十八不共法。平常
<lb ed="TX" n="0132a11"/>修行人小有神通，仍是在不可知之中，若妄用之，反成顚倒。如舍利弗爲阿羅漢之
<lb ed="TX" n="0132a12"/>上首，而觀察鴿子至八萬劫前仍是鴿子，而不知以何因緣墮鴿身，而唯佛之不共功
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0133a" n="0133a"/>
<lb ed="TX" n="0133a01"/>德，乃能決知也。五根、卽是五善根：信、進、念、定、慧。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0133a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬四　正明自他兼利</cb:mulu><head>壬四　正明自他兼利</head>
<lb ed="TX" n="0133a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　示自他兼利相</cb:mulu><head>癸一　示自他兼利相</head>
<lb ed="TX" n="0133a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0133a0401">『善男子！菩薩信根，旣自利已，復利益他。自利益者，不名爲實；利益他者，
<lb ed="TX" n="0133a05"/>乃名自利。何以故？菩薩摩訶薩爲利他故，於身、命、財不生慳吝，是名自利。菩薩
<lb ed="TX" n="0133a06"/>定知若用聲聞、緣覺菩提敎化衆生，衆生不受，則以天人世樂敎之，是名利他；利益
<lb ed="TX" n="0133a07"/>他者，卽是自利。菩薩不能自他兼利，唯求自利，是名下品。何以故？如是菩薩於法
<lb ed="TX" n="0133a08"/>財中生貪著心，是故不能自利益也。行者若令他受苦惱，自處安樂，如是菩薩不能利
<lb ed="TX" n="0133a09"/>他。若自不修施、戒、多聞，雖復敎他，是名利他，不能自利。若自具足信等五根，
<lb ed="TX" n="0133a10"/>然後轉敎，是名菩薩自利利他。善男子！利益有二：一者、現世，二者、後世。菩薩
<lb ed="TX" n="0133a11"/>若作現在利益，是不名實；若作後世，則能兼利。善男子！樂有二種：一者、世樂，
<lb ed="TX" n="0133a12"/>二者、出世樂；福德亦爾。菩薩若能自具如是二樂、二福化衆生者，是則名爲自利利
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0134a" n="0134a"/>
<lb ed="TX" n="0134a01"/>他。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0134a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0134a0201">以人天世樂敎他者，因觀機以大乘敎化不能受，次以聲聞、緣覺法敎化，亦不
<lb ed="TX" n="0134a03"/>能受，則以人天世樂敎之。令現世、後世、出世樂與福德自具化他，方爲眞正利益
<lb ed="TX" n="0134a04"/>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0134a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　能自他兼利行</cb:mulu><head>癸二　能自他兼利行</head>
<lb ed="TX" n="0134a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0134a0601">『善男子！菩薩摩訶薩具足一法，則能兼利，謂不放逸。復有二法能自他利：一
<lb ed="TX" n="0134a07"/>者、多聞，二者思惟。復有三法能自他利：一者、憐愍衆生，二者、勤行精進，三者
<lb ed="TX" n="0134a08"/>、具足念心。復有四法能自他利：謂四威儀。復有五法能自他利：一者、信根，二者
<lb ed="TX" n="0134a09"/>、持戒，三者、多聞，四者、布施，五者、智慧。復有六法能自他利：所謂六念。復
<lb ed="TX" n="0134a10"/>有七法能自他利：謂壞七慢。善男子！若沙門、婆羅門、長者、男女，或大衆中有諸
<lb ed="TX" n="0134a11"/>過失，菩薩見已，先隨其意，然後說法令得調伏。如其不能，先隨其意便爲說法，是
<lb ed="TX" n="0134a12"/>則名爲下品菩薩。善男子！菩薩二種：一者、樂近善友，二者、不樂。樂善友者，能
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0135a" n="0135a"/>
<lb ed="TX" n="0135a01"/>自他利；不樂近者，則不能得自他兼利。善男子！樂近善友復有二種：一、樂供養，
<lb ed="TX" n="0135a02"/>二、不樂供養。樂供養者，能自他利；不樂供養，不能兼利。樂供養者，復有二種：
<lb ed="TX" n="0135a03"/>一、能聽法，二、不能聽。至心聽者，能自他利；不至心聽，則無兼利。至心聽法，
<lb ed="TX" n="0135a04"/>復有二種：一者、能問，二、不能問。能問義者，能自他利，不能問者，則不能得自
<lb ed="TX" n="0135a05"/>利他利。能問義者，復有二種：一、至心持，二、不能持。至心持者，能自他利；不
<lb ed="TX" n="0135a06"/>至心者，則不能得自利他利。至心持者，復有二種：一者、思惟，二、不思惟。能思
<lb ed="TX" n="0135a07"/>惟者，能利自他；不思惟者，則不得名自利他利。能思惟者，復有二種：一者、解義
<lb ed="TX" n="0135a08"/>，二、不解義。能解義者，能自他利；不解義者，則不得名能自他利。解義之人，復
<lb ed="TX" n="0135a09"/>有二種：一、如法住，二、不如法住。如法住者，能自他利；不如法住者，則不得名
<lb ed="TX" n="0135a10"/>自利他利。如法住者，復有二種：一者、具足八智，二者、不能具足。何等八智？一
<lb ed="TX" n="0135a11"/>者、法智，二者、義智，三者、時智，四者、知足智，五者、自他智，六者、衆智，
<lb ed="TX" n="0135a12"/>七者、根智，八者、上下智。是人具足如是八智，凡有所說具十六事：一者、時說，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0136a" n="0136a"/>
<lb ed="TX" n="0136a01"/>二、至心說，三、次第說，四、和合說，五、隨義說，六、喜樂說，七、隨意說，八
<lb ed="TX" n="0136a02"/>、不輕衆說，九、不呵衆說，十、如法說，十一、自他利說，十二、不散亂說，十三
<lb ed="TX" n="0136a03"/>、合義說，十四、眞正說，十五、說已不生憍慢，十六、說已不求世報。如是之人能
<lb ed="TX" n="0136a04"/>從他聽，從他聽時具十六事：一者、時聽，二者、樂聽，三者、至心聽，四者、恭敬
<lb ed="TX" n="0136a05"/>聽，五者、不求過聽，六者、不爲論議聽，七者、不爲勝聽，八者、聽時不輕說者，
<lb ed="TX" n="0136a06"/>九者、聽時不輕於法，十者、聽時終不自輕，十一、聽時遠離五蓋，十二、聽時爲受
<lb ed="TX" n="0136a07"/>持讀，十三、聽時爲除五欲，十四、聽時爲具信心，十五、聽時爲調衆生，十六、聽
<lb ed="TX" n="0136a08"/>時爲斷聞根。善男子！具八智者能說能聽，如是之人能自他利；不具足者，則不得名
<lb ed="TX" n="0136a09"/>自利他利。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0136a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0136a1001">不放逸者，卽「勿以善小而不爲，勿以惡小而爲之」之義，蓋須精進也。六念
<lb ed="TX" n="0136a11"/>者，卽念佛、法、僧、施、戒、天。七慢者，卽慢、過慢、慢過慢、增上慢，卑劣
<lb ed="TX" n="0136a12"/>慢、邪慢、我慢，能壞七慢，卽爲七法。先隨其意然後說法者：見諸衆生過失，不
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0137a" n="0137a"/>
<lb ed="TX" n="0137a01"/>能生忿怒而隨意敎化之，令得調伏。善友範圍甚廣，自佛、菩薩以及一切修行有德
<lb ed="TX" n="0137a02"/>者皆是。能問者，則更能起說者之廣說。能思惟者，則能體察考究。解義者，卽勝
<lb ed="TX" n="0137a03"/>解決定之結果。如法住者，能身、口、意三業皆如法住；如法者，能得智果。上來
<lb ed="TX" n="0137a04"/>層層昇進，至如法住，則可得智果矣。時智者，知時節因緣。知足智者，離欲知足
<lb ed="TX" n="0137a05"/>。根智者，知衆生根。上下智者，卽知之上下根。和合說者，卽說一法與他法，均
<lb ed="TX" n="0137a06"/>能融通。隨意說者，卽無礙說，欲何說皆能說之。如法說者，卽契理。不輕衆、不
<lb ed="TX" n="0137a07"/>呵衆者，爲契機。不散亂者，爲有條理。合義說者，卽合理論。前講說法功德，下
<lb ed="TX" n="0137a08"/>爲聽法功德。自輕者，以自己難學言。五蓋：卽貪欲、瞋恚、睡眠、掉悔、及疑。
<lb ed="TX" n="0137a09"/>五欲：卽財、色、名、食、睡之粗五欲，與色、聲、香、味、觸之細五欲。斷聞根
<lb ed="TX" n="0137a10"/>者，從聞所成慧而到思所成慧，再到修所成慧而得根本智，卽是斷所聞言說等。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0137a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸三　辨自他兼利人</cb:mulu><head>癸三　辨自他兼利人</head>
<lb ed="TX" n="0137a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">子一　從說法聽法辨</cb:mulu><head>子一　從說法聽法辨</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0138a" n="0138a"/>
<lb ed="TX" n="0138a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0138a0101">『善男子！能說法者復有二種：一者、淸淨，二、不淸淨。不淸淨者，復有五事
<lb ed="TX" n="0138a02"/>：一者、爲利故說，二者、爲報而說，三者、爲勝他說，四者、爲世報說，五者、疑
<lb ed="TX" n="0138a03"/>說。淸淨說者，復有五事：一、先施食然後爲說，二、爲增長三寶故說，三、斷自他
<lb ed="TX" n="0138a04"/>煩惱故說，四、爲分別邪正故說，五、爲聽者得最勝故說。善男子！不淨說者，名曰
<lb ed="TX" n="0138a05"/>垢穢，名爲賣法，亦名汙辱，亦名錯謬，亦名失意。淸淨說者，名曰淨潔，亦名正說
<lb ed="TX" n="0138a06"/>，亦名實語，亦名法聚。善男子！若具足知十二部經，聲論、因論、知因、知喩、知
<lb ed="TX" n="0138a07"/>自他取，是名正說。聽者有四：一者、略聞多解，二者、隨分別解，三者、隨本意解
<lb ed="TX" n="0138a08"/>，四者、於一一字一一句解。如來說法正爲三人，不爲第四；何以故？以非器故。如
<lb ed="TX" n="0138a09"/>是四人分爲二種：一者、熟，二者、生。熟者、現在調伏，生者、未來調伏。善男子
<lb ed="TX" n="0138a10"/>！譬如樹林，凡有四種：一者、易伐難出，二者、難伐易出，三者、易伐易出，四者
<lb ed="TX" n="0138a11"/>、難伐難出。在家之人亦有四種：一者、易調難出，二者、難調易出，三者、易調易
<lb ed="TX" n="0138a12"/>出，四者、難調難出。如是四人分爲三種：一者、呵責己調，二者、軟語而調，三者
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0139a" n="0139a"/>
<lb ed="TX" n="0139a01"/>、訶責、軟語使得調伏。復有二種：一者、自能調伏不假他人，二者、自若不能請他
<lb ed="TX" n="0139a02"/>令調。復有二種：一者、施調，二者、咒調。是調伏法，復有二時：一者、喜時，二
<lb ed="TX" n="0139a03"/>者、苦時。爲是四人說正法時，有二方便：一者、善知世事，二者、爲其給使。善男
<lb ed="TX" n="0139a04"/>子！菩薩若知是二方便，則能兼利，若不知者，則不能得自利他利。善男子！菩薩摩
<lb ed="TX" n="0139a05"/>訶薩爲利他故，先學外典，然後分別十二部經；衆生若聞十二部經，乃於外典生於厭
<lb ed="TX" n="0139a06"/>賤。復爲衆生說煩惱過、煩惱解脫，歎善友德，呵惡友過，讚施功德，毀慳過失。菩
<lb ed="TX" n="0139a07"/>薩常寂，讚寂功德，常修法行，讚法行德；若能如是，是名兼利。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0139a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0139a0801">十二部經者，爲內明。聲論者、爲聲明。因論者、爲因明；知因知喩知自他取
<lb ed="TX" n="0139a09"/>者，皆言因明。譬如樹林四種，喩調在家人四種。咒調者，卽祈禱、迴向之類。聞
<lb ed="TX" n="0139a10"/>十二部經於外典不生願者，眞能聞十二部經者，對於外典自不樂聞。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0139a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">子二　從在家出家辨</cb:mulu><head>子二　從在家出家辨</head>
<lb ed="TX" n="0139a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0139a1201">『在家菩薩先自調伏，若不調伏，則不出家。在家菩薩能多度人，出家菩薩則不如
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0140a" n="0140a"/>
<lb ed="TX" n="0140a01"/>是。何以故？若無在家，則無三乘出家之人，三乘出家、修道、持戒、誦經、坐禪、
<lb ed="TX" n="0140a02"/>皆由在家而爲莊嚴。善男子！有道、有道莊嚴：道者、所謂法行，道莊嚴者、所謂在
<lb ed="TX" n="0140a03"/>家。出家菩薩爲在家者修行於道，在家之人爲出家者而作法行。在家之人多修二法：
<lb ed="TX" n="0140a04"/>一者、受，二者、施。出家之人亦修二法：一者、誦，二者、敎。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0140a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0140a0501">此下言在家出家相互爲增上緣。蓋無在家修行者，則無具善根出家之人。在家
<lb ed="TX" n="0140a06"/>之人，能布施供養護持出家人而作法行。受者、受法。施者、布施。誦者、卽誦十
<lb ed="TX" n="0140a07"/>二部經。敎、卽以佛法敎化。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0140a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">子三　從自行化他辨</cb:mulu><head>子三　從自行化他辨</head>
<lb ed="TX" n="0140a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0140a0901">『善男子！菩薩摩訶薩兼有四法：受、施、誦、敎，如是名爲自利利他。菩薩若
<lb ed="TX" n="0140a10"/>欲爲衆生說法界深義，先當爲說世間之法，然後乃說甚深法界。何以故？爲易化故。
<lb ed="TX" n="0140a11"/>菩薩摩訶薩應護一切衆生之心，若不護者，則不能調一切衆生。菩薩亦應擁護自身，
<lb ed="TX" n="0140a12"/>若不護身，亦不能得調伏衆生。菩薩不爲貪身、命、財，護身、命、財，皆爲調伏諸
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0141a" n="0141a"/>
<lb ed="TX" n="0141a01"/>衆生故。菩薩摩訶薩先自除惡，後敎人除，若不自除，能敎他除，無有是處！是故菩
<lb ed="TX" n="0141a02"/>薩先應自施、持戒、知足、勤行精進，然後化人。菩薩若不自行法行，則不能得敎化
<lb ed="TX" n="0141a03"/>衆生。善男子！衆生諸根凡有三種，菩薩諸根，亦復三種，謂下中上：下根菩薩能化
<lb ed="TX" n="0141a04"/>下根，不及中、上；中根菩薩能化中、下，不及上根；上根菩薩，能三種化。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0141a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0141a0501">化他須應機說法，不善巧者，每開口卽說法界深義，以眩自己之高深而無益於
<lb ed="TX" n="0141a06"/>度生。佛則因衆生機之淺深而設敎化。擁護自身者，卽雪譏謗等，菩薩雖證生空，
<lb ed="TX" n="0141a07"/>無有我見，以利他，不得不擁護自身故。下根者，則可說以人天法；中根者，則可
<lb ed="TX" n="0141a08"/>說以二乘法；上根者，卽可說以大乘法。菩薩三根，係就程度言。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0141a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬五　顯在家菩薩勝</cb:mulu><head>壬五　顯在家菩薩勝</head>
<lb ed="TX" n="0141a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0141a1001">『善男子！菩薩有二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩自利利他，是不爲
<lb ed="TX" n="0141a11"/>難；在家菩薩修是二利，是乃爲難。何以故？在家菩薩多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0141a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0141a1201">此示勉勵精進之意，望大衆勿辜佛恩！</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0142a" n="0142a"/>
<lb ed="TX" n="0142a01"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0142a0101">自他莊嚴品第十一</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0142a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0142a0201">由假名菩薩入實義菩薩，自他兼利，卽能自他莊嚴。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0142a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　擧自他莊嚴勸</cb:mulu><head>辛二　擧自他莊嚴勸</head>
<lb ed="TX" n="0142a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　問答能自他利</cb:mulu><head>壬一　問答能自他利</head>
<lb ed="TX" n="0142a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0142a0501">善生言：『世尊！菩薩摩訶薩具足幾法能自他利』？『善男子！具足八法，能自
<lb ed="TX" n="0142a06"/>他利。何等爲八？一者、壽命長遠，二者、具上妙色，三者、身具大力，四者、具好
<lb ed="TX" n="0142a07"/>種姓，五者、多饒財寶，六者、具男子身，七者、言語辯了，八者、無大衆畏』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0142a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0142a0801">幾法者，幾多功德之意，謂須具若干功德方能自他兼利。八種法：前六皆福德
<lb ed="TX" n="0142a09"/>，後二則有關智慧。壽命長遠者，非特異其類之壽命也。自古聖賢，如釋尊年八十
<lb ed="TX" n="0142a10"/>歲，孔子七十餘歲，如在人中，卽得人中較長之壽命耳。蓋人須至五十、六十歲後
<lb ed="TX" n="0142a11"/>，其經驗、道德、學問、年齡方爲衆所欽仰，而能利人也。具上妙色者，卽色身具
<lb ed="TX" n="0142a12"/>足相好。身具大力者，佛菩薩皆身具大力，若人身力不具，則雖有利自他之心而無
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0143a" n="0143a"/>
<lb ed="TX" n="0143a01"/>其力，所謂心有餘而力不足也。具好種姓者，如印度婆羅門、刹帝利之類，爲多人
<lb ed="TX" n="0143a02"/>所欽仰，方能自他利。具男子身者，以其身比女子強健，能耐勞苦艱難之事；蓋修
<lb ed="TX" n="0143a03"/>菩薩行，須行常人所不能行故。言語辯了者，須舌根銳利，智慧具足。無大衆畏者
<lb ed="TX" n="0143a04"/>，卽於大衆中無怖畏。憶昔有一修行人，經典極熟，於少數人中頗能講解，後於昇
<lb ed="TX" n="0143a05"/>大座講經時，聽者甚衆，忽起怖畏，不能講說，下座後卽懊惱致病以死！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0143a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　問答八事所因</cb:mulu><head>壬二　問答八事所因</head>
<lb ed="TX" n="0143a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0143a0701">善生言：『世尊！何因緣故菩薩得壽命長，乃至大衆不生怖畏』？佛言：『善男
<lb ed="TX" n="0143a08"/>子！菩薩摩訶薩無量世中慈心不殺，以是因緣，獲得長壽。無量世中常施衣燈，以是
<lb ed="TX" n="0143a09"/>因緣，獲得上色。無量世中常壞憍慢，以是因緣，生上種姓。無量世中常施飮食，以
<lb ed="TX" n="0143a10"/>是因緣，身力具足。無量世中常樂說法，以是因緣，多饒財寶。無量世中呵責女身，
<lb ed="TX" n="0143a11"/>以是因緣，得男子身。無量世中至心持戒，以是因緣，言語辯了。無量世中供養三寶
<lb ed="TX" n="0143a12"/>，以是因緣，無大衆畏。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0144a" n="0144a"/>
<lb ed="TX" n="0144a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0144a0101">善生意：有果必有因，上八事究以何因而得？故問世尊。不殺以得壽命者，不
<lb ed="TX" n="0144a02"/>獨前生修今生得，卽現生修亦可現生得。生上種姓者，在中國如生在世家大族。身
<lb ed="TX" n="0144a03"/>力原藉飮食資養，能常施飮食，俾無飮食者得到飮食，故能得身力充足之報。以法
<lb ed="TX" n="0144a04"/>施人，俾人得到學問道德者，亦能得饒財之報。呵責者，不貪著之謂。中國有所謂
<lb ed="TX" n="0144a05"/>女中丈夫者，卽有剛健之氣，此種人將來可轉得男子身。以三界言，超過欲界則無
<lb ed="TX" n="0144a06"/>男女之分，至諸佛眞如法身，平等平等，更無男女性之差別；在欲界中，因有男女
<lb ed="TX" n="0144a07"/>貪愛之性，故有男女之報。在因中、男女均可以修男子身。持戒者，卽止惡行善，
<lb ed="TX" n="0144a08"/>因戒生定，因定發慧，卽生眞實智慧，所以得言語辯了之果。佛法僧三寶，爲眞正
<lb ed="TX" n="0144a09"/>皈依處；他若諸天等所成功德，均不免有欠缺，故非眞正可歸依處。惟佛有大威德
<lb ed="TX" n="0144a10"/>，大智慧；其所說法，亦究竟圓滿；依佛法修行之僧，亦眞實無漏；此三者譬如波
<lb ed="TX" n="0144a11"/>濤大海中之救渡寶筏，故爲眞正歸依處。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0144a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　明八事所由成</cb:mulu><head>壬三　明八事所由成</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0145a" n="0145a"/>
<lb ed="TX" n="0145a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　三因緣</cb:mulu><head>癸一　三因緣</head>
<lb ed="TX" n="0145a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0145a0201">『如是八事，有三因緣：一者、物淨，二者、心淨，三者、福田淨。云何物淨？
<lb ed="TX" n="0145a03"/>非偷盜物，非聖遮物，非衆共物，非三寶物，非施一人迴與多人，非施多人迴與一人
<lb ed="TX" n="0145a04"/>，不惱他得，不誑他得，不欺人得，是名物淨。云何心淨？施時不爲生死善果，名稱
<lb ed="TX" n="0145a05"/>勝他，得色、力、財，不斷家法，眷屬多饒；唯爲莊嚴菩提故施，爲欲調伏衆生故施
<lb ed="TX" n="0145a06"/>，是名心淨。云何福田淨？受施之人遠離八邪，名福田淨。善男子！以如是等三因緣
<lb ed="TX" n="0145a07"/>故，八法具足。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0145a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0145a0801">物淨者，指所施之物言，非從偷盜不義之行而得之物。聖遮物者，爲聖法所遮
<lb ed="TX" n="0145a09"/>之物，如五葷不淨蔥蒜等類。非衆共物，卽非己所有之公物。迴與者，謂已施與人
<lb ed="TX" n="0145a10"/>者又拿來施與他人。惱他得者，係惱恨他人而得之物。誑他得者，卽騙他而得。欺
<lb ed="TX" n="0145a11"/>人得者，係以智識乘智淺者而得。心淨者，以布施動機存心利他而定。生死善果者
<lb ed="TX" n="0145a12"/>，卽欲得人天福報。名稱勝他者，卽爲名而施。得色、力、財者，菩薩爲弘法利人
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0146a" n="0146a"/>
<lb ed="TX" n="0146a01"/>，非爲得色、力、財。不爲家法眷屬多饒者，菩薩應普爲一切衆生，不應爲不斷家
<lb ed="TX" n="0146a02"/>法盛旺及眷屬多饒。唯爲二種：一、爲莊嚴佛果，二、爲調伏衆生。菩薩除此二種
<lb ed="TX" n="0146a03"/>外，卽無所事。所施之物爲施物，能施人之心卽施心，受施之人爲受施之福田。八
<lb ed="TX" n="0146a04"/>邪者，卽與八正道相反。八正爲：正語、正見、正業、正勤、正定、正命、正念、
<lb ed="TX" n="0146a05"/>正思惟；八邪：卽邪語、邪見、邪業、邪勤、邪定、邪命、邪念、邪思惟。常行八
<lb ed="TX" n="0146a06"/>正道者，爲三乘聖衆。三種淸淨，不僅布施有之，其他善行亦有之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0146a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　八所以</cb:mulu><head>癸二　八所以</head>
<lb ed="TX" n="0146a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0146a0801">『善男子！菩薩所以求於長命，欲爲衆生讚不殺故。菩薩所以求上色者，爲令衆
<lb ed="TX" n="0146a09"/>生見歡喜故。菩薩所以求上種姓，爲令衆生生恭敬故。菩薩所以求具足力，爲欲持戒
<lb ed="TX" n="0146a10"/>、誦經、坐禪故。菩薩所以求多財寶，爲欲調伏諸衆生故。菩薩所以求男子身，爲欲
<lb ed="TX" n="0146a11"/>成器盛善法故。菩薩所以求語辯了，爲諸衆生受法語故。菩薩所以求不畏大衆，爲欲
<lb ed="TX" n="0146a12"/>分別眞實法故。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0147a" n="0147a"/>
<lb ed="TX" n="0147a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0147a0101">不畏大衆者，要心如大海，安然不動，其目的在爲衆生授眞實法，覺悟一切衆
<lb ed="TX" n="0147a02"/>生。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0147a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬四　由八事所成德</cb:mulu><head>壬四　由八事所成德</head>
<lb ed="TX" n="0147a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　有德不憍</cb:mulu><head>癸一　有德不憍</head>
<lb ed="TX" n="0147a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0147a0501">『善男子！是故菩薩具足八法能自他利，能如是行，是名實行。善男子！菩薩摩
<lb ed="TX" n="0147a06"/>訶薩有八法者，具足受持十善之法，樂以化人；具足受持優婆塞戒，樂以化人。雖得
<lb ed="TX" n="0147a07"/>妙色，終不以是而生憍慢；雖持淨戒、多聞、精進、大力、好姓、多饒財寶，終不以
<lb ed="TX" n="0147a08"/>此而生憍慢。不以幻惑欺誑衆生，不生放逸，修六和敬。菩薩具足如是等法，雖復在
<lb ed="TX" n="0147a09"/>家，不異出家。如是菩薩終不爲他作惡因緣，何以故？慚愧堅故。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0147a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0147a1001">不憍、卽儒書中所謂「富而不驕」，其實不僅富不應憍，卽貴或有學、有名、
<lb ed="TX" n="0147a11"/>有德、有智，皆不應憍人。十善、但爲人天善法，而優婆塞五戒，從佛法性海中流
<lb ed="TX" n="0147a12"/>出，乃可爲出世階梯也。幻惑者，卽以多智、多力而施巧技。六和敬者，卽尊重團
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0148a" n="0148a"/>
<lb ed="TX" n="0148a01"/>體之法，出家人有六和之戒法，在家之人亦應身、口、意三業恭敬。和合者，在家
<lb ed="TX" n="0148a02"/>人能修六和合敬，善敬同道，卽無異在家。慚愧堅、則不爲他作惡因緣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0148a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　處世不動</cb:mulu><head>癸二　處世不動</head>
<lb ed="TX" n="0148a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0148a0401">『善男子！在家之人，設於一世受持如是優婆塞戒，雖復後生無三寶處，終不造
<lb ed="TX" n="0148a05"/>作諸惡因緣。所以者何？二因緣故：一者、智慧，二、不放逸。善男子！於後惡處不
<lb ed="TX" n="0148a06"/>作惡事，有四因緣：一者、了知煩惱過故，二者、不隨諸煩惱故，三者、能忍諸惡苦
<lb ed="TX" n="0148a07"/>故，四者、不生恐怖心故。菩薩具足如是四法，不爲諸苦一切煩惱之所傾動。善男子
<lb ed="TX" n="0148a08"/>！不動菩薩有五因緣：一者、樂修善法，二者、分別善惡，三者、親近正法，四者、
<lb ed="TX" n="0148a09"/>憐愍衆生，五者、常識宿命。善男子！菩薩具足如是八法，若聞譏毀，心能堪忍；若
<lb ed="TX" n="0148a10"/>聞讚歎，反生慚愧。修行道時，歡喜自慶，不生憍慢。能調惡人，見離壞衆，能令和
<lb ed="TX" n="0148a11"/>合。揚人善事，隱他過咎，人所慚恥處，終不宣說，聞他祕事，不向餘說。不爲世事
<lb ed="TX" n="0148a12"/>而作咒誓。少恩加己，思欲大報；於己怨者，恆生善心。怨親等苦，先救怨者。見有
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0149a" n="0149a"/>
<lb ed="TX" n="0149a01"/>罵者，反生憐愍；見他偷時，默然不動；見來打者，生於悲心。視諸衆生，猶如父母
<lb ed="TX" n="0149a02"/>。寧喪身命，終不虛言。何以故？知果報故。於諸煩惱應生怨想，於善法中生親舊想
<lb ed="TX" n="0149a03"/>。若於外法生於貪心，尋能觀察貪之過咎，一切煩惱，亦復如是。雖復久與惡人同處
<lb ed="TX" n="0149a04"/>，終不於中生親善想；雖與善人不同居止，終不於彼而生遠想。雖復供養父母、師長
<lb ed="TX" n="0149a05"/>，終不爲是而作惡事。乏財之時，見有求者，不生惡想。雖不親近凶惡之人，而其內
<lb ed="TX" n="0149a06"/>心常生憐愍，惡來加已，以善報之。自受樂時，不輕他人；見他受苦，不生歡喜。身
<lb ed="TX" n="0149a07"/>業淸淨，持四威儀，卽以是法用化衆生。口業淸淨，誦讀如來十二部經，卽以是法用
<lb ed="TX" n="0149a08"/>化衆生。意業淸淨，修四無量，亦以是法開化衆生。假身受苦，令他受樂，甘樂爲之
<lb ed="TX" n="0149a09"/>。世間之事，雖無利益，爲衆生故而亦學之，所學之事，世中最勝，雖得通達，心無
<lb ed="TX" n="0149a10"/>憍慢，以己所知勤用化人，欲令此事經世不絕。於親友中不令作惡，樂以上八敎化衆
<lb ed="TX" n="0149a11"/>生。說因說果，無有錯謬。愛別離時，心不生惱，觀無常故。受樂受時，心不耽荒，
<lb ed="TX" n="0149a12"/>觀苦、無常。善男子！菩薩具足如上八法，則能施作如是等事。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0150a" n="0150a"/>
<lb ed="TX" n="0150a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0150a0101">生無三寶處終不造惡，以有不放逸及智慧之報故。忍苦者，如無恆產而有恆心
<lb ed="TX" n="0150a02"/>之士，及君子固窮之君子。不動者，如孔子四十不惑，孟子四十不動心之類。在佛
<lb ed="TX" n="0150a03"/>法中，十住、十行、十回向之三賢人，亦可得不動。正法者，亦有世出世之分。常
<lb ed="TX" n="0150a04"/>識宿命者，非人中聖人所能得，到三賢位菩薩亦不能常得，須到初地以上方得。譏
<lb ed="TX" n="0150a05"/>毀能忍者，以無關自他利，不必護雪之者是。讚歎往往有過其實者。在佛法中破和
<lb ed="TX" n="0150a06"/>合僧，卽乖合鬥爭。廣言之，一國之中有破和合者，輒起戰爭。再廣言之，全世界
<lb ed="TX" n="0150a07"/>人類，各民族國家，亦因乖合起鬥爭。推而廣之，其義無窮；能令和合，則自他利
<lb ed="TX" n="0150a08"/>矣。咒誓、卽爲世間事賭咒、發誓之類；在出世法上之誓願，如四宏誓願之類，則
<lb ed="TX" n="0150a09"/>應爲之。見偷不動，應事後以正法化之。衆生爲父母者，自無始來從衆生受身，謂
<lb ed="TX" n="0150a10"/>爲父母，並不爲過。菩薩於他不生怨想，而於己之煩惱應生怨想。爲供養父母、師
<lb ed="TX" n="0150a11"/>長而作惡事者，世間往往有之，究不應當也。凶惡之人，如自己爲大菩薩，還須親
<lb ed="TX" n="0150a12"/>近而化度之。四無量心：卽慈、悲、喜、捨。世事無利，爲衆生故學之者，如修外
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0151a" n="0151a"/>
<lb ed="TX" n="0151a01"/>道苦行之類是。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0151a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬五　顯在家菩薩勝</cb:mulu><head>壬五　顯在家菩薩勝</head>
<lb ed="TX" n="0151a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0151a0301">『善男子！菩薩二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩修是八法，是不爲難
<lb ed="TX" n="0151a04"/>；在家修集，是乃爲難。何以故？在家菩薩多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0151a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0151a0501">此爲本經每品通義，如前已詳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0151a06"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0151a0601">二莊嚴品第十二</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0151a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　擧福智二嚴勸</cb:mulu><head>辛三　擧福智二嚴勸</head>
<lb ed="TX" n="0151a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　躡前問答</cb:mulu><head>壬一　躡前問答</head>
<lb ed="TX" n="0151a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0151a0901">善生言：『世尊！云何菩薩自他莊嚴』？佛言：『善男子！菩薩具足二法，能自
<lb ed="TX" n="0151a10"/>他莊嚴：一者、福德，二者、智慧』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0151a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0151a1101">此承前問如何而能自他莊嚴，佛稱爲福智兩足尊，故答言須具足福智，方能自
<lb ed="TX" n="0151a12"/>他莊嚴。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0152a" n="0152a"/>
<lb ed="TX" n="0152a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0152a0101">『世尊！何因緣故得二莊嚴』？『善男子！菩薩修集六波羅蜜，便得如是二種莊
<lb ed="TX" n="0152a02"/>嚴：施、戒、精進，名福莊嚴；忍、定、智慧，名智莊嚴。復有六法二莊嚴因，所謂
<lb ed="TX" n="0152a03"/>六念：念佛、法、僧、名智莊嚴；念戒、施、天、名福莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0152a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0152a0401">六波羅蜜中，亦有分別施、忍、戒、爲福，般若爲智，精進與定通於福智者；
<lb ed="TX" n="0152a05"/>亦有以施、戒、忍、進、定、爲福，唯般若爲智者。此經又爲一例。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0152a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　明二嚴相</cb:mulu><head>壬三　明二嚴相</head>
<lb ed="TX" n="0152a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　以果利明</cb:mulu><head>癸一　以果利明</head>
<lb ed="TX" n="0152a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0152a0801">『善男子！菩薩具足是二莊嚴，能自他利，爲諸衆生受三惡苦，而其內心不生憂
<lb ed="TX" n="0152a09"/>悔。若能具足是二莊嚴，則得微妙善巧方便，了知世法及出世法。善男子！福德莊嚴
<lb ed="TX" n="0152a10"/>卽智莊嚴，智慧莊嚴卽福莊嚴。何以故？夫智慧者，能修善法具足十善，獲得財富及
<lb ed="TX" n="0152a11"/>大自在，得是二故，故能自利及利益他。有智之人，所學世法，於學中勝，以是因緣
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0153a" n="0153a"/>
<lb ed="TX" n="0153a01"/>，便得財富及大自在。菩薩具足如是二法，則能二世自他利益。智者若能分別世法及
<lb ed="TX" n="0153a02"/>出世法：世間法者，一切世論、一切世定；出世法者，知陰、入、界。菩薩知是二法
<lb ed="TX" n="0153a03"/>因緣，故能二世自他利益。善男子！菩薩雖知世間之樂，虛妄非眞，而亦能造世樂因
<lb ed="TX" n="0153a04"/>緣。何以故？爲欲利益諸衆生故。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0153a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0153a0501">二世、卽現在世及未來世。陰、卽色、受、想、行、識、之五陰。入、卽眼、
<lb ed="TX" n="0153a06"/>耳、鼻、舌、身、意、色、聲、香、味、觸、法之十二入。界、卽眼、耳、鼻、舌
<lb ed="TX" n="0153a07"/>、身、意、色、聲、香、味、觸、法、眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識、之
<lb ed="TX" n="0153a08"/>十八界。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0153a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　以因行明</cb:mulu><head>癸二　以因行明</head>
<lb ed="TX" n="0153a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0153a1001">『善男子！是二莊嚴，有二正因：一者、慈心，二者、悲心。修是二因，雖復流
<lb ed="TX" n="0153a11"/>轉生死苦海，心不生悔。復次、菩薩具足二法而能莊嚴無上菩提：一者、不樂生死，
<lb ed="TX" n="0153a12"/>二者、深觀解脫；是故亦能二世利益，了知法相得大智慧，能令自他財命增長。善男
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0154a" n="0154a"/>
<lb ed="TX" n="0154a01"/>子！菩薩摩訶薩具是二法，一切施時不生憂悔，見衆惡事而能堪忍。菩薩施時，觀二
<lb ed="TX" n="0154a02"/>種田：一者、福田，二、貧窮田。菩薩爲欲增福德故，施於貧苦；爲增無上妙智慧故
<lb ed="TX" n="0154a03"/>，施於福田。爲報恩故，施於福田；生憐愍故，給施貧窮。捨煩惱故，施於福田；成
<lb ed="TX" n="0154a04"/>功德故，施於貧窮。增長一切樂因緣故，施於福田；欲捨一切苦因緣故，施於貧窮。
<lb ed="TX" n="0154a05"/>菩薩若施所親愛處，爲報恩故；若施怨讎，爲除惡故。菩薩摩訶薩見來求者，生一子
<lb ed="TX" n="0154a06"/>想，是故任力多少施之，是則名爲施波羅蜜。菩薩施時，離於慳心，名尸波羅蜜。能
<lb ed="TX" n="0154a07"/>忍一切求者之言，名忍波羅蜜。所施之物，手自授與，名精進波羅蜜。至心繫念，觀
<lb ed="TX" n="0154a08"/>於解脫，名禪波羅蜜。不擇一切怨親之相，名般若波羅蜜。善男子！如諸衆生，貪心
<lb ed="TX" n="0154a09"/>殺時，一念具足十二因緣。菩薩施時，亦復如是，一念具足如是六事。是名功德智慧
<lb ed="TX" n="0154a10"/>莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0154a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0154a1101">不樂生死，卽於流轉生死中度生而不樂著之。貧窮田、卽貧苦窮乏之衆生。施
<lb ed="TX" n="0154a12"/>怨讎、則能解怨。就融攝言，一施波羅蜜能具足六波羅蜜；其他五波羅蜜，亦復如
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0155a" n="0155a"/>
<lb ed="TX" n="0155a01"/>是。明十二因緣，有從一世明者，有從二世、三世明者，亦有從一念明者。若能念
<lb ed="TX" n="0155a02"/>念不退，卽第八地境界。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0155a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸三　以別相明</cb:mulu><head>癸三　以別相明</head>
<lb ed="TX" n="0155a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0155a0401">『復次、善男子！菩薩摩訶薩造作不共法之因緣，名福莊嚴；敎化衆生悉令獲得
<lb ed="TX" n="0155a05"/>三種菩提，名智莊嚴。復次、善男子！菩薩若能調伏衆生，名智莊嚴；同於衆生受諸
<lb ed="TX" n="0155a06"/>苦惱，名福莊嚴。菩薩能令一切衆生離於惡見，名智莊嚴；能敎衆生住信、施、戒、
<lb ed="TX" n="0155a07"/>多聞、智慧，名福莊嚴。復次、善男子！菩薩摩訶薩具足五法，則能莊嚴無上菩提。
<lb ed="TX" n="0155a08"/>何等爲五？一者、信心，二者、悲心，三者、勇健，四者、讀誦世論不生疲厭，五者
<lb ed="TX" n="0155a09"/>、學諸世業亦不厭之。善男子！菩薩具足二種莊嚴，則有七相。何等爲七？一者、自
<lb ed="TX" n="0155a10"/>知罪過，二者、不說他過，三者、樂瞻病人，四者、樂施貧人，五者、獲菩提心，六
<lb ed="TX" n="0155a11"/>者、心不放逸，七者、一切時中常至心修六波羅蜜。善男子！復有七相。何等爲七？
<lb ed="TX" n="0155a12"/>一者、樂化怨讎；二者、化時不厭；三者、要令成熟解脫；四者、盡己所知世語、世
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0156a" n="0156a"/>
<lb ed="TX" n="0156a01"/>事，以化衆生心不貪著；五者、能忍一切惡事；六者、終不宣說他人所不喜事；七者
<lb ed="TX" n="0156a02"/>、見破戒者及弊惡人，心不瞋恚，常生憐愍。善男子！菩薩摩訶薩知是七相，則能自
<lb ed="TX" n="0156a03"/>利及利益他。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0156a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0156a0401">不共法、卽前所明之十八不共法。令離惡見者，菩薩造種種論，皆爲破衆生惡
<lb ed="TX" n="0156a05"/>見。信心者，卽信實、德、能：信實者，信眞實之事理；信德者，信佛法僧之功德
<lb ed="TX" n="0156a06"/>；信能，卽信因能致果及自能成佛等。能讀世論、學世業者，在菩薩智慧上，對於
<lb ed="TX" n="0156a07"/>世論世業本可不讀不學，爲化衆生故而讀而學之。不然、菩薩功德智慧超過一切衆
<lb ed="TX" n="0156a08"/>生，若卑視衆生而不敎化，則衆生何由得度？弊惡人、卽極惡之人，菩薩不能化之
<lb ed="TX" n="0156a09"/>，應常生慚愧。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0156a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬四　結在家勝</cb:mulu><head>壬四　結在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0156a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0156a1101">『善男子！菩薩二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩爲二莊嚴，是不爲難
<lb ed="TX" n="0156a12"/>；在家修集，是乃爲難。何以故？在家多有諸惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0157a" n="0157a"/>
<lb ed="TX" n="0157a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0157a0101">此爲勉勵之語，如前已詳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0157a02"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0157a0201">攝取品第十三</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0157a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0157a0301">前來講修成實義菩薩須利他，欲利他則須攝取徒衆，此是品所由來也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0157a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　化他攝衆</cb:mulu><head>庚二　化他攝衆</head>
<lb ed="TX" n="0157a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　善生問</cb:mulu><head>辛一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0157a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0157a0601">善生言：『世尊！菩薩具足二莊嚴已，云何得畜徒衆弟子』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0157a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0157a0701">要具足自利利他，方爲實義菩薩，要爲實義菩薩，方具足自他莊嚴。具足莊嚴
<lb ed="TX" n="0157a08"/>之出家、在家，能自他利以化衆生者，自然有徒衆弟子前來依止。在家者，在學舍
<lb ed="TX" n="0157a09"/>、學院之類，出家者有叢林、寺院之類，皆以有徒衆弟子之故。問畜徒衆弟子應如
<lb ed="TX" n="0157a10"/>何敎誨，卽以如何方法攝養徒衆而敎化之也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0157a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　如來答</cb:mulu><head>辛二　如來答</head>
<lb ed="TX" n="0157a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　總明以四攝法畜徒</cb:mulu><head>壬一　總明以四攝法畜徒</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0158a" n="0158a"/>
<lb ed="TX" n="0158a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0158a0101">『善男子！應以四攝而攝取之，令離諸惡，增諸善法，至心敎詔，猶如一子。不
<lb ed="TX" n="0158a02"/>求恩報，不爲名稱，不爲利養，不求自樂。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0158a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0158a0301">四攝法、爲攝取之方法。四攝法，所謂：布施、愛語、利行、同事，卽以四法
<lb ed="TX" n="0158a04"/>攝取勾引。布施中、如所謂所求乎朋友先施之，使無交情者漸成親近，乃能攝取。
<lb ed="TX" n="0158a05"/>布施不必財物，卽用言語禮貌之類皆是。六度之施度，重在度自己之慳貪；四攝之
<lb ed="TX" n="0158a06"/>布施，重在攝取衆生，故爲用稍有不同。愛語者，佛說法以四悉檀爲宗旨：初；順
<lb ed="TX" n="0158a07"/>世間所喜法說之，次、就各人之所宜而說之，次、就對治其煩惱而說之，最後、則
<lb ed="TX" n="0158a08"/>可說第一義而使超出。如對現在科學、哲學之人，先以佛法與科、哲學之同者而說
<lb ed="TX" n="0158a09"/>之，次、就同中之不同者說之，再次、詳辨其或同或異，最後、說出非同非異眞如
<lb ed="TX" n="0158a10"/>之理，以顯佛法之勝義。利行、則爲利他之行。同事、則情感無隔礙而易化矣。善
<lb ed="TX" n="0158a11"/>用四攝法，則能近悅遠來而終不離去矣。此種純係大菩薩行，實爲難行之行。在佛
<lb ed="TX" n="0158a12"/>法中亦有專以自己所學所樂敎化他人者，較爲容易，但往往不能得學人之信解而退
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0159a" n="0159a"/>
<lb ed="TX" n="0159a01"/>失菩薩心，以無四攝法之方便故。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0159a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　無德有德畜徒弊利</cb:mulu><head>壬二　無德有德畜徒弊利</head>
<lb ed="TX" n="0159a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0159a0301">『善男子！菩薩若無如是等事畜弟子者，名弊惡人，假名菩薩，非義菩薩；名旃
<lb ed="TX" n="0159a04"/>陀羅，臭穢不淨，破壞佛法，是人不爲十方諸佛之所憐念。善男子！菩薩若能隨時敎
<lb ed="TX" n="0159a05"/>戒，所言時者，貪、恚、癡時。起貪結時，當爲種種說對治法令得除貪；餘二亦爾。
<lb ed="TX" n="0159a06"/>次當敎學十二部經，禪、定、三昧，分別深義，調其身心，令修六念、不放逸法，瞻
<lb ed="TX" n="0159a07"/>養病苦不生厭心，能忍惡口誹謗罵辱，苦加身心亦當堪忍，設其有苦能爲救解，除其
<lb ed="TX" n="0159a08"/>弊惡疑網之心，善知利根、中根、鈍根，敎鈍根人令生信心，中根之人能令純淑，利
<lb ed="TX" n="0159a09"/>根之人令得解脫。若能如是勤敎詔者，名義菩薩，是名善人，分陀利華，人中香象，
<lb ed="TX" n="0159a10"/>調御丈夫，名大船師。善男子！寧受惡戒，一日中斷無量命根，終不養畜弊惡弟子不
<lb ed="TX" n="0159a11"/>能調伏。何以故？是惡律儀殃齊自身，畜惡弟子不能敎誨乃令無量衆生作惡，能謗無
<lb ed="TX" n="0159a12"/>量善妙之法，破和合僧，令多衆生作五無間，是故劇於惡律儀罪。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0160a" n="0160a"/>
<lb ed="TX" n="0160a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0160a0101">無如是等事者，卽無四攝等德者。耽誤弟子事小，展轉流傳，誤人罪多。旃陀
<lb ed="TX" n="0160a02"/>羅、爲印度四族以下之最卑者，謂之不可接觸，以觸之爲不祥不淨。在佛法中，一
<lb ed="TX" n="0160a03"/>切平等，釋尊亦度旃陀羅爲弟子，能隨時敎戒，卽爲有德者。恚、卽瞋恚。對治法
<lb ed="TX" n="0160a04"/>者，如貪重者、令修不淨觀，恚重者、令修慈悲觀之類。禪、定、三昧，就廣義講
<lb ed="TX" n="0160a05"/>，皆可通攝；若分別言，則禪、爲色界四禪，定、卽無色四定，三昧、卽三摩地—
<lb ed="TX" n="0160a06"/>—心住一境，平等任持⸺。學十二部經，爲聞、思、二慧；與禪、定、三昧相應
<lb ed="TX" n="0160a07"/>，爲修慧。六念、如前已說。分陀利華、卽白蓮華，亦卽蓮華中之盛美者。惡戒者
<lb ed="TX" n="0160a08"/>，卽誓受惡法之戒。佛在時，亦有從外道受戒，敎令一日斷一千人命根，若央掘魔
<lb ed="TX" n="0160a09"/>羅經說。作五無間者，卽造五逆惡業：卽弒父、弒母、殺阿羅漢、出佛身血、破和
<lb ed="TX" n="0160a10"/>合僧也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0160a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　別辨在家出家畜徒</cb:mulu><head>壬三　別辨在家出家畜徒</head>
<lb ed="TX" n="0160a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　總明出家在家</cb:mulu><head>癸一　總明出家在家</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0161a" n="0161a"/>
<lb ed="TX" n="0161a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0161a0101">『善男子！菩薩二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩有二弟子：一者、出
<lb ed="TX" n="0161a02"/>家，二者、在家。在家菩薩有一弟子，所謂在家。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0161a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0161a0301">在家菩薩若畜出家弟子，則破佛制。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0161a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　別辨出家在家</cb:mulu><head>癸二　別辨出家在家</head>
<lb ed="TX" n="0161a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">子一　出家敎二衆</cb:mulu><head>子一　出家敎二衆</head>
<lb ed="TX" n="0161a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">丑一　敎出家弟子</cb:mulu><head>丑一　敎出家弟子</head>
<lb ed="TX" n="0161a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0161a0701">『出家菩薩敎出家者十二部經，隨所犯罪，諭令懺悔。敎習八智，何等爲八？一
<lb ed="TX" n="0161a08"/>者、法智，二者、義智，三者、時智，四者、知足智，五者、自智，六者、衆智，七
<lb ed="TX" n="0161a09"/>者、根智，八者、分別智。善男子！菩薩摩訶薩若能如是敎詔調伏出家弟子，是師弟
<lb ed="TX" n="0161a10"/>子二人俱得無量利益，如是師徒能增三寶。何以故？如是弟子知八智已，能勤供養師
<lb ed="TX" n="0161a11"/>長和上耆舊有德，能受善語，能勤讀誦，兼爲法施，心不放逸，調伏衆生，能瞻病苦
<lb ed="TX" n="0161a12"/>，給施貧乏。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0162a" n="0162a"/>
<lb ed="TX" n="0162a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0162a0101">八智如前已說。衆智、卽知他人智，根智、卽知根上中下智。梵音和上，譯親
<lb ed="TX" n="0162a02"/>敎師，卽自己親從受敎者謂之和上。普通之師，則稱師長。耆舊有德，爲長者之類
<lb ed="TX" n="0162a03"/>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0162a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">丑二　敎在家弟子</cb:mulu><head>丑二　敎在家弟子</head>
<lb ed="TX" n="0162a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0162a0501">『善男子！出家菩薩若有在家子弟，亦當先敎不放逸法。不放逸者，卽是法行；
<lb ed="TX" n="0162a06"/>供養父母、諸師和上、耆舊有德，施於安樂；至心受戒，不妄毀犯；受寄不抵；見恚
<lb ed="TX" n="0162a07"/>能忍；惡口、惡語及無義語，終不爲之；憐愍衆生，於諸國王、長者、大臣，恆生恭
<lb ed="TX" n="0162a08"/>敬怖畏之心；能自調伏妻子眷屬，分別怨親，不輕衆生；除去憍慢，不親惡友；節食
<lb ed="TX" n="0162a09"/>、除貪、少欲、知足；鬥諍之處，身不往中，乃至戲笑不說惡語，是則名爲不放逸法
<lb ed="TX" n="0162a10"/>。出家菩薩若畜在家弟子，先當敎吿不放逸法。受苦樂時，常當共俱。設在窮乏有所
<lb ed="TX" n="0162a11"/>須者，六物之外有不應惜。病時當爲求覓所須，瞻病之時不應生厭。若自無物，應四
<lb ed="TX" n="0162a12"/>出求；求不能得，貸三寶物，差已、依俗十倍償之，如波斯匿國之正法。若不能償，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0163a" n="0163a"/>
<lb ed="TX" n="0163a01"/>復當敎言：汝今多負三寶之物，不能得償，應當勤修得須陀洹果至阿羅漢果。若能至
<lb ed="TX" n="0163a02"/>心發菩提心，若敎千人於佛法中生淸淨信，若壞一人慇重邪見。出家菩薩能敎在家如
<lb ed="TX" n="0163a03"/>是等事，是師弟子二人俱得無量利益。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0163a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0163a0401">此皆敎誡弟子應行者。受寄不抵者，受人寄存之物，不應處分，用他物抵償。
<lb ed="TX" n="0163a05"/>怨親能分別，則能解怨報恩。在家弟子本不應用三寶之物。六物：卽三衣、一缽、
<lb ed="TX" n="0163a06"/>臥具、及漉水囊。比邱乞食，應分爲三分：以一分給貧病，以一分與山林鳥獸，以
<lb ed="TX" n="0163a07"/>一分自食。貸三寶物，卽借貸佛法僧物。不能償者，卽應修經中所說各種功德，方
<lb ed="TX" n="0163a08"/>可消受。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0163a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">子二　在家敎一衆</cb:mulu><head>子二　在家敎一衆</head>
<lb ed="TX" n="0163a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">丑一　師長敎徒衆</cb:mulu><head>丑一　師長敎徒衆</head>
<lb ed="TX" n="0163a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0163a1101">『善男子！在家菩薩若畜在家弟子，亦當先敎不放逸法。不放逸者，供養父母、
<lb ed="TX" n="0163a12"/>師長、和上、耆舊、有德，復當供給兄弟、妻子、親友、眷屬、欲行之人及遠至者，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0164a" n="0164a"/>
<lb ed="TX" n="0164a01"/>所有僮僕作使之人，先給飮食，然後自用。又復敎令信向三寶，苦樂共俱，終不偏獨
<lb ed="TX" n="0164a02"/>，隨時賞賜，不令飢寒，終不打罵鞭撻苦楚，應當軟言敦諭敎詔。設有病者，應當瞻
<lb ed="TX" n="0164a03"/>療，隨所乏少，當爲求索。世間之事，悉以敎之，婚姻求對，不取卑下。敎以如來五
<lb ed="TX" n="0164a04"/>部經典，見離壞者，能爲和合，旣和合已，令增善心。一切出家內外諸道，隨意供養
<lb ed="TX" n="0164a05"/>，終不選擇。何以故？先以施攝，後當調故，以六和敬而敎詔之。若求財物、商賈、
<lb ed="TX" n="0164a06"/>農作、奉事王者，常當至心如法而作。旣得財已，如法守護。樂爲福德，見他作時心
<lb ed="TX" n="0164a07"/>生歡喜，是則名爲不放逸法。在家菩薩若能敎誨如是事者，是師弟子二人俱得無量利
<lb ed="TX" n="0164a08"/>益。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0164a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0164a0901">婚姻求對者，卽求相當之匹配。五部經典，係編集爲五阿笈摩部類。供養外道
<lb ed="TX" n="0164a10"/>者，在家菩薩爲方便攝取則可，出家菩薩則不能行。奉事王者，卽公務人員，學佛
<lb ed="TX" n="0164a11"/>之人，在家者不惟不能廢事不作，並須比不學佛人作得更好，更積極。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0164a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">丑二　國王敎民衆</cb:mulu><head>丑二　國王敎民衆</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0165a" n="0165a"/>
<lb ed="TX" n="0165a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0165a0101">『善男子！在家菩薩若得自在，爲大國主，擁護民庶猶如一子。敎離諸惡，修行
<lb ed="TX" n="0165a02"/>善法。見作惡者，撾打罵辱，終不斷命。財物六分，稅取其一。見瞋惡者，敎修忍辱
<lb ed="TX" n="0165a03"/>及不放逸。所言柔軟，又能分別善惡之人，見有罪者，忍而不問。隨有財物，常行惠
<lb ed="TX" n="0165a04"/>施。任力讀誦五部經典，善能守護身命財物，能化衆生不令作惡。見貧窮者，生大憐
<lb ed="TX" n="0165a05"/>愍，自於國土常修知足，惡人纔謗終不信受，不以非法求覓財物。如法護國，遠七種
<lb ed="TX" n="0165a06"/>惡：一者、不樂摴蒲圍碁六博，二者、不樂射獵，三者、不樂飮酒，四者、不樂欲心
<lb ed="TX" n="0165a07"/>，五者、不樂惡口，六者、不樂兩舌，七者、不樂非法取財。常樂供養出家之人，能
<lb ed="TX" n="0165a08"/>令國人常於王所生父母想，信因信果，見有勝己不生嫉妒，見己勝他不生憍慢，知恩
<lb ed="TX" n="0165a09"/>報恩，小恩大報。能伏諸根，淨於三業。讚歎善人，呵責惡人，先意發言，言則柔軟
<lb ed="TX" n="0165a10"/>。自無力勢，如法屬他，取他國時，不擧四兵。衆生恐怖，能爲救解，常以四攝而攝
<lb ed="TX" n="0165a11"/>取之。善能分別種種法相，不受法者，軟言調之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0165a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0165a1201">轉輪聖王，爲國民作君作師，多係初、二地菩薩應化。於國土知足者，卽不侵
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0166a" n="0166a"/>
<lb ed="TX" n="0166a01"/>略他國。摴蒲者，賭戲，爲老子所作。此中不樂欲心，卽不放縱婬欲。惡口、卽罵
<lb ed="TX" n="0166a02"/>人之語。兩舌、卽挑撥是非感情之語。諸根：卽眼、耳、鼻、舌、身、意、六根。
<lb ed="TX" n="0166a03"/>三業：卽身、口、意、三業。不擧四兵，卽不窮兵黷武。種種法相，卽世出世間之
<lb ed="TX" n="0166a04"/>一切法相。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0166a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬四　結顯在家菩薩難勝</cb:mulu><head>壬四　結顯在家菩薩難勝</head>
<lb ed="TX" n="0166a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0166a0601">『善男子！菩薩有二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩畜二弟子，是不爲
<lb ed="TX" n="0166a07"/>難；在家菩薩畜一弟子，是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0166a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0166a0801">在家菩薩畜弟子，比出家菩薩畜弟子爲難。國王能以此中所說法敎民衆者，卽
<lb ed="TX" n="0166a09"/>爲聖王。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0166a10"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0166a1001">受戒品第十四</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0166a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0166a1101">此品受前方便中，供養六方義，善生經亦曾說之；正受戒法六重二十八輕，則
<lb ed="TX" n="0166a12"/>爲此經獨有。前十三品，明受戒之人，此品明所受之戒。若以此爲本經之中樞，則
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0167a" n="0167a"/>
<lb ed="TX" n="0167a01"/>以後十四品，卽爲受後應修之行，由此故稱優婆塞戒經也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0167a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁三　受持戒行</cb:mulu><head>丁三　受持戒行</head>
<lb ed="TX" n="0167a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊一　受戒</cb:mulu><head>戊一　受戒</head>
<lb ed="TX" n="0167a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己一　善生問</cb:mulu><head>己一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0167a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0167a0501">善生言：『世尊！在家菩薩云何得受優婆塞戒』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0167a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0167a0601">善生問意，謂應如何方得受優婆塞戒。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0167a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己二　世尊答</cb:mulu><head>己二　世尊答</head>
<lb ed="TX" n="0167a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　受前方便</cb:mulu><head>庚一　受前方便</head>
<lb ed="TX" n="0167a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　供養</cb:mulu><head>辛一　供養</head>
<lb ed="TX" n="0167a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0167a1001">『善男子！在家菩薩若欲受持優婆塞戒，先當次第供養六方：東方、南方、西方
<lb ed="TX" n="0167a11"/>、北方、下方、上方。言東方者，卽是父母，若人有能供養父母衣服、飮食、臥具、
<lb ed="TX" n="0167a12"/>湯藥、房舍、財寶，恭敬、禮拜、讚歎、尊重，是人則能供養東方。父母還以五事報
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0168a" n="0168a"/>
<lb ed="TX" n="0168a01"/>之：一者、至心愛念，二者、終不欺誑，三者、捨財與之，四者、爲娉上族，五者、
<lb ed="TX" n="0168a02"/>敎以世事。言南方者，卽是師長，若有人能供養師長衣服、飮食、臥具、湯藥，尊重
<lb ed="TX" n="0168a03"/>、讚歎、恭敬禮拜，早起晚臥，受行善敎，是人則能供養南方。是師復以五事報之：
<lb ed="TX" n="0168a04"/>一者、速敎不令失時，二者、盡敎不令不盡，三者、勝己不生嫉妒，四者、持付嚴師
<lb ed="TX" n="0168a05"/>善友，五者、臨終捨財與之。言西方者，卽是妻子，若有人能供給妻子衣服、飮食、
<lb ed="TX" n="0168a06"/>臥具、湯藥、瓔珞、服飾、嚴身之具，是人則是供養西方。妻子復以十四事報之：一
<lb ed="TX" n="0168a07"/>者、所作盡心營之，二者、常作終不懈慢，三者、所作必令終竟，四者、疾作不令失
<lb ed="TX" n="0168a08"/>時，五者、常爲瞻視賓客，六者、淨其房舍臥具，七者、愛敬言則柔軟，八者、僮使
<lb ed="TX" n="0168a09"/>軟言敎詔，九者、善能守護財物，十者、晨起夜寐，十一者、能設淨食，十二者、能
<lb ed="TX" n="0168a10"/>忍敎誨，十三者、能覆惡事，十四者、能瞻病苦。言北方者，卽善知識，若有人能供
<lb ed="TX" n="0168a11"/>施善友，任力與之，恭敬軟言，禮拜讚歎，是人則能供養北方。是善知識復以四事而
<lb ed="TX" n="0168a12"/>還報之：一者、敎修善法，二者、令離惡法，三者、有恐怖時能爲救解，四者、放逸
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0169a" n="0169a"/>
<lb ed="TX" n="0169a01"/>之時能令除捨。言下方者，卽是奴婢，若有人能供給奴婢衣服、飮食、病瘦、醫藥，
<lb ed="TX" n="0169a02"/>不罵不打，是人則能供給下方。奴婢復以十事報之：一者、不作罪過，二者、不待敎
<lb ed="TX" n="0169a03"/>作，三者、作必令竟，四者、疾作不令失時，五者、主雖貧窮終不捨離，六者、早起
<lb ed="TX" n="0169a04"/>，七者、守物，八者、少恩多報，九者、至心敬念，十者、善覆惡事。言上方者，卽
<lb ed="TX" n="0169a05"/>是沙門、婆羅門等，若有供養沙門、婆羅門衣服、飮食、房舍、臥具、病痛醫藥，怖
<lb ed="TX" n="0169a06"/>時能救，饉世施食，聞惡能遮，禮拜恭敬，尊重讚歎，是人則能供養上方。是出家人
<lb ed="TX" n="0169a07"/>以五事報：一者、敎令生信，二者、敎生智慧，三者、敎令行施，四者、敎令持戒，
<lb ed="TX" n="0169a08"/>五者、敎令多聞。若有供養是六方者，是人則得增長財命，能得受持優婆塞戒。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0169a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0169a0901">前明六方卽六度，此品明六方係就在家之環境以言，人須善處理其環境，與中
<lb ed="TX" n="0169a10"/>國向重五倫者相當。如不顧全，則必互相衝突，各走極端，而於人類社會不能調和
<lb ed="TX" n="0169a11"/>，則非佛法所當有也。明白此理，則知供養六方之義。東方爲生方，故說爲父母。
<lb ed="TX" n="0169a12"/>師長、通世法出世法之師長。妻子可包括妻及子女。善知識、又謂善友，卽習善法
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0170a" n="0170a"/>
<lb ed="TX" n="0170a01"/>之朋友。奴婢、包括奴僕婢使。沙門、卽學佛法出家修行者。婆羅門、有出家在家
<lb ed="TX" n="0170a02"/>二種，在印度卽掌敎化者，例如中國儒者。此中皆以善生長者子能受優婆塞戒爲中
<lb ed="TX" n="0170a03"/>心而說，欲受戒者，使先行此種倫理道德，卽修身齊家皆能做到者，方能受優婆塞
<lb ed="TX" n="0170a04"/>戒也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0170a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　請許</cb:mulu><head>辛二　請許</head>
<lb ed="TX" n="0170a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0170a0601">『善男子！若人欲受優婆塞戒，增長財命，先當諮啓所生父母。父母若聽，次報
<lb ed="TX" n="0170a07"/>妻子，奴婢僮僕。此輩若聽，次白國主。國主聽已，誰有出家發菩提心者，便往其所
<lb ed="TX" n="0170a08"/>頭面作禮，軟言問訊，作如是言：「大德！我是丈夫，具男子身，欲受菩薩優婆塞戒
<lb ed="TX" n="0170a09"/>，惟願大德憐愍故聽」！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0170a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0170a1001">平常受優婆塞戒，用不著如此鄭重。此中係受菩薩優婆塞戒，須自利利他，敎
<lb ed="TX" n="0170a11"/>化衆生，攝取徒衆，故須特別鄭重。因與家族、國法、社會、發生大變化關係故，
<lb ed="TX" n="0170a12"/>須父母乃至國王允許。丈夫者，爲成年之義，因將受優婆塞戒，故言具男子身。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0171a" n="0171a"/>
<lb ed="TX" n="0171a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　問答</cb:mulu><head>辛三　問答</head>
<lb ed="TX" n="0171a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　問遮難</cb:mulu><head>壬一　問遮難</head>
<lb ed="TX" n="0171a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0171a0301">『是時比丘應作是言：「汝之父母、妻子、奴婢、國主、聽不」？若言「聽」者
<lb ed="TX" n="0171a04"/>，復應問言：「汝不負佛法僧物及他物耶」？若言「不負」，復應問言：「汝今身中
<lb ed="TX" n="0171a05"/>將無內外身心病耶」？若言「無」者，復應問言：「汝不於比丘、比丘尼所作非法耶
<lb ed="TX" n="0171a06"/>」？若言「不作」，復應問言：「汝不作五逆罪耶」？若言「不作」，復應問言：「
<lb ed="TX" n="0171a07"/>汝不作盜法人耶」？若言「不作」，復應問言：「汝非二根、無根人，壞八戒齋，父
<lb ed="TX" n="0171a08"/>母師病不棄去耶？不殺發菩提心人，盜現前僧物，兩舌惡口，於母、姐妹作非法耶？
<lb ed="TX" n="0171a09"/>不於大衆作妄語耶」？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0171a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0171a1001">此問所應遮難之事。如求戒人，具有所應遮之事，卽不能允許其受戒。通常受
<lb ed="TX" n="0171a11"/>三歸、五戒，不問遮難，此中爲受菩薩優婆塞戒，受戒之後，卽爲在家菩薩，故問
<lb ed="TX" n="0171a12"/>遮難。出家弟子，於出家時，亦有問遮難之事。此中比丘，指菩薩比丘。從不負佛
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0172a" n="0172a"/>
<lb ed="TX" n="0172a01"/>法僧物以下，正爲遮難之問，其事共有八種。非法、卽非梵行，謂作邪婬。盜法、
<lb ed="TX" n="0172a02"/>卽竊聽或偷閱比丘、比丘尼戒律，或潛入僧中竊聽。二根、卽男根、女根。無根、
<lb ed="TX" n="0172a03"/>卽無男女根。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0172a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　審至誠</cb:mulu><head>壬二　審至誠</head>
<lb ed="TX" n="0172a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0172a0501">『若言「無」者，復應語言：「善男子！優婆塞戒極爲甚難！何以故？是戒能爲
<lb ed="TX" n="0172a06"/>沙彌十戒、大比丘戒、及菩薩戒、乃至阿耨多羅三藐三菩提而作根本。至心受持優婆
<lb ed="TX" n="0172a07"/>塞戒，則能獲得如是等戒無量利益。若有毀破如是戒者，則於無量無邊世中處三惡道
<lb ed="TX" n="0172a08"/>，受大苦惱。汝今欲得無量利益，能至心受不」？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0172a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0172a0901">無前問八種所遮難之事者，卽進而審其是否至誠求戒。毀破如是戒者，卽受戒
<lb ed="TX" n="0172a10"/>後自犯其所誓願受持之戒法。無量利益與無量苦惱，卽係於自己之持犯，由此可見
<lb ed="TX" n="0172a11"/>人道一生之經過，關係至大也。沙彌、卽求寂之意，以其欲求涅槃之圓寂故，此是
<lb ed="TX" n="0172a12"/>男子出家受十戒者之通稱。沙彌十戒者：一、不殺生，二、不偷盜，三、不婬，四
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0173a" n="0173a"/>
<lb ed="TX" n="0173a01"/>、不妄語，五、不飮酒，六、不香鬘嚴身，七、不歌舞觀聽，八、不坐臥高廣大床
<lb ed="TX" n="0173a02"/>，九、不過午食，十、不畜金銀寶器。大比丘戒，通稱二百五十戒，而不足其數。
<lb ed="TX" n="0173a03"/>菩薩戒：梵網戒十重、四十八輕，瑜伽戒四重、四十三輕。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0173a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　示歸戒</cb:mulu><head>辛三　示歸戒</head>
<lb ed="TX" n="0173a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0173a0501">『若言「能」者，復應語言：「優婆塞戒極爲甚難！若歸佛已，寧捨身命終不依
<lb ed="TX" n="0173a06"/>於自在天等；若歸法已，寧捨身命終不依於外道典籍；若歸僧已，寧捨身命終不依於
<lb ed="TX" n="0173a07"/>外道邪衆。汝能如是至心歸依於三寶不」？若言「能」者，復應語言：「善男子！優
<lb ed="TX" n="0173a08"/>婆塞戒極爲甚難！若人歸依於三寶者，是人則爲施諸衆生無怖畏已；若人能施無怖畏
<lb ed="TX" n="0173a09"/>者，是人則得優婆塞戒乃至阿耨多羅三藐三菩提，汝能如是施諸衆生無怖畏不」？若
<lb ed="TX" n="0173a10"/>言「能」者，復應語言：「人有五事現在不能增長財命：何等爲五？一者、樂殺，二
<lb ed="TX" n="0173a11"/>者、樂盜，三者、邪婬，四者、妄語，五者、飮酒。一切衆生因殺生故，現在獲得惡
<lb ed="TX" n="0173a12"/>色、惡力、惡名、短命、財物耗減，眷屬分離，賢聖呵責，人不信用，他人作罪橫罹
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0174a" n="0174a"/>
<lb ed="TX" n="0174a01"/>其殃，是名現在惡業之果。捨此身已，當墮地獄，多受苦惱飢渴長命，惡色、惡力、
<lb ed="TX" n="0174a02"/>惡名等事，是名後世惡業之果。若得人身，復受惡色、短命、貧窮。是一惡人因緣力
<lb ed="TX" n="0174a03"/>故，令外一切五穀果蓏悉皆減少，是人殃流，及一天下。善男子！若人樂偷，是人亦
<lb ed="TX" n="0174a04"/>得惡色、惡力、惡名、短命、財物耗減，眷屬分離，他人失物於己生疑，雖親附人人
<lb ed="TX" n="0174a05"/>不見信，常爲賢聖之所呵責，是名現在惡業之果。捨此身已，墮於地獄，受得惡色、
<lb ed="TX" n="0174a06"/>惡力、惡名、飢渴、苦惱、壽命長遠，是名後世惡業之果。若得人身，貧於財物，雖
<lb ed="TX" n="0174a07"/>得隨失，不爲父母、兄弟、妻子之所愛念，身常受苦，心懷愁惱。是一惡人因緣力故
<lb ed="TX" n="0174a08"/>，一切人民凡所食噉，不得色力，是人惡果殃流萬姓。善男子！若復有人，樂於妄語
<lb ed="TX" n="0174a09"/>，是人現得惡口、惡色，所言雖實，人不信受，衆皆憎惡，不喜見之，是名現世惡業
<lb ed="TX" n="0174a10"/>之報，捨此身已，入於地獄，受大苦楚，飢渴熱惱，是名後世惡業之報。若得人身，
<lb ed="TX" n="0174a11"/>口不具足，所說雖實，人不信受，見者不樂，雖說正法，人不樂聞。是一惡人因緣力
<lb ed="TX" n="0174a12"/>故，外物一切資產減少。善男子！若復有人樂飮酒者，是人現世喜失財物，身心多病
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0175a" n="0175a"/>
<lb ed="TX" n="0175a01"/>，常樂鬥諍，惡名遠聞，喪失智慧，心無慚愧，得惡色力，常爲一切之所呵責，人不
<lb ed="TX" n="0175a02"/>樂見，不能修善，是名飮酒現在惡報。捨此身已，處在地獄，受飢渴等無量苦惱，是
<lb ed="TX" n="0175a03"/>名後世惡業之果。若得人身，心常狂亂，不能繫念思惟善法。是一惡人因緣力故，一
<lb ed="TX" n="0175a04"/>切外物資產臭爛。善男子！若復有人，樂爲邪婬，是人不能護自他身，一切衆生見皆
<lb ed="TX" n="0175a05"/>生疑，所作之事，妄語在先，於一切時常受苦惱，心常散亂，不能修善，喜失財物，
<lb ed="TX" n="0175a06"/>所有妻子心不戀慕，壽命短促，是名邪婬現在惡果。捨此身已，處在地獄，受惡色力
<lb ed="TX" n="0175a07"/>，飢渴、長命，無量苦惱，是名後世惡業果報。若得人身，惡色、惡口，人不喜見，
<lb ed="TX" n="0175a08"/>不能守護妻妾男女。是一惡人因緣力故，一切外物不得自在。善男子！是五惡法，汝
<lb ed="TX" n="0175a09"/>今眞實能遠離不」？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0175a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0175a1001">受優婆塞戒，須先歸依三寶，歸依三寶後，若再歸依天魔、外道、鬼神等，卽
<lb ed="TX" n="0175a11"/>失其三歸之體。此中僧、卽依佛法修行之三乘賢聖僧。施無畏、卽不害衆生，歸依
<lb ed="TX" n="0175a12"/>大悲三寶後，應具不害衆生之心，故衆生卽因之離怖畏。觀世音菩薩亦稱爲施無畏
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0176a" n="0176a"/>
<lb ed="TX" n="0176a01"/>者。邪婬、謂對正當禮法結合夫婦以外之人行婬。地獄、梵音<name role="" type="person">那落迦</name>，或泥犁，此
<lb ed="TX" n="0176a02"/>譯苦器，謂苦的器世界。地獄不皆在地之下，科學亦明地中有火，而不能有生物，
<lb ed="TX" n="0176a03"/>佛法則言有八熱地獄，有受苦衆生生在其中；而八寒地獄，則在地之邊際，如南北
<lb ed="TX" n="0176a04"/>兩極等處。</p>
<lb ed="TX" n="0176a05"/><p xml:id="pTX16p0176a0501">五戒道理，若詳究之。則前之殺、盜、婬、妄四戒，爲性戒，後之飮酒一戒爲
<lb ed="TX" n="0176a06"/>遮戒。遮禁飮酒，令不引作他惡。如僅飮酒，不犯他戒，於自己身心雖有損害，於
<lb ed="TX" n="0176a07"/>他人尙無侵犯；但人每因飮酒而犯他惡，故亦列爲戒條以遮止之。依國法處死，或
<lb ed="TX" n="0176a08"/>國際戰爭，本爲止殺而殺，皆非樂於殺者。若樂於殺，則互相殘害，無有已時，人
<lb ed="TX" n="0176a09"/>類將因之滅絕矣！若樂於盜，必至互相掠奪，不治生產，必致人皆不能得其一衣一
<lb ed="TX" n="0176a10"/>食，難望生存。若不依國家制度社會禮法而事邪婬，則易起人群之紛擾，肇民族之
<lb ed="TX" n="0176a11"/>衰弱。妄語爲害尤大，如彼此不以誠信相處，必至爾詐我虞，互啓猜嫌，社會解體
<lb ed="TX" n="0176a12"/>。若飮酒，則易引起前四惡行，而且減少智慧，多生不良嗜好，身心健康因之受損
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0177a" n="0177a"/>
<lb ed="TX" n="0177a01"/>。由此觀之，禁戒此五種惡事，確爲維持人類生存所必需，故爲人生最基本之條件
<lb ed="TX" n="0177a02"/>。若知他人作惡，其影響必及全世界，則不能以事不干己而置不問，故須用種種方
<lb ed="TX" n="0177a03"/>便以止息之。現在天災流行，物力減少，憂患迭興，苦惱熾盛，何莫非衆生共業所
<lb ed="TX" n="0177a04"/>感？讀此經文，應惕然懼，恍然悟，立志修持戒法，以求轉苦惱爲安樂。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0177a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬四　廣敎誡</cb:mulu><head>壬四　廣敎誡</head>
<lb ed="TX" n="0177a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0177a0601">『若言『能』者，復應語言：「善男子！受優婆塞戒，有四事法所不應作！何等
<lb ed="TX" n="0177a07"/>爲四？爲貪因緣不應虛妄，爲瞋恚、癡、恐怖因緣，不應虛妄；是四惡法汝能離不」
<lb ed="TX" n="0177a08"/>？若言「能」者，復應語言：「善男子！受優婆塞戒，有五處所所不應遊：屠兒、婬
<lb ed="TX" n="0177a09"/>女、酒肆、國王、旃陀羅舍，如是五處，汝能離不」？若言「能」者，復應語言：「
<lb ed="TX" n="0177a10"/>善男子！受優婆塞戒，復有五事所不應作：一者、不賣生命，二者、不賣刀劍，三者
<lb ed="TX" n="0177a11"/>、不賣毒藥，四者、不得酤酒，五者、不得壓油；如是五事，汝能離不」？若言「能
<lb ed="TX" n="0177a12"/>」者，復應語言：「善男子！受優婆塞戒，復有三事所不應爲：一者、不作羅網，二
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0178a" n="0178a"/>
<lb ed="TX" n="0178a01"/>者、不作藍染，三者、不作釀皮；如是三事，汝能離不」？若言「能」者，復應語言
<lb ed="TX" n="0178a02"/>：「善男子！受優婆塞戒，復有二事所不應爲：一者、摴蒲圍碁六博，二者、種種歌舞
<lb ed="TX" n="0178a03"/>技樂；如是二事，汝能離不」？若言「能」者，復應語言：「善男子！受優婆塞戒，
<lb ed="TX" n="0178a04"/>有四種人不應親近：一者、碁博，二者、飮酒，三者、欺誑，四者、酤酒；如是四人
<lb ed="TX" n="0178a05"/>，汝能離不」？若言「能」者，復應語言：「善男子！受優婆塞戒，有法放逸所不應
<lb ed="TX" n="0178a06"/>作。何等放逸？寒時、熱時、飢時、渴時、多食飽時，淸旦、暮時、懅時，作時，初
<lb ed="TX" n="0178a07"/>欲作時，失時、得時，怖時、喜時，賊難穀貴時，病苦、壯少、年衰老時，富時、貧
<lb ed="TX" n="0178a08"/>時，爲命求財時；如是時中不修善法，汝能離不」？若言「能」者，復應語言：「善
<lb ed="TX" n="0178a09"/>男子！受優婆塞戒，先學世事，旣學通達，如法求財，若得財物，應作四分：一分應
<lb ed="TX" n="0178a10"/>供養父母、己身、妻子、眷屬，二分應作如法販轉，留餘一分藏積俟用；如是四事，
<lb ed="TX" n="0178a11"/>汝能作不」？若言「能」者，復應語言：「善男子！財物不應寄付四處：一者、老人
<lb ed="TX" n="0178a12"/>，二者、遠處，三者、惡人，四者、大力；如是四處不應寄付，汝能離不」？若言「
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0179a" n="0179a"/>
<lb ed="TX" n="0179a01"/>能」者，復應語言：「善男子！受優婆塞戒，有四惡人常應離之：一者、樂說他過，
<lb ed="TX" n="0179a02"/>二者、樂說邪見，三者、口軟心惡，四者、少作多說；是四惡人汝能離不」？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0179a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0179a0301">此廣敎誡有九事。國王所不應遊者，謂非閒遊之地。若勤勞王事，如今時之公
<lb ed="TX" n="0179a04"/>務員者，或有正當事陳說者，自不在禁限之列。印度皆以生蟲之物壓油，又有以生
<lb ed="TX" n="0179a05"/>蟲之物製藍染者，均爲傷生之事，故不應作；若非以傷生而從事壓油、藍染者，自
<lb ed="TX" n="0179a06"/>不在禁列。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0179a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛四　試察</cb:mulu><head>辛四　試察</head>
<lb ed="TX" n="0179a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0179a0801">『若言能者，應令是人滿六月日，親近承事出家智者，智者復應至心觀其身四威
<lb ed="TX" n="0179a09"/>儀。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0179a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0179a1001">口頭縱答曰能，然究能實踐與否，尙須試察，故問答之後，繼以試察。受菩薩
<lb ed="TX" n="0179a11"/>戒，比丘戒者，尙無如此鄭重，何此中審愼之至耶？以受此戒後，卽爲在家菩薩，
<lb ed="TX" n="0179a12"/>所謂火中優缽羅華，難能可貴，故此更爲嚴格也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="TX" n="0180a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　正受戒法</cb:mulu><head>庚二　正受戒法</head>
<lb ed="TX" n="0180a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　總授歸戒</cb:mulu><head>辛一　總授歸戒</head>
<lb ed="TX" n="0180a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0180a0301">『若知是人能如敎作，過六月已，和合衆僧滿二十人，作白羯磨：「大德僧聽！
<lb ed="TX" n="0180a04"/>是某甲今於僧中乞受優婆塞戒，滿六月中淨四威儀，至心受持淨莊嚴地，是人丈夫，
<lb ed="TX" n="0180a05"/>具男子身，若僧聽者，僧皆默然，不聽者，說」。僧若聽者，智者復應作如是言：「
<lb ed="TX" n="0180a06"/>善男子！諦聽！諦聽！僧已和合聽汝受持優婆塞戒，是戒卽是一切善法根本，若有成
<lb ed="TX" n="0180a07"/>就如是戒者，當得須陀洹果，乃至阿那含果，若破是戒，命終當墮三惡道中。善男子
<lb ed="TX" n="0180a08"/>！優婆塞戒，不可思議，何以故？受是戒已，雖受五欲，而不能障須陀洹果至阿那含
<lb ed="TX" n="0180a09"/>果，是故名爲不可思議。汝能憐愍諸衆生故，受是戒不」？若言「能受」，爾時、智
<lb ed="TX" n="0180a10"/>者次應爲說三歸依法，第二、第三、亦如是說。受三歸已，名優婆塞。爾時、智者復
<lb ed="TX" n="0180a11"/>應語言：「善男子！諦聽！諦聽！如來正覺說優婆塞，或有一分，或有半分，或有無
<lb ed="TX" n="0180a12"/>分，或有多分，或有滿分。若優婆塞受三歸已，不受五戒，名優婆塞。若受三歸，受
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0181a" n="0181a"/>
<lb ed="TX" n="0181a01"/>持一戒，是名一分；受三歸已，受持二戒，是名少分；若受三歸，持二戒已，若破一
<lb ed="TX" n="0181a02"/>戒，是名無分；若受三歸，受持三、四戒，是名多分；若受三歸，受持五戒，是名滿
<lb ed="TX" n="0181a03"/>分。汝今欲作一分優婆塞，作滿分耶」？若隨意說，爾時智者當隨意授。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0181a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0181a0401">現代團體會議法，至少須有五人，與僧伽團體必在四人以上者，其事正同。孫
<lb ed="TX" n="0181a05"/>中山先生所著民權初步之會議法，在印度兩千年以前，卽已實行，何佛法入中國後
<lb ed="TX" n="0181a06"/>，反漸失其團體精神耶？羯磨、梵音，此譯作業，卽會議所作事。有四人以上卽可
<lb ed="TX" n="0181a07"/>作者，有須二十人以上方能作者。白羯磨、卽會議提案報吿，在此處卽提出此授戒
<lb ed="TX" n="0181a08"/>之事。默然、卽無反對者。不聽者、卽有反對者。和合、卽一致通過。在家戒極果
<lb ed="TX" n="0181a09"/>，只到阿那含果者，以未全僧相也。若到證阿羅漢果時，自成出家。最後鄭重發問
<lb ed="TX" n="0181a10"/>，汝能受此戒否？在使受戒者慇重注意，得到無作戒體。無作戒體，卽無表色。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0181a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　別示重輕</cb:mulu><head>辛二　別示重輕</head>
<lb ed="TX" n="0181a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　六重戒相</cb:mulu><head>壬一　六重戒相</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0182a" n="0182a"/>
<lb ed="TX" n="0182a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　正說</cb:mulu><head>癸一　正說</head>
<lb ed="TX" n="0182a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0182a0201">旣授戒已，復作是言：「優婆塞者有六重法。善男子！優婆塞戒，雖爲天女乃至
<lb ed="TX" n="0182a03"/>蟻子，悉不應殺。若受戒已，若口敎殺，若身自殺，是人卽失優婆塞戒，是人尙不能
<lb ed="TX" n="0182a04"/>得煖法，況須陀洹至阿那含？是名破戒優婆塞，臭優婆塞，旃陀羅優婆塞，垢優婆塞
<lb ed="TX" n="0182a05"/>，結優婆塞，是名初重。優婆塞戒，雖爲身命，不得偷盜乃至一錢，若破是戒，是人
<lb ed="TX" n="0182a06"/>卽失優婆塞戒，是人尙不能得煖法，況須陀洹至阿那含？是名破戒優婆塞，臭、旃陀
<lb ed="TX" n="0182a07"/>羅、垢、結優婆塞，是名二重。優婆塞戒，雖爲身命，不得虛說我得不淨觀至阿那含
<lb ed="TX" n="0182a08"/>。若破是戒，是人卽失優婆塞戒，是人尙不能得煖法，況須陀洹至阿那含？是名破戒
<lb ed="TX" n="0182a09"/>優婆塞，臭、旃陀羅、垢、結優婆塞，是名三重。優婆塞戒，雖爲身命。不得邪婬。
<lb ed="TX" n="0182a10"/>若破是戒，是人卽失優婆塞戒，是人尙不能得煖法，況須陀洹至阿那含？是名破戒優
<lb ed="TX" n="0182a11"/>婆塞，臭、旃陀羅、垢、結優婆塞，是名四重。優婆塞戒，雖爲身命，不得宣說比丘
<lb ed="TX" n="0182a12"/>、比丘尼、優婆塞、優婆夷所有過罪。若破是戒，是人卽失優婆塞戒，是人尙不能得
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0183a" n="0183a"/>
<lb ed="TX" n="0183a01"/>煖法，況須陀洹至阿那含？是名破戒優婆塞，臭、旃陀羅，垢、結優婆塞，是名五重
<lb ed="TX" n="0183a02"/>。優婆塞戒，雖爲身命，不得酤酒，若破是戒，是人卽失優婆塞戒，是人尙不能得煖
<lb ed="TX" n="0183a03"/>法，況須陀洹至阿那含？是名破戒優婆塞，臭、旃陀羅、垢、結優婆塞，是名六重。」</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0183a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0183a0401">通常授五戒，只授不殺生、不偷盜、不邪婬、不妄語、不飮酒之五重戒，此中
<lb ed="TX" n="0183a05"/>爲授菩薩優婆塞戒，故須授六重，二十八輕戒。此中不能說四衆之罪過，爲重戒之
<lb ed="TX" n="0183a06"/>一。然四衆中某一分子之過，亦非不可說，特有其方法及限制耳。如比丘中之長老
<lb ed="TX" n="0183a07"/>，可於比丘大衆中說某比丘之過，使其懺悔；比丘尼衆中亦然。優婆塞夷，雖無如
<lb ed="TX" n="0183a08"/>此規定，在其自衆，當亦可以援例。重戒、梵音波羅夷，此云他勝處法。失戒、謂
<lb ed="TX" n="0183a09"/>犯此六重，卽失戒體，不通懺悔。煖法、爲四加行⸺煖、頂、忍、世第一法⸺
<lb ed="TX" n="0183a10"/>之一；謂如鑽火，先有煖氣。臭優婆塞、謂犯此重戒，卽爲優婆塞中之惡臭者。旃
<lb ed="TX" n="0183a11"/>陀羅優婆塞、謂犯此重戒，卽爲優婆塞中之下賤不可接觸者。垢優婆塞、謂優婆塞
<lb ed="TX" n="0183a12"/>中之汙穢者。結優婆塞、謂優婆塞中之有煩惱者。不淨觀、爲五停心之一，卽觀身
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0184a" n="0184a"/>
<lb ed="TX" n="0184a01"/>不淨以停止貪愛之心也。酤酒、卽賣酒。此中將飮酒列輕戒，唯酤酒爲重戒，與梵
<lb ed="TX" n="0184a02"/>網經同；以酤酒使多數人昏迷故。此中天女二字，別本作身命二字。以後五重皆爲
<lb ed="TX" n="0184a03"/>身命二字，則天女係身命之誤也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0184a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　結讚</cb:mulu><head>癸二　結讚</head>
<lb ed="TX" n="0184a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0184a0501">『善男子！若受如是優婆塞戒，能至心持不令毀犯，則能獲得如是戒果。善男子
<lb ed="TX" n="0184a06"/>！優婆塞戒名爲瓔珞，名爲莊嚴，其香微妙，熏無邊界，遮不善法，爲善法律，卽是
<lb ed="TX" n="0184a07"/>無上妙寶之藏，上族種姓，大寂靜處，是甘露味，生善法地。直發是心尙得如是無量
<lb ed="TX" n="0184a08"/>利益，況復一心受持不毀！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0184a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0184a0901">此稱能持六重戒之德譽也。瓔珞、係物名，梵語枳由羅，編玉而懸於身者。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0184a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　廿八輕戒</cb:mulu><head>壬二　廿八輕戒</head>
<lb ed="TX" n="0184a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　列擧</cb:mulu><head>癸一　列擧</head>
<lb ed="TX" n="0184a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0184a1201">『善男子！如佛說言：若優婆塞受持戒已，不能供養父母、師長，是優婆塞得失
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0185a" n="0185a"/>
<lb ed="TX" n="0185a01"/>意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，耽樂飮酒，是優婆塞得失意罪，不
<lb ed="TX" n="0185a02"/>起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，汙惡不能瞻視病苦，是優婆塞得失意罪，不
<lb ed="TX" n="0185a03"/>起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，見有乞者，不能多少隨宜分與，空遣還者，
<lb ed="TX" n="0185a04"/>是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，若見比丘、比丘尼、
<lb ed="TX" n="0185a05"/>長老、先宿、諸優婆塞、優婆夷等，不起承迎、禮拜、問訊，是優婆塞得失意罪，不
<lb ed="TX" n="0185a06"/>起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，若見比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷，毀所
<lb ed="TX" n="0185a07"/>受戒，心生憍慢，言我勝彼，彼不如我，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。
<lb ed="TX" n="0185a08"/>若優婆塞受持戒已，一月之中，不能六日受持八戒，供養三寶，是優婆塞得失意罪，
<lb ed="TX" n="0185a09"/>不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，四十里中有講法處，不能往聽，是優婆塞
<lb ed="TX" n="0185a10"/>得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，受招提僧臥具床座，是優婆塞
<lb ed="TX" n="0185a11"/>得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，疑水有蟲，故便飮之，是優婆
<lb ed="TX" n="0185a12"/>塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，嶮難之處無伴獨行，是優婆
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0186a" n="0186a"/>
<lb ed="TX" n="0186a01"/>塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，獨宿尼寺，是優婆塞得失意
<lb ed="TX" n="0186a02"/>罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，爲於財命，打罵奴婢、僮僕、外人，
<lb ed="TX" n="0186a03"/>是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，若以殘食施於比丘、
<lb ed="TX" n="0186a04"/>比丘尼、優婆塞、優婆夷，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持
<lb ed="TX" n="0186a05"/>戒已，若畜貓狸，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，畜
<lb ed="TX" n="0186a06"/>養象、馬、牛、羊、駝、驢一切畜獸，不作淨，施未受戒者，是優婆塞得失意罪，不
<lb ed="TX" n="0186a07"/>起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，若不儲畜僧伽梨衣、缽盂、錫杖，是優婆塞
<lb ed="TX" n="0186a08"/>得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，若爲身命須田作者，不求淨水
<lb ed="TX" n="0186a09"/>及陸稼處，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，爲於身命
<lb ed="TX" n="0186a10"/>，若作市易斗稱賣物，一說價已，不得前卻捨賤趣貴；斗稱量物任前平用，如其不平
<lb ed="TX" n="0186a11"/>，應語令平，若不如是，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒
<lb ed="TX" n="0186a12"/>已，若於非處、非時行欲，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0187a" n="0187a"/>
<lb ed="TX" n="0187a01"/>戒已，商估販賣，不輸官稅，盜棄去者，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。
<lb ed="TX" n="0187a02"/>若優婆塞受持戒已，若犯國制，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞
<lb ed="TX" n="0187a03"/>受持戒已，若得新穀，果蓏菜茹，不先奉獻供養三寶先自受者，是優婆塞得失意罪，
<lb ed="TX" n="0187a04"/>不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，僧若不聽說法讚歎，輒自作者，是優婆塞
<lb ed="TX" n="0187a05"/>得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，道路若在諸比丘前、沙彌前行
<lb ed="TX" n="0187a06"/>，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，僧中付食，若偏爲
<lb ed="TX" n="0187a07"/>師選擇美好過分與者，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已
<lb ed="TX" n="0187a08"/>，若養蠶者，是優婆塞得失意罪，不起墮落，不淨有作。若優婆塞受持戒已，行路之
<lb ed="TX" n="0187a09"/>時，遇見病者，不住瞻視，爲作方便付囑所在而捨去者，是優婆塞得失意罪，不起墮
<lb ed="TX" n="0187a10"/>落，不淨有作』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0187a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0187a1101">此下爲二十八種輕戒。失意罪爲輕罪，比六重較輕也。失意爲不注意而犯，非
<lb ed="TX" n="0187a12"/>不可懺悔者，不失無作戒體。不起心懺悔，爲不起，不起必墮落惡趣。有作、對無
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0188a" n="0188a"/>
<lb ed="TX" n="0188a01"/>作言，有處又謂之有表、無表。在受戒時，三業表作，熏成戒種，謂之無作戒體。
<lb ed="TX" n="0188a02"/>輕罪於無作戒體不失，以惟有作，與無作相違。此類有作，皆屬惡穢不淨，故謂不
<lb ed="TX" n="0188a03"/>淨有作。飮酒耽樂者，卽非以之爲治病之藥，始犯此戒。佛弟子七衆，出家者爲：
<lb ed="TX" n="0188a04"/>比丘、比丘尼、式叉摩那尼、沙彌、沙彌尼，在家者爲：優婆塞、優婆夷。此中出
<lb ed="TX" n="0188a05"/>家只擧前二，以出家後三、非究竟必至爲比丘及比丘尼故。受持八戒齋，卽受短期
<lb ed="TX" n="0188a06"/>出家戒，最宜於寺院中行之。出家人常用漉水囊以除水蟲，此中疑水有蟲，而未漉
<lb ed="TX" n="0188a07"/>淨卽飮之者，爲犯戒。獨宿尼寺，易起人譏謗，故爲犯罪。貓狸專爲食噉鼠類，以
<lb ed="TX" n="0188a08"/>傷生故，不應畜養。一切畜獸，不能作爲己有，亦可淨施未受戒人，而自己借用之
<lb ed="TX" n="0188a09"/>。戒行最要：爲報恩、敬德、濟苦、之三類，二十八輕、首戒卽爲報恩，後爲救苦
<lb ed="TX" n="0188a10"/>。受戒品有單行本，在家律要廣集中亦收集之，明藕益大師曾爲註解。中國向來只
<lb ed="TX" n="0188a11"/>受通常五戒，未照此經受持。此中於日常生活，皆有大槪規定，使人行之，能心安
<lb ed="TX" n="0188a12"/>理得，最爲妙行。招提，梵音，卽十方常住之義，如叢林亦謂之招提。僧伽梨衣、
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0189a" n="0189a"/>
<lb ed="TX" n="0189a01"/>爲大衣。缽盂、錫杖，皆爲出家比丘淸淨用物，儲畜三衣、缽、杖，以備供養比丘
<lb ed="TX" n="0189a02"/>之用，非在家衆應用。非時、非處行欲，指夫婦言。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0189a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　結讚</cb:mulu><head>癸二　結讚</head>
<lb ed="TX" n="0189a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0189a0401">『善男子！若優婆塞至心能受持如是戒，是人名爲優婆塞中分陀利華，優婆塞中
<lb ed="TX" n="0189a05"/>微妙上香，優婆塞中淸淨蓮華，優婆塞中眞實珍寶，優婆塞中丈夫之人！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0189a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0189a0601">分陀利華、爲白蓮華。淸淨蓮華、爲一切蓮華。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0189a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　結在家勝</cb:mulu><head>壬三　結在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0189a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0189a0801">『善男子！如佛所說菩薩二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩名爲比丘，
<lb ed="TX" n="0189a09"/>在家菩薩名優婆塞。出家菩薩持出家戒，是不爲難；在家菩薩持在家戒，是乃爲難。
<lb ed="TX" n="0189a10"/>何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0189a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0189a1101">在中國出家人，已多與在家人之環境相同，只少家屬之纏繞耳。如寺院旣須置
<lb ed="TX" n="0189a12"/>財產，經營管理，乃至與人爭訟，亦與在家人無異。若暹羅、緬甸等處之出家人，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0190a" n="0190a"/>
<lb ed="TX" n="0190a01"/>則仍乞食，與中國異。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0190a02"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0190a0201">淨戒品第十五</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0190a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0190a0301">淨所受戒，爲旣受戒後所必有之事，故有此品之來。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0190a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊二　持行</cb:mulu><head>戊二　持行</head>
<lb ed="TX" n="0190a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己一　持戒淸淨</cb:mulu><head>己一　持戒淸淨</head>
<lb ed="TX" n="0190a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　善生問</cb:mulu><head>庚一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0190a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0190a0701">善生言：『世尊！有人受持如是戒已，云何當令是戒淨耶』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0190a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0190a0801">如文可知。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0190a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　世尊答</cb:mulu><head>庚二　世尊答</head>
<lb ed="TX" n="0190a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　示能淨法</cb:mulu><head>辛一　示能淨法</head>
<lb ed="TX" n="0190a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0190a1101">佛言：『善男子！有三法能淨是戒：一者、信佛、法、僧，二者、深信因果，三
<lb ed="TX" n="0190a12"/>者、解心。復有四法：一者、慈心，二者、悲心，三者、無貪心，四者、未有恩處先
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0191a" n="0191a"/>
<lb ed="TX" n="0191a01"/>以恩加。復有五法：一者、先於怨所以善益之，二者、見怖懅者能爲救護，三者、求
<lb ed="TX" n="0191a02"/>者未索先開心與，四者、凡所施處平等無二，五者、普慈一切不依因緣。復有四法：
<lb ed="TX" n="0191a03"/>一者、終不自輕言我不能得菩提果，二者、趣菩提時其心堅固，三者、精進勤修一切
<lb ed="TX" n="0191a04"/>善法，四者、造作大事心不疲悔。復有四法：一者、自學善法，學已敎人；二者、自
<lb ed="TX" n="0191a05"/>離惡法，敎人令離；三者、善能分別善惡之法；四者、於一切法不取不著。復有四法
<lb ed="TX" n="0191a06"/>：一者、知有爲法無我我所，二者、知一切業悉有果報，三者、知有爲法皆是無常，
<lb ed="TX" n="0191a07"/>四者、知從苦生樂，從樂生苦。復有三法：一者、於諸衆生心無取著，二者、施衆生
<lb ed="TX" n="0191a08"/>樂其心平等，三者、如說而行。復有三法：一者、能施衆生樂因，二者、所作不求恩
<lb ed="TX" n="0191a09"/>報，三者、自知定當得成阿耨多羅三藐三菩提。復有三法：一者、爲諸衆生受大苦惱
<lb ed="TX" n="0191a10"/>，二者、次第受之，三者、中間不息，雖受是苦心終不悔。復有三法：一者、未除愛
<lb ed="TX" n="0191a11"/>心、能捨所愛施與他人，二者、未除瞋恚、有惡來加而能忍之，三者、未除癡心、而
<lb ed="TX" n="0191a12"/>能分別善惡之法。復有三法：一者、善知方便能敎衆生遠離惡法，二者、善知方便能
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0192a" n="0192a"/>
<lb ed="TX" n="0192a01"/>敎衆生令修善法，三者、化衆生時心無疲悔。復有三法：一者、爲令衆生離身苦時，
<lb ed="TX" n="0192a02"/>自於身命心不吝惜，二者、爲令衆生離心苦時，自於身命心不吝惜；三者、敎化衆生
<lb ed="TX" n="0192a03"/>修善法時，自於身命心不吝惜。復有三法：一者、自捨己事先營他事，二者、營他事
<lb ed="TX" n="0192a04"/>時不擇時節，三者、終不顧慮辛苦憂惱。復有三法：一者、心無妒嫉，二者、見他受
<lb ed="TX" n="0192a05"/>樂心生歡喜，三者、善心相續間無斷絕。復有三法：一者、見他少善，心初不忘；二
<lb ed="TX" n="0192a06"/>者、毫末之惠，輒思多報；三者、於無量世受無量苦，其心堅固無退轉想。復有三法
<lb ed="TX" n="0192a07"/>：一者、深知生死多諸過咎，猶故不捨一切作業；二者、見諸衆生無歸依者爲作歸依
<lb ed="TX" n="0192a08"/>，三者、見惡衆生心生憐愍，不責其過。復有三法：一者、親近善友，二者、聞法無
<lb ed="TX" n="0192a09"/>厭，三者、至心諮受善知識敎。復有九法：遠離三法，三時不悔，平等惠施三種衆生
<lb ed="TX" n="0192a10"/>。復有四法：所謂慈、悲、喜、捨。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0192a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0192a1101">若言不論是否佛說，要合眞理才信，則爲信法而未信佛。若言凡佛大覺海中流
<lb ed="TX" n="0192a12"/>出之說，皆合眞理，則信法亦信佛。僧爲修學佛法之賢聖衆，能從凡夫行至佛位。
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0193a" n="0193a"/>
<lb ed="TX" n="0193a01"/>故單信法或佛法或僧，則信仰不爲具足，須三種具信，則爲具足信心。深信因果，
<lb ed="TX" n="0193a02"/>非淺智所能。古人答錯一句不落因果，致墮野狐身經五百世，後得大德爲之轉語謂
<lb ed="TX" n="0193a03"/>不昧因果，方能解脫；若能深信因果，未有不淸淨持戒者。具解心，則於佛、法、
<lb ed="TX" n="0193a04"/>僧、因果、緣生、性空、空、無相、無願三解脫門等，皆能明了勝解。於一切法不
<lb ed="TX" n="0193a05"/>取不著者，卽具有勝解者。雖一切法緣生性空，如幻如化，而業報相續，仍不落空
<lb ed="TX" n="0193a06"/>亡。古時有禪師言：『本來空卽還業債，還業債卽本來空』，則爲善知空性。</p>
<lb ed="TX" n="0193a07"/><p xml:id="pTX16p0193a0701"><figure><graphic url="../figures/TX/TX16p0193_01.gif"/></figure></p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0193a08"/>
<lb ed="TX" n="0193a09"/>
<lb ed="TX" n="0193a10"/>
<lb ed="TX" n="0193a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　辨淨心時</cb:mulu><head>辛二　辨淨心時</head>
<lb ed="TX" n="0193a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0193a1201">『善男子！菩薩若以上法淨心，要在二時：一、佛出世時，二、緣覺出時。善男
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0194a" n="0194a"/>
<lb ed="TX" n="0194a01"/>子！衆生善法有三種生：一、從聞生，二、從思生，三、從修生。聞思二種在二時中
<lb ed="TX" n="0194a02"/>，從修生者，不必爾也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0194a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0194a0301">菩薩善若從修生，則修成時，雖無佛、緣覺，亦能持戒淸淨。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0194a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　結在家勝</cb:mulu><head>辛三　結在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0194a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0194a0501">『善男子！菩薩二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩如是淨戒，是不爲難
<lb ed="TX" n="0194a06"/>；在家淨戒是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p>
<lb ed="TX" n="0194a07"/><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0194a0701">息惡品第十六</p>
<lb ed="TX" n="0194a08"/><p xml:id="pTX16p0194a0801">戒淨重在行善，此品則明止惡。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0194a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己二　息除諸惡</cb:mulu><head>己二　息除諸惡</head>
<lb ed="TX" n="0194a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　問答息惡</cb:mulu><head>庚一　問答息惡</head>
<lb ed="TX" n="0194a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0194a1101">善生言：『世尊！菩薩已受優婆塞戒，若有內外諸惡不淨因緣，云何得離』？『
<lb ed="TX" n="0194a12"/>善男子！菩薩若有內外諸惡不淨因緣，是人應當修念佛心。若有至心修念佛者，是人
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0195a" n="0195a"/>
<lb ed="TX" n="0195a01"/>則得離內外惡不淨因緣，增長悲慧。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0195a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0195a0201">念佛、以佛功德加持對治不淨因緣。蓋佛心卽慈悲心，一心念佛，則與慈悲相
<lb ed="TX" n="0195a03"/>應，而諸惡自息矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0195a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　問答修法</cb:mulu><head>庚二　問答修法</head>
<lb ed="TX" n="0195a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　問修法</cb:mulu><head>辛一　問修法</head>
<lb ed="TX" n="0195a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0195a0601">『世尊！當云何修』？</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0195a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　答念佛</cb:mulu><head>辛二　答念佛</head>
<lb ed="TX" n="0195a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　廣觀佛德</cb:mulu><head>壬一　廣觀佛德</head>
<lb ed="TX" n="0195a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0195a0901">『善男子！當觀如來有七勝事：一者、身勝，二者、如法住勝，三者、智勝，四
<lb ed="TX" n="0195a10"/>者、具足勝，五者、行處勝，六者、不可思議勝，七者、解脫勝。云何身勝？如來身
<lb ed="TX" n="0195a11"/>爲三十二相、八十種好之所嚴飾，一一節力敵萬八千伊羅缽那香象之力，衆生樂見無
<lb ed="TX" n="0195a12"/>有厭足，是名身勝。云何如法住勝？如來旣自得利益已，復能憐愍救濟利益無量衆生
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0196a" n="0196a"/>
<lb ed="TX" n="0196a01"/>，是名如法住勝。云何智勝？如來所有四無礙智，非諸聲聞、緣覺所及，是名智勝。
<lb ed="TX" n="0196a02"/>云何具足勝？如來具足行命、戒、見，是名具足勝。云何行處勝？如來世尊修三三昧
<lb ed="TX" n="0196a03"/>、九次第等，非諸聲聞、緣覺所及，是名行處勝。云何不可思議勝？如來所有六種神
<lb ed="TX" n="0196a04"/>通，亦非聲聞，緣覺所及；如十力、四無所畏、大悲、三念處，是名不可思議勝。云
<lb ed="TX" n="0196a05"/>何解脫勝？如來具足二種解脫，除智慧障及煩惱障，永斷一切煩惱習氣，智緣二事俱
<lb ed="TX" n="0196a06"/>得自在，是名解脫勝。是故舍利弗於契經中讚歎如來具七勝法，如來從觀不淨乃至得
<lb ed="TX" n="0196a07"/>阿耨多羅三藐三菩提，從莊嚴地至解脫地，勝於聲聞、辟支佛等，是故如來名無上尊
<lb ed="TX" n="0196a08"/>。如來世尊修空三昧，滅定三昧，四禪慈悲，觀十二因緣，皆悉爲利諸衆生故。如來
<lb ed="TX" n="0196a09"/>正覺，發言無二，故名如來。如往先佛從莊嚴地出，得阿耨多羅三藐三菩提，故名如
<lb ed="TX" n="0196a10"/>來。具足獲得微妙正法，名阿羅訶。能受一切人天供養，名阿羅訶。覺了二諦⸺世
<lb ed="TX" n="0196a11"/>諦、眞諦⸺，名三藐三佛陀。修持淨戒，具足三明，名明行足。更不復生諸有之中
<lb ed="TX" n="0196a12"/>，故名善逝。知二世界⸺衆生世界、國土世界⸺，名世間解。善知方便調伏衆生
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0197a" n="0197a"/>
<lb ed="TX" n="0197a01"/>，名調御丈夫。能令衆生不生怖畏，方便敎化離苦受樂，是名天人師。知一切法及一
<lb ed="TX" n="0197a02"/>切行，故名爲佛。能破四魔，名婆伽婆。復觀如來行戒定慧，爲益衆生。又於無量無
<lb ed="TX" n="0197a03"/>數世中，怨親等利，無有差別。悉斷一切無量煩惱，一一皆知，一一衆生爲一煩惱無
<lb ed="TX" n="0197a04"/>量世中受大苦惱。如來世尊爲衆生故，難施能施，難忍能忍。佛有二淨：一、莊嚴淨
<lb ed="TX" n="0197a05"/>，二、果報淨。如是二淨因緣力故，從初十十至後十十，無有人天能說其過。如來具
<lb ed="TX" n="0197a06"/>足八萬音聲，衆生聞之不生厭離，以是因緣，如來出勝一切聲聞、辟支佛等。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0197a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0197a0701">平常以持名念佛爲念佛，而於念字旁加一口，其實、念佛卽念念相續觀佛勝事
<lb ed="TX" n="0197a08"/>之謂。如法住、卽如法之眞實性相而住。四無礙智者：一、法無礙智，二、詞無礙
<lb ed="TX" n="0197a09"/>智，三、義無礙智，四、樂無礙智。三三昧者：一、空，二、無相，三、無願。九
<lb ed="TX" n="0197a10"/>次第定者：四禪定，四空處，滅盡定。六神通前已釋。滅定、將有漏心行皆已滅盡
<lb ed="TX" n="0197a11"/>。如來、謂從眞理說法不二而來，謂之如來。又從先佛修行成佛而來，謂之如來。
<lb ed="TX" n="0197a12"/>應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊、
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0198a" n="0198a"/>
<lb ed="TX" n="0198a01"/>共十德號。初十十、卽十善、十波羅蜜。後十十、卽十力、十號。又於十善具十種
<lb ed="TX" n="0198a02"/>修，成百福德，貫於初後，通名十十。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0198a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　結會戒淨</cb:mulu><head>壬二　結會戒淨</head>
<lb ed="TX" n="0198a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0198a0401">善男子！若人受持優婆塞戒欲淨戒者，當作如是修念佛心。若修念佛，是人則離
<lb ed="TX" n="0198a05"/>內外諸惡不淨因緣，增長悲慧，貪、瞋、癡、斷，具足成就一切善法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0198a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0198a0601">結歸於念戒淸淨也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0198a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬三　結在家勝</cb:mulu><head>壬三　結在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0198a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0198a0801">『善男子！菩薩二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩修念佛心，是不爲難
<lb ed="TX" n="0198a09"/>；在家修集，是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p>
<lb ed="TX" n="0198a10"/><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0198a1001">供養三寶品第十七</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0198a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0198a1101">三寶爲一切衆生之眞歸依處，仰賴三寶加被，則能持戒息惡，離過淸淨。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0198a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">己三　供養三寶</cb:mulu><head>己三　供養三寶</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0199a" n="0199a"/>
<lb ed="TX" n="0199a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚一　善生問</cb:mulu><head>庚一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0199a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0199a0201">善生言：『世尊！菩薩已受優婆塞戒，復當云何供養三寶』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0199a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0199a0301">三寶、又稱三尊。佛爲福智莊嚴之福慧兩足尊，法爲能離貪欲之離欲尊，僧爲
<lb ed="TX" n="0199a04"/>衆中淸淨之衆中尊。三寶實爲闇室之明燈，迷途之覺路，一切衆生，皆應供養，故
<lb ed="TX" n="0199a05"/>善生問：應如何供養三寶？</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0199a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">庚二　世尊答</cb:mulu><head>庚二　世尊答</head>
<lb ed="TX" n="0199a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛一　三寶福田</cb:mulu><head>辛一　三寶福田</head>
<lb ed="TX" n="0199a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0199a0801">『善男子！世間福田凡有三種：一、報恩田，二、功德田，三、貧窮田。報恩田
<lb ed="TX" n="0199a09"/>者：所謂父母、師長、和上。功德田者：從得煖法乃至得阿耨多羅三藐三菩提。貧窮
<lb ed="TX" n="0199a10"/>田者：一切窮苦困厄之人。如來世尊是二種福田：一、報恩田，二、功德田。法亦如
<lb ed="TX" n="0199a11"/>是，是二種田。衆僧三種：一、報恩田，二、功德田，三、貧窮田。以是因緣，菩薩
<lb ed="TX" n="0199a12"/>已受優婆塞戒，應當至心勤供養三寶。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0200a" n="0200a"/>
<lb ed="TX" n="0200a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0200a0101">三藐三菩提下，應增一者字。福田者，田以生長爲義，於應供養者供養之，則
<lb ed="TX" n="0200a02"/>能受諸福報，如農夫種田，有收獲之利，故曰福田。約之則爲三種：一、報恩田，
<lb ed="TX" n="0200a03"/>亦曰恩田；於己有養育敎誨之恩者，報答之，自獲無量之福。二、功德田，亦曰敬
<lb ed="TX" n="0200a04"/>田；於有修集世出世功德之三寶，恭敬供養，自生無量之福。三、貧窮田，亦曰悲
<lb ed="TX" n="0200a05"/>田；係可悲愍之苦難貧窮境界，向此境界惠施，則得無量之福。僧於尙未得到大福
<lb ed="TX" n="0200a06"/>德時，又已捨棄家財，不治生產，實行乞食，故亦爲貧窮田。和上、譯親敎師，又
<lb ed="TX" n="0200a07"/>曰和尙，義譯力生，以依歸之力而弟子之道得生故也。從煖法乃至得阿耨多羅三藐
<lb ed="TX" n="0200a08"/>三菩提者，乃至二字、指四加行中之頂、忍、世第一法、聲聞四果、緣覺及菩薩而
<lb ed="TX" n="0200a09"/>言。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0200a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛二　住持三寶</cb:mulu><head>辛二　住持三寶</head>
<lb ed="TX" n="0200a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0200a1101">三寶應有三種：第一、一體三寶，淸淨自性佛、法、僧、人人本具，法法不無
<lb ed="TX" n="0200a12"/>，心、佛、衆生，平等一體。第二、別相三寶，卽得無上菩提者爲佛寶，由佛所證
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0201a" n="0201a"/>
<lb ed="TX" n="0201a01"/>所說之法爲法寶，依佛法修行從得煖法乃至等覺菩薩爲僧寶。第三、則住持三寶，
<lb ed="TX" n="0201a02"/>卽寺塔等處供奉之佛像爲佛寶，一切佛經典册爲法寶，出家奉行佛律之僧衆爲僧寶
<lb ed="TX" n="0201a03"/>。此中所說，正是住持三寶。或有執著自性三寶而輕慢住持三寶者，不免錯誤！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0201a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬一　廣明佛寶</cb:mulu><head>壬一　廣明佛寶</head>
<lb ed="TX" n="0201a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸一　建供塔像</cb:mulu><head>癸一　建供塔像</head>
<lb ed="TX" n="0201a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0201a0601">『善男子！如來卽是一切法藏，是故智者應當至心勤心供養生身、滅身、形像、
<lb ed="TX" n="0201a07"/>塔廟！若於空野無塔像處，常當繫念尊重讚歎，若自力作，若勸人作；見人作時，心
<lb ed="TX" n="0201a08"/>生歡喜；如其自有功德力者，要當廣敎衆多之人而共作之。旣供養已，於己身中莫生
<lb ed="TX" n="0201a09"/>輕想，於三寶所亦應如是。凡所供養，不使人作，不爲勝他，作時不悔，心不愁惱，
<lb ed="TX" n="0201a10"/>合掌讚歎，恭敬尊重。若以一錢至無量寶，若以一綖至無量綖，若以一華至無量華，
<lb ed="TX" n="0201a11"/>若以一香至無量香，若以一偈讚至無量偈讚，若以一禮至無量禮，若繞一匝至無量匝
<lb ed="TX" n="0201a12"/>，若一時中乃至無量時，若自獨作若共人作。善男子！若能如是至心供養佛、法、僧
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0202a" n="0202a"/>
<lb ed="TX" n="0202a01"/>者，若我現在及涅槃後，等無差別。見塔廟時，應以金、銀、銅、鐵、繩鎖、幡蓋、
<lb ed="TX" n="0202a02"/>技樂、香油、燈明而供養之。若見鳥獸踐蹋毀壞，要當塗治掃除令淨；暴風水火之所
<lb ed="TX" n="0202a03"/>壞處，亦當自治。自若無力，當勸人治。或以金、銀、銅、鐵、土、木。若有塵土，
<lb ed="TX" n="0202a04"/>灑掃除拂，若有垢汙，以香水洗。若作寶塔及作寶像，作訖當以種種幡、蓋、香、華
<lb ed="TX" n="0202a05"/>、奉上。若無眞寶，力不能辦，次以土木而造成之，成訖、亦當幡、蓋、香、華、種
<lb ed="TX" n="0202a06"/>種技樂而供養之。若是塔中草木不淨，鳥獸死屍及其糞穢、萎華臭爛、悉當除去，蛇
<lb ed="TX" n="0202a07"/>、鼠孔穴，當塞治之。銅像、木像、石像、泥像、金、銀、琉璃、頗梨等像，常當洗
<lb ed="TX" n="0202a08"/>治，任力香塗。隨力造作種種瓔珞，乃至猶如轉輪聖王塔。精舍內、當以香塗。若白
<lb ed="TX" n="0202a09"/>土泥作塔像已，當以琉璃、頗梨、眞珠、綾絹、綵錦、鈴磬、繩鎖而供養之。畫佛像
<lb ed="TX" n="0202a10"/>時，綵中不雜膠乳雞子，應以種種華貫、散華、妙紼、明鏡、末香、塗香、散香、燒
<lb ed="TX" n="0202a11"/>香、種種技樂，歌舞供養。如晝，夜亦如是。如夜，晝亦如是。不如外道燒酥、大麥
<lb ed="TX" n="0202a12"/>而供養之。終不以酥塗塔像身，亦不乳洗。不應造作半身佛像；若有形像身不具足，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0203a" n="0203a"/>
<lb ed="TX" n="0203a01"/>當密覆藏，勸人令治，治已具足，然後顯示。見像毀壞，應當至心供養恭敬，如完無
<lb ed="TX" n="0203a02"/>別。如是供養要身自作，若自無力，當爲他使，亦勸他人令佐助之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0203a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0203a0301">此中正明住持佛寶。生身者，卽佛在印度之生身。滅身者，卽佛以三昧眞火自
<lb ed="TX" n="0203a04"/>焚其身而留存之舍利。琉璃、非琉璃燈之琉璃，乃一種靑色之寶。華貫、卽以線貫
<lb ed="TX" n="0203a05"/>串之花。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0203a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">癸二　敬讚佛法</cb:mulu><head>癸二　敬讚佛法</head>
<lb ed="TX" n="0203a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0203a0701">『若人能以四天下寶供養如來，有人直以種種功德尊重讚歎，至心恭敬，是二福
<lb ed="TX" n="0203a08"/>德等無差別。所謂如來身心具足，身有微妙三十二相、八十種好、具足大力，心有十
<lb ed="TX" n="0203a09"/>力、四無所畏、大悲、三念、五智三昧、三種法門、十一種空、觀十二緣智、無量禪
<lb ed="TX" n="0203a10"/>定、具足七智、已能度到六波羅蜜岸。若人能以如是等法讚歎佛者，是人則名眞供養
<lb ed="TX" n="0203a11"/>佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0203a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0203a1201">此明恭敬讚歎佛法。五智三昧者：此中五智三昧，係指修五停心智而得之定。
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0204a" n="0204a"/>
<lb ed="TX" n="0204a01"/>五停心卽：不淨、慈悲、因緣、界分別、數息之五觀。三種法門者：指奢摩他⸺
<lb ed="TX" n="0204a02"/>止，毗缽舍那⸺觀，及禪那⸺止觀不二而言。十一空觀者：指內空、外空、內
<lb ed="TX" n="0204a03"/>外空、有爲空、無爲空、無始空、性空、無所有空、第一義空、大空、等十一空而
<lb ed="TX" n="0204a04"/>言。尙有說十六空、十八空、二十空，多與此相同者。十二緣智者：卽指緣十二因
<lb ed="TX" n="0204a05"/>緣之智。七智、卽七覺分：謂擇法、精進、喜、輕安、念、定、行捨之七菩提分。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0204a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">壬二　略顯法僧</cb:mulu><head>壬二　略顯法僧</head>
<lb ed="TX" n="0204a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0204a0701">『云何名爲供養於法？善男子！若能供養十二部經，名供養法。云何供養十二部
<lb ed="TX" n="0204a08"/>經？若能至心信樂受持、讀誦、解說、如說而行，旣自爲己，復勸人行，是名供養十
<lb ed="TX" n="0204a09"/>二部經。若能書寫十二部經，旣書寫已，種種供養，如供養佛，唯除洗浴，若有供養
<lb ed="TX" n="0204a10"/>受持、讀誦如是經者，是則名爲供養法也。供養法時，如供養佛。又復有法，謂菩薩
<lb ed="TX" n="0204a11"/>一根，辟支佛人三根、三諦，若信是者，名供養法。若有供養發菩提心受持戒者出家
<lb ed="TX" n="0204a12"/>之人，向須陀洹至阿羅漢果，名供養僧。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0205a" n="0205a"/>
<lb ed="TX" n="0205a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0205a0101">此中正明住持法寶、僧寶。供養法，應以誦讀、解說、受行、勸他、爲正解。
<lb ed="TX" n="0205a02"/>或有謂僅以說法他聽爲法供養者，不免罣漏。三根者：此中指辟支佛之上中下三根
<lb ed="TX" n="0205a03"/>言：三諦者：通常指眞諦、俗諦、中諦，此中卽指三根所證之上中下三諦。又諸行
<lb ed="TX" n="0205a04"/>無常，諸法無我，涅槃寂靜，亦爲三諦。發菩提心出家受比丘及菩薩戒之人，爲菩
<lb ed="TX" n="0205a05"/>薩比丘僧。又向須陀洹至阿羅漢果之小乘聖衆，亦應供養。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0205a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛三　示供養益</cb:mulu><head>辛三　示供養益</head>
<lb ed="TX" n="0205a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0205a0701">『若有人能如是供養佛、法、僧寶，當知是人終不遠離十方如來，常與諸佛行住
<lb ed="TX" n="0205a08"/>坐臥。善男子！若有人能如說多少供養如是三福田者，當知是人於無量世多受利益。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0205a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0205a0901">恒常供養住持三寶，能與自性三寶相應和合而成爲一，故於無量世多受利益。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0205a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">辛四　結在家勝</cb:mulu><head>辛四　結在家勝</head>
<lb ed="TX" n="0205a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0205a1101">『善男子！菩薩二種：一者、在家，二者、出家。出家菩薩供養三寶，是不爲難
<lb ed="TX" n="0205a12"/>；在家供養，是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0206a" n="0206a"/>
<lb ed="TX" n="0206a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0206a0101">出家人每日有常課，每食修供養，供養三寶較爲容易；在家人環境惡劣，乃爲
<lb ed="TX" n="0206a02"/>難能。以上廣顯修成菩薩之行一大科，共十六品，已講完。文中皆係以在家菩薩爲
<lb ed="TX" n="0206a03"/>中心作標準，能如此修行，卽成爲在家菩薩。以下正明能行六度之相，卽能行六度
<lb ed="TX" n="0206a04"/>菩薩之體相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0206a05"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX16p0206a0501">六波羅蜜品第十八</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0206a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0206a0601">此六種修行，度到彼岸，如六種渡人之船。菩薩、卽藉此以渡到彼岸，此品正
<lb ed="TX" n="0206a07"/>明其總相。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0206a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙二　正明能行六度之相</cb:mulu><head>丙二　正明能行六度之相</head>
<lb ed="TX" n="0206a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁一　善生問</cb:mulu><head>丁一　善生問</head>
<lb ed="TX" n="0206a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0206a1001">善生言：『世尊！如佛先說供養六方，六方卽是六波羅蜜，是人則能增長財、命
<lb ed="TX" n="0206a11"/>，如是之人有何等相』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0206a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0206a1201">問意：爲能供養六方、六波羅蜜之菩薩，究有何種行相可辨？</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0207a" n="0207a"/>
<lb ed="TX" n="0207a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丁二　世尊答</cb:mulu><head>丁二　世尊答</head>
<lb ed="TX" n="0207a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊一　正答能行人相</cb:mulu><head>戊一　正答能行人相</head>
<lb ed="TX" n="0207a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0207a0301">佛言：『善男子！若能不惜一切財物，常於他人作利益事，念於布施，樂行布施
<lb ed="TX" n="0207a04"/>，隨有隨施，不問多少，當行施時，於身財物不生輕想；淨施不擇持戒、毀戒；讚歎
<lb ed="TX" n="0207a05"/>布施，見行布施歡喜不妒；見有求者心則悅樂，起迎禮拜，施床命坐；前人諮問若不
<lb ed="TX" n="0207a06"/>諮問，輒爲讚歎布施之果。見恐怖者，能爲救護，處饑饉世，樂施飮食，雖作是施，
<lb ed="TX" n="0207a07"/>不爲果報，不求恩報施。不誑衆生，能讚三寶所有功德。不以斗稱雜餘異賤欺誑於人
<lb ed="TX" n="0207a08"/>，不樂酒博貪欲之心，常修慚愧羞恥之德，雖復巨富，心不放逸，多行惠施，不生憍
<lb ed="TX" n="0207a09"/>慢。善男子！有是相者，當知是人則能供養施波羅蜜。善男子！若有人能淨身、口、
<lb ed="TX" n="0207a10"/>意，常修軟心，不作罪過，設誤作者，常生愧悔，信是罪業，得惡果報，所修善事，
<lb ed="TX" n="0207a11"/>心生歡喜；於小罪中生極重想，設其作已，恐怖憂悔。終不打罵瞋惱衆生。先意語言
<lb ed="TX" n="0207a12"/>，言輒柔軟。見衆生已，生愛念心，知恩報恩，心不慳吝，不誑衆生。如法求財，樂
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0208a" n="0208a"/>
<lb ed="TX" n="0208a01"/>作福德，所作功德常以化人。見窮苦者，身代受之，常修慈心，憐愍一切。見作惡者
<lb ed="TX" n="0208a02"/>，能爲遮護；見作善者，讚德說果，復以身力往營佐之。身不自由，令他自在。常修
<lb ed="TX" n="0208a03"/>遠離瞋恚之心，或時蹔起，覺生愧悔。實語、軟語，遠離兩舌及無義語。善男子！有
<lb ed="TX" n="0208a04"/>是相者，當知是人則能供養戒波羅蜜。善男子！若人能淨身、口、意業，衆生設以大
<lb ed="TX" n="0208a05"/>惡事加，乃至不生一念瞋心，終不惡報；若來悔謝，卽時受之。見衆生時，心常歡喜
<lb ed="TX" n="0208a06"/>，見作惡者，生憐愍心。讚歎忍果，訶責瞋恚，說瞋果報多有苦毒。修施忍時，先及
<lb ed="TX" n="0208a07"/>怨家。正觀五陰衆緣和合，若和合成，何故生瞋？深觀瞋恚乃是未來無量惡道受苦因
<lb ed="TX" n="0208a08"/>緣，若蹔生瞋，則生慚愧恐怖悔心。見他忍勝，不生妒嫉。善男子！有是相者，當知
<lb ed="TX" n="0208a09"/>是人則能供養忍波羅蜜。善男子！若有人能不作懈怠，不受不貪坐臥等樂，如作大事
<lb ed="TX" n="0208a10"/>功德時力，及營小事心亦如是。凡所作業，要令畢竟。作時不觀飢渴、寒熱，時與非
<lb ed="TX" n="0208a11"/>時。不輕自身。大事未訖，不生悔心；作旣終訖，自慶能辦。讚歎精進所得果報。如
<lb ed="TX" n="0208a12"/>法得財，用皆以理。見邪進者，爲說惡果。善敎衆生令修精進，所作未竟，不中休息
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0209a" n="0209a"/>
<lb ed="TX" n="0209a01"/>。修善法時，不隨他語。善男子！有是相者，當知是人則能供養進波羅蜜。善男子！
<lb ed="TX" n="0209a02"/>若有人能淨身、口、意，樂處空閒⸺若窟、若山、樹林、空舍⸺不樂憒鬧、貪著
<lb ed="TX" n="0209a03"/>臥具，不樂聽說世間之事，不樂貪欲、瞋恚、愚癡。先語、軟語，常樂出家敎化衆生
<lb ed="TX" n="0209a04"/>，所有煩惱輕微軟薄，離惡覺觀，見怨修慈，樂說定報，心若逸亂，生怖愧悔，見邪
<lb ed="TX" n="0209a05"/>定者，爲說罪過，善化衆生置正定中。善男子！有是相者，當知是人則能供養禪波羅
<lb ed="TX" n="0209a06"/>蜜。善男子！若有人能淨、身、口、意，悉學一切世間之事，於貪、瞋、癡心不貪樂
<lb ed="TX" n="0209a07"/>，不狂、不亂。憐愍衆生，善能供養父母、師長、和上、長老、耆舊有德，修不放逸
<lb ed="TX" n="0209a08"/>。先語、軟語，不誑衆生，能分別說邪道、正道及善惡報，常樂寂靜出家修道，能以
<lb ed="TX" n="0209a09"/>世事用敎衆生，見學勝己，不生妒心，自勝他人，不生憍慢。受苦不憂，受樂不喜。
<lb ed="TX" n="0209a10"/>善男子！有是相者，當知是人則能供養般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0209a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0209a1101">此正分答能行六度菩薩之六種相。瞋心爲純惡法，若貪及癡尙通無記及通三界
<lb ed="TX" n="0209a12"/>，瞋唯惡性，只在欲界。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0210a" n="0210a"/>
<lb ed="TX" n="0210a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊二　別明各有四事</cb:mulu><head>戊二　別明各有四事</head>
<lb ed="TX" n="0210a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0210a0201">『善男子！一一方中各有四事，施方四者：一者：調伏衆生，二者、離對，三者
<lb ed="TX" n="0210a03"/>、自利，四者、利他。若人於財不生慳惜，亦不分別怨親之相、時與非時，是人則能
<lb ed="TX" n="0210a04"/>調伏衆生。於財不惜，故能行施，是故得離慳吝之惡，是名離對。欲施、施時、施已
<lb ed="TX" n="0210a05"/>、歡喜，不生悔心，是故未來受人天樂至無上樂，是名自利。能令他人離於飢渴苦切
<lb ed="TX" n="0210a06"/>之惱，故名利他。戒方四者：一者、莊嚴菩提，二者、離對，三者、自利，四者、利
<lb ed="TX" n="0210a07"/>他。莊嚴菩提者，優婆塞戒至菩薩戒，能爲阿耨多羅三藐三菩提初地根基，是名莊嚴
<lb ed="TX" n="0210a08"/>。旣受戒已，復得遠離惡戒、無戒，是名離對。受持戒已，得人天樂至無上樂，是名
<lb ed="TX" n="0210a09"/>自利。旣受戒已，施諸衆生無恐無畏，咸令一切離苦獲安，是名利他。忍方四者：一
<lb ed="TX" n="0210a10"/>者、莊嚴菩提，二者、離對，三者、自利，四者、利他。莊嚴菩提者，因忍故得修善
<lb ed="TX" n="0210a11"/>，修善故得初地乃至阿耨多羅三藐三菩提，是名莊嚴。旣修忍已，能離瞋惡，是名離
<lb ed="TX" n="0210a12"/>對。忍因緣故，得人天樂至無上樂，是名自利。忍因緣故，人生喜心、善心、調心，
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0211a" n="0211a"/>
<lb ed="TX" n="0211a01"/>是名利他。進方四者：一者、莊嚴菩提，二者、離對，三者、自利，四者、利他。莊
<lb ed="TX" n="0211a02"/>嚴菩提者，因精進故得修善，修善法故得初地乃至阿耨多羅三藐三菩提，是名莊嚴。
<lb ed="TX" n="0211a03"/>修善法時，離惡懈怠，是名離對。因是善法，得人天樂至無上樂，是名自利。敎衆生
<lb ed="TX" n="0211a04"/>修善，令離惡法，是名利他。禪方四者：一者、莊嚴菩提，二者、離對，三者、自利
<lb ed="TX" n="0211a05"/>，四者、利他。莊嚴菩提者，因修如是禪定力故，獲得初地乃至阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="TX" n="0211a06"/>，是名莊嚴。因是禪定修無量善，離惡覺觀，是名離對。修舍摩他因緣力故，常樂寂
<lb ed="TX" n="0211a07"/>靜，得人天樂至無上樂，是名自利。斷諸衆生貪欲、瞋恚、狂癡之心，是名利他。智
<lb ed="TX" n="0211a08"/>方四者：一者、莊嚴菩提，二者、離對，三者、自利，四者、利他。莊嚴菩提者，因
<lb ed="TX" n="0211a09"/>修智慧獲得初地乃至阿耨多羅三藐三菩提，是名莊嚴。修智慧故，遠離無明，令諸煩
<lb ed="TX" n="0211a10"/>惱不得自在，是名離對。除煩惱障及智慧障，是名自利。敎化衆生令得調伏，是名利
<lb ed="TX" n="0211a11"/>他。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0211a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0211a1201">此別明六方六度各有四事。煩惱障、從能障得名。智慧障、卽所知障，從所障
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0212a" n="0212a"/>
<lb ed="TX" n="0212a01"/>得名。此六度爲修行最要之法，自應各度平等均修；但因本經爲在家菩薩經，故尤
<lb ed="TX" n="0212a02"/>重在施度。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0212a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊三　確示定有六度</cb:mulu><head>戊三　確示定有六度</head>
<lb ed="TX" n="0212a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0212a0401">『善男子！或有說言：離戒無忍，離智無定，是故說有四波羅蜜。若能忍惡不還
<lb ed="TX" n="0212a05"/>報者，卽名爲戒；若修禪定心不放逸，卽是智慧；是故戒卽是忍，慧卽是定。離慧無
<lb ed="TX" n="0212a06"/>定，離定無慧，是故慧卽是定，定卽是慧。離戒無進，離進無戒，是故戒卽精進，精
<lb ed="TX" n="0212a07"/>進卽戒。離施無進，離進無施，是故施卽精進，精進卽施。故知無有六波羅蜜者。是
<lb ed="TX" n="0212a08"/>義不然！何以故？智慧是因，布施是果；精進是因，持戒是果；三昧是因，忍辱是果
<lb ed="TX" n="0212a09"/>。然因與果，不得爲一，是故應有六波羅蜜。若有說言：戒卽是忍，忍卽是戒，是義
<lb ed="TX" n="0212a10"/>不然！何以故？戒從他得，忍不如是；有不受戒而能忍惡，爲衆修善忍無數苦，無量
<lb ed="TX" n="0212a11"/>世中代諸衆生受大苦惱，心不悔退，是故離戒應有忍辱。善男子！三昧、卽是舍摩他
<lb ed="TX" n="0212a12"/>，智慧、卽是毗婆舍那；舍摩他、名緣一不亂，毗婆舍那、名能分別；是故我於十二
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0213a" n="0213a"/>
<lb ed="TX" n="0213a01"/>部經說定、慧異，當知定有六波羅蜜。如來所以最初先說檀波羅蜜，爲調衆生。施時
<lb ed="TX" n="0213a02"/>離貪，是故次說尸波羅蜜。施時能忍捨離之心，是故次說忍波羅蜜。施時心樂，不觀
<lb ed="TX" n="0213a03"/>時節，是故次說進波羅蜜。施時心一，無有亂想，是故次說定波羅蜜。施時不爲受生
<lb ed="TX" n="0213a04"/>死樂，是故次說智波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0213a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0213a0501">此中引或言只四度、或三度、二度、及一度而破斥之，確示定有六度之別體相
<lb ed="TX" n="0213a06"/>。三昧、卽正定，由舍摩他而得。毗婆舍那、卽是觀。緣一不亂、卽是止。能善分
<lb ed="TX" n="0213a07"/>別、乃是觀。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0213a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊四　出六波羅蜜相</cb:mulu><head>戊四　出六波羅蜜相</head>
<lb ed="TX" n="0213a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0213a0901">『善男子！云何名爲波羅蜜耶？施時不求內外果報，不觀福田及非福田，施一切
<lb ed="TX" n="0213a10"/>財，心不吝惜，不擇時節，是故名爲施波羅蜜。乃至小罪，雖爲生命尙不毀犯，是故
<lb ed="TX" n="0213a11"/>名爲戒波羅蜜。乃至惡人來割其身，忍而不瞋，是故名爲忍波羅蜜。三月之中一偈讚
<lb ed="TX" n="0213a12"/>佛，不休不息，是故名爲進波羅蜜。具足獲得金剛三昧，是故名爲禪波羅蜜。善男子
<pb ed="TX" xml:id="TX16.0008.0214a" n="0214a"/>
<lb ed="TX" n="0214a01"/>！得阿耨多羅三藐三菩提時，具足成就六波羅蜜，是故名爲智波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0214a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0214a0201">施度須與智慧相應，了達根身器界皆空無我。不分別福田非福田，所謂是法平
<lb ed="TX" n="0214a03"/>等，無有高下。其他五度，亦復如是。佛作忍辱仙人時，任人割截支體而不生瞋，
<lb ed="TX" n="0214a04"/>卽忍辱與生空法空慧相應之實例。金剛三昧、卽金剛定，金剛喩定，正指菩薩於最
<lb ed="TX" n="0214a05"/>後位，斷最極細微煩惱之禪定，依此定之慧，如金剛能斷一切障習，得此定已，卽
<lb ed="TX" n="0214a06"/>將成佛。若引申之，則世第一位，亦可謂之無間道，卽亦可謂爲金剛三昧。再廣義
<lb ed="TX" n="0214a07"/>、則由此一地進入彼一地時，通可謂金剛三昧。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0214a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">戊五　結顯在家爲難</cb:mulu><head>戊五　結顯在家爲難</head>
<lb ed="TX" n="0214a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX16p0214a0901">『善男子！菩薩有二：一者、在家，二者、出家。出家能淨六波羅蜜，是不爲難
<lb ed="TX" n="0214a10"/>；在家能淨，是乃爲難。何以故？在家之人多惡因緣所纏繞故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0214a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX16p0214a1101">此顯在家菩薩能行六度爲難能可貴。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0106a0201" to="#end0106a0201"><lem wit="#wit.orig">剌</lem><rdg resp="#resp2" type="cbetaRemark">刺</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0106a0201" resp="#resp2" type="add" rend="hide" target="#nkr_note_add_0106a0201">刺【CB】，剌【太虛】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>